ავტომატური პისტოლეტი CZ-75A

არსებობს უამრავი ეგზოტიკური იარაღი რომელთა ნახვაზეც და ახლოდან გაცნობაზე არაერთხელ მიფიქრია. ზოგჯერ ფიქრები ისეთ იარაღს უკავშირდებოდა და იმდენად შორს წავსულვარ, რომ ოცნებას უფრო ჰგავდა ყველაფერი. ამის მიზეზი კი მარტივია. არსებობს იარაღები,  რომლის ნახვაც საქართველოში უბრალოდ შეუძლებელია.  ჩვენი დღევანდელი სტატიის გმირი “CZ-75 Automatic” (შემოკლებით CZ-75A) არც ისე იშვიათია საქართველოში, თუმცა თამამად შეიძლება ვთქვათ, რომ მას ვერ შევხდებით ისე ხშირად როგორც სტანდარტულ CZ-75/CZ-75B-ს, CZ-85-ს, Glock-ს, Beretta M92FS-ს ან ხეკლერ კოხ USP-ს. CZ-75A-ს მხოლოდ შემთხვევით თუ გადავაწყდებით კერძო კოლექციონერების ხელში. ასევე ჩემს მიერ მოპოვებული ინფორმაციით “CZ-75 Automatic” მცირე რაოდენობით ირიცხებოდა საქართველოს სასაზღვრო დაცვის (კონკრეტულად კი აეროპორტის დაცვის რიგებში). ყოველ შემთხვევაში პირადად ჩემს მიერ მოპოვებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით შემიძლია თამამად ვთქვა, რომ დაახლოებით  8 წლის წინ რამოდენიმე ერთეული ირიცხებოდა ამ სტრუქტურაში. ჩემი პირველი შეხვედრა CZ-75A-სთან შედგა ჯერ კიდევ 1999 წელს. შედგომ 2012 წელს, შემდგომ 2016 წელს და ბოლოს სულ რამოდენიმე დღის წინ მომეცა ეს ბედნიერი შესაძლებლობა. აღნიშნულ სტატიაზე მუშაობა 2016 წელს დავიწყე და არ ვაქვეყნებდი იმ მერტივი მიზეის გამო, რომ ფოტოსურათები რომელიც მაშინ გადავიღე იმდენად უხარისხო აღმოჩნდა, ვერც თქვენ და ვერც ჩემს თავს ვაკადრები  სტატიაში გამომეყენებინა. ფოტო მასალა კი ცეცხლსასროლი იარაღის სტატის შემთხვევაში ერთერთ მთავარ კომპონენტს წარმოადგენს. შესაბამისად ახლა თქვენ ამ სტატიას კითხულობთ და ამაში უდიდესი დამსახურება მიუძღვის ბატონ ზაზა კაციტაძეს, რომელიც პირადად გახლავთ CZ-75A -ს იღბლიანი მფლობელი. რომ არა ზაზა, ეს სტატიაც ბევრად უხარისხო და მშრალი იქნებოდა.

CZ-75Automatic (შემოკლებით CZ-75A)

სტატიის დასაწყისში ავღნიშნე, რომ არსებობს უამრავი ეგზოტიკური იარაღი. ზოგადად იარაღის ეგზოტიკურობა შეიძლება უკავშირდებოდეს სხვადასხვა ფაქტორს, (დამზადების წელი, რამდენად დიდი რაოდენობით დამზადდა თუ შეზუღდული პარტიებით ან საიუბილეო სახით იწარმოებოდა, ხომ არ იყო იარაღი რომელიმე ცნობილი ადამიანის საკუთრება, ხომ არ იყენებს რაიმე იშვიათ ან არასტანდარტულ ვაზნას და კიდევ სხვა მრავალი). მაგრამ ამ ჩამონათვალის გარდა არსებობს კიდევ ერთი მომენტი, რაც იარაღს ერთგვარად ხდის ეგზოტიკურს და გამორჩეულს. ეს არის სრულიად ავტომატური ჯერებით სროლის შესაძლებლობა. 

სწორედ ამ კატეგორიას მიეკუთვნება CZ-75A, რომელიც ძმები იოზეფ კოუცკის (Josef Koucký) და ფრანტიშეკ კოუცკი (František Koucký) მიერ შემუშავებულ საკულტო პისტოლეტის CZ-75 -ის სპეციალურ მოდიფიკაციას წარმოადგენს და მისგან განსხვავებით გარდა ერთეული გასროლებისა, შეუძლია სრულიად ავტომატური ჯერებით ცეცხლის წარმოება. სტანდარტული CZ-75-ის პირველმა ვარიანტმა დღის სინათლე იხილა 1975 წელს, ხოლო მისი პირველი ფართომასშტაბიანი დემონსტრირება განხორციელდა 1976 წელს მადრიდში გამართულ გამოფენაზე, რასაც მოჰყვა მთელი რიგი პოზიტიური გამოხმაურებები და უამრავი დადებითი შეფასება. ეს არაა გასაკვირი, რადგან CZ-75 იმ პერიოდში მის თანატოლებთან შედარებით ერთერთ საუკეთესო საარმიო პისტოლეტს წარმოადგენდა და რიგ მათგანს გარკვეული მახასიათებლებით აღემატებოდა კიდევაც. 

CZ-75 ფართომასშტაბიან სერიულ წარმოებაში 1977 წელს ჩაეშვა და დღითიდღე უფრო მეტ პოპულარობას იხვეჭდა. იგი გარდა ჩეხოსლოვაკიისა გამოჩნდა სხვადასხვა ქვეყნების არმიის, პოლიციის და სპეცდანიშნულების რაზმების შეიარაღებაში. წლების მანძილზე პისტოლეტში CZ-75 შედიოდა გარკვეული ცვლილებები და ჩნდებოდა ახალი გადამუშავებული და სპეციალიზირებული ვარიანტები CZ-75B/ CZ-75B Ω (Omega)/CZ-75BD/ CZ-75BD Police / CZ-75 Compact / CZ-75 SP-01 და კიდევ ბევრი სხვა. ამას გარდა ხდებოდა CZ-75 -ის კლონების და სხვადასხვა ცნობილი მწარმოებლების მიერ მის ბაზაზე შექმნილი უამრავი პისტოლეტის წარმოება.

ფოტოზე გამოსახულია ჩეხეთის რესპუბლიკაში დამზადებული სრულიად ავტომატური იშვიათი მოდიფიკაცია CZ-75A და საქართველოსთვის ასევე იშვიათი ადრეული ჩეხოსლოვაკიური CZ-75 (ეგრედწოდებული Pre B ვარიანტი). 

უშუალოდ CZ-75, მისი სიტორია და კარიერა იმდენად თვალუწვდენელი საკითხია, რომ სქელტანიანი წიგნი დაიწერება. ამიტომ სტატია ზედმეტად გაწელილი რომ არ გამოვიდეს გადავალ უშუალოდ ავტომატუურ მოდიფიკაციაზე CZ-75A, რომელიც ჩვენს მიერ იქნა "შესწავლილი".

ლეგენდარული პისტოლეტისგან CZ-75/CZ-75B განსხვავებით, CZ-75A -ს შესახებ არც თუ ისე ბევრი ინფორმაციის მოპოვებაა შესაძლებელი ინტერნეტის თავლუწვდენელ ლანდშაფტებში. ძირითადად რამოდენიმე მოკლე სტატიას ან პატარა ვიდეო მიმოხილვებს თუ შევხვდებით. როგორც უკვე ავღნიშნეთ სტატიის დასაწყისში ეს პისტოლეტი არაა გავრცელებული და შესაბამისად მასზე მიმოხილვებიც ერთგვარი დეფიციტია.

არასრულად დაშლილი CZ-75A

რიგი წყაროებიდან ცნობილია, რომ CZ-75 -ის ავტომატური მოდიფიკაციის შექმნის  იდეა ეკუთვნის Ivo Janeba -ს, ხოლო უშუალოდ პროტოტიპის შემუშავების პროცესს უძღვებოდა Stanislav Střižík -ი. 1991 წელს სტანდარტული CZ-75 -ის სასხლეტი მექანიზმის გადაკეთებით დამზადდა საცდელი პროტოტიპი, რომელიც თავდაპირველად იყენებდა მხოლოდ ერთმაგი მოქმედების სასხლეტ მექანიზმს. შემდეგ მოხდა მისი გადამუშავება იმდაგვარად რომ სასხლეტი მუშაობდა როგორც ერთმაგ (SA) ასევე ორმაგ (DA) რეჟიმში. ცნობილია, რომ პისტოლეტის პროტოტიპმა პირველადი გამოცდების დროს ავტომატური რეჟიმით 8000 გასროლა გააკეთა ყოველგვარი შეფერხების გარეშე. სროლის ტემპი სრულიად ავტომატურ რეჟიმით სროლისას შეადგენდა წუთში 1000-1050 გასროლას.

სხვადასხვა წყაროებში შეიძლება შეგვხვდეს ინფრომაცია, რომ ავტომატური პისტოლეტი CZ-75A იქმნებოდა როგორც “Vz.61 Skorpion”-ის ერთგვარი ალტერნატივა, რომლითაც სატანკო, სამხედრო სატრანსპორტო ეკიპაჟის წევრები და სამხედრო პილოტები უნდა შეიარაღებულიყვნენ. რიგი წყაროები ამბობს, რომ იგი ჩეხეთის არმიის სპეცდანიშნულების რაზმისთვის შეიქმნა. რიგი წყაროები გვაწვდის ინფორმაციას, რომ მაღალჩინოსან პირთა პირადი მცველების და დაცვის სამსახურის დაკვეთით მოხდა ამ მოდიფიკაციის შემუშავება.  ყველაზე რეალურად კი ჟღერს ვერსია, რომლის თანახმად CZ-75A შეიქმნა საპოლიცოო და საარმიო სპეცდანიშნულების რაზმებისთვის.

ცნობილია, რომ 1992 წელს პისტოლეტი CZ-75A გამოცადა ჩეხეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს სწრაფი რეაგირების საპოლიციო დანაყოფმა, თუმცა საბოლოოდ მათი გადაწყვეტილება იყო უარყოფითი და არ გაუწიეს რეკომენდაცია შეიარაღებაში მიღებაზე. უარყოფით შეფასებად დასახელდა მხოლოდ ერთი ფაქტორი. კერძოდ ავტომატური ჯერებით სროლისას პისტოლეტის არაკონტროლირებადობა, რაც იწვევდა ტყვიების გაფანტვას და არამიზნობრივ ხარჯვას. ამის შემდგომ კომპანია Česká zbrojovka-მ მომდევნო გათვლა გააკეთა არა უშუალოდ სამშობლოზე (ჩეხეთზე), არამედ სხვა ქვეყნების საექსპორტო ბაზარზე და 1995 წელს სერიულ წარმოებაში ჩაუშვა CZ-75 Automatic (შემოკლებით CZ-75A).

CZ-75A-ს მისი სტანდარტული ვარიანტისგან (CZ-75/CZ-75B) მემკვიდრეობით ერგო ერგონომიულობა და ყველა სხვა  დადებითი თვისება. საკეტის ფორმა, საკონტროლო დეტალები (მცველი, საკეტის შემაკავებელი) და პისტოლეტის სახელური. პისტოლეტის გაბარიტებიც იგივეა, თუ არ ჩავთვლით დაგრძელებულ ლულას, რომელიც საკეტ-გარსაცმს მიღმაა გამოშვერილი. შედარებისთვის სტანდარტული CZ-75/CZ-75B იყენებს 120მმ სიგრძის ლულას, ხოლო CZ-75A -ს ლულის სიგრძე შეადგენს 146მმ-ს. გრძელი ლულის გამო პისტოლეტის საერთო სიგრძემ შეადგინა 240მმ.

ლულას ზედა ნაწილში გვერდებიდან 11 და 1 საათის მიმართულებით შესრულებული აქვს 3-3 წყვილი (ჯამში 6 ცალი) პერფო ნასვრეტი, რომელიც კომპენსატორის დანიშნულებას ასრულებს და  ავტომატური ჯერებით სროლისას ამცირებს ლულის ხტომას.

პირადად მე ვიცნობ ადამიანს, რომელიც ტაბელური იარაღის სახით ყოველდღიურად ატარებდა CZ-75A-ს. მან საბოლოოდ უარი თქვა ამ პისტოლეტის ტარებაზე და გადაცვალა ებრაულ Jericho -ში იმ მიზეზით, რომ ზედმეტად გამოშვერილი ლულა დისკომფორტს უქმნიდა ავტომობილის მართვისას, სავარძელში ჯდომისას და ამას გარდა როგორც თავად მომაწოდა ინფორმაცია, გამოშვერილი ლულა ხშირად ხდებოდა შარვლის გახევის მიზეზი.  ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით შეიძლება ვთქვათ, რომ CZ-75A-ს ტარების შემთხვევაში აუცილებელია შერჩეულ და გამოყენებულ იქნას სათანადო ბუდე (კაბურა) რომელიც შეამცირებს ამ დისკომფორტს.

მთავარი სხვაობა სტანდარულ CZ-75B სთან შედარებით მდგომარეობს პისტოლეტის ჩარჩოში, რომელსაც სასხლეტის დამცავი კავის წინ შესრულებული აქვს სპეციალური ამონაჭრელი და ამავე ადგილას მარცხენა მხარეს განთავსებული სათადარიგო მჭიდისთვის განკუთვნილი ღილაკ-ფიქსატორი. 

CZ-75A ჩარჩოს წინა ნაწილში მორგებული სათადარიგო მჭიდით, რომელიც ასრულებს ერთგვარი წინა სახელურის დანიშნულებას

ამგვარად სათადარიგო მჭიდი ამოტრიალებულ მდგომარეობაში (ქუსლით ზემოთ) მაგრდება ჩარჩოს წინა ნაწილზე სასხლეტის დამცავი კავის წინ შესრულებულ ჭრილში. ჩარჩოზე დამაგრებული სათადარიგო მჭიდი გამოიყენება, როგორც ერთგვარი დამხმარე წინა სახელური, რაც სრულიად ავტომატური თუ მოკლე ავტომატური ჯერებით სროლის დროს წარმოადგენს დამხმარე საშუალებს პისტოლეტის უკეთ „მოთოკვისთვის“ და გაკონტროლებისთვის.

შეყენებული ჩახმახის დროს მცველის გააქტიურებისას ჩახმახი რჩება შეყენებულ მდგომარეობაში და არ ხდება მისი ავტომატური დაშვება. ანუ მცველი არ მუშაობს როგორც დეკოკერი. ზემოთ აწეული ბერკეტი მიუთითებს იმაზე, რომ პისტოლეტი დაყენებულია მცველზე. შუაში დაყენებული ბერკეტის დროს ჩანს მხოლოდ 1 ცალი წითელი წერტილი (ნიშანი) რაც მიუთითებს რომ პისტოლეტს შეუძლია ცეცხლის წარმოება ერთეული გასროლებით, ხოლო ბოლომდე დაბლა დაწეული ბერკეტის დროს პისტოლეტის ჩარჩოზე ჩანს 2 ცალი წითელი წერტილი (ნიშანი), რაც მიუთითებს, რომ პისტოლეტს შეუძლია სრულიად ავტომატური ჯერებით სროლა.

მიუხედავად იმისა, რომ ავტომატური მოდიფიკაცია CZ-75A არ სარგებლობდა დიდი მოთხოვნით იგი მაინც იწარმოებოდა მცირე პარტიებად 1995 წლიდან 2000 წლის ჩათვლით. 2002 და 2003 წელს კიდევ ერთი პარტია იქნა დამზადებული, ხოლო 2007 წელს დამზადდა ბოლო პარტია რამოდენიმე პისტოლეტის სახით. ავტომატური პისტოლეტი CZ-75A კომპანია CZ-ს სამხედრო სავაჭრო კატალოგში 2010 წლამდე გხვდებოდა. სხვადასხვა წყაროებს თუ დავუჯერებთ სულ ოფიციალურად დამზადდა 2382 ცალი CZ-75A. ბუნებრივია ასეთი ლიმიტირებული რაოდენობის გამო CZ-75A კოლექციონერების ნადირობის ობიექტს წარმოადგენს. თუმცა იქიდან გამომდინარე, რომ პისტოლეტს შეუძლია სრულიად ავტომატური ჯერებით ცეცხლის წარმოება, მისი შეძენა ბევრ ქვეყანაში აკრძალულია. 


ასე გამოიყურება პისტოლეტის ქარხნული კომპლექტაცია. აღსანიშნავია რომ პისტოლეტის პლასტმასის ყუთი (ქეისი) საქართველოში ჩამოვიდა გარედან ორიგინალური მუყაოს შეფუთვით, რაც ბუნებრივია კოლექციონერს კიდევ უფრო გაუხარებს გულს

მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოში მოქმედ ცეცხლსასროლ იარაღის კანონში არის ბევრი მოსაწესრიგებელი საკითხი, გაგვიმართლა რომ რიგით მოქალაქეებს გვაქვს შესაძლებლობა ვიქონიოთ ასეთი ეგზოტიკური იარაღი. მე კი ორმაგად გამიმართლა, რომ CZ-75A აღმოჩნდა ჩემი მეგობრის ხელში და მომეცა საშუალება ორიოდე სიტყვით მომეწოდებინა თქვენთვის ინფრომაცია ამ იშვიათ და ეგზოტიკურ პისტოლეტზე.


VEPR-KM / „Вепрь-КМ“ (ВПО-136)

იყო დრო როდესაც, საქართველოში კალაშნიკოვის პლატფორმის იარაღის ფასები მეორადი იარაღის ბაზარზე 3500-5000 ლარამდე მერყეობდა და მათი მფლობელები, როგორც „ოქროს ზოდს“ ისე აფასებდნენ თავიანთ იარაღს. ყიდიდნენ თუ ვერა ეს ცალკე ისტორიაა, მაგრამ ფასი კალაშნიკოვის ტიპის იარაღებზე საკმაოდ არარეალური და შეიძლება ითქვას ზედმეტად გადამლაშებულიც კი იყო. ყველაფერი შეიცვალა და ფასებიც ერთგავარდ დარეგულრდა მაშინ, როდესაც იარაღის მაღაზიებმა დაიწყეს ამ პლატფორმის იარაღების დიდი რაოდენობით შემოტანა. იმ მაღაზიებმა, რომლებიც საქართველოს ბაზარზე ოპერირებენ ფაქტიურად  გადაინაწილეს კალაშნიკოვის პლატფორმის სხვადასხვა ვარიანტები. მაგალითად მაღაზია „კ“ - სთავაზობდა მომხმარებელს კონცერნ კალაშნიკოვის მიერ წარმოებულ „საიგას“ და „მოლოტ“-ის (МОЛОТ) მიერ წარმოებულ ვეპრებს. მაღაზია „მ“ - ბულგარული არსენალის მიერ წარმოებულ იარაღს, ხოლო მაღაზია „ქ“-ს შემოჰქონდა „მოლოტ“-ის მიერ წარმოებული ვეპრები და ასევე სხვადასხვა ქვეყნების მიერ წარმოებული კონვერსიული კალაშნიკოვები (ძირითადად პოლონური, რუმინილი და იოგოსლავიური).  ამას გარდა იშვითად გამოჩნდებოდა ბაზარზე  სხვადასხვა გაურკვეველი წარმოების კალაშნიკოვები, რომელიც სხვადასხვა შერეული დეტალებისგან იყო აწყობილ-დაკომპლექტებული (ასეთ იარაღებს მოყვარულთა წრეში ხშირად ზედმეტსახელით ”Franken-Gun“-ით მოიხსენიებენ. მომდინარეობს „ფრანკენშტეინი“-დან).  

ბაზარზე პროდუქციის ასორტიმენტიდან გამომდინარე კალაშნიკოვის ფასები დაახლოებით 2 წლის წინ იწყებოდა 1300 ლარიდან და ადიოდა მაქსიმუმ 2000 ლარამდე. საშუალოდ კალაშნიკოვის პლატფორმის ფასი  1700-1800 ლარს შეადგენდა. ბოლო პერიოდში განვითარებულმა მოვლენებმა ითამაშა გარდამტეხი როლი და კალაშნიკოვებზე (ისევე როგორც ყველა სხვა ტიპის იარაღზე) ფასებმა სწრაფი ტემპით დაიწყო ზევით ცოცვა, ბოლოს კი ნახტომი გააკეთა და რიგ მოდელებზე/შესრულებაზე 3200 ლარს გაუტოლდა. მე როგორც იარაღის მოყვარული ყოველთვის ვიყავი დაინტერესებული კალაშნიკოვის პლატფორმით და მქონდა მისი შეძენის სურვილი. განსაკუთრებით ჩემს სიმპატიას წარმოადგენდა საბჭოთა პერიოდის კონვერსიული კალაშნიკოვები და ბულგარული  „არსენალი“-ს წარმოების მოდელები.  აღსანიშნავია, რომ ბულგარული არსენალი“-ს კალაშნიკოვები უკვე დიდიხანია გაქრა მაღაზიის დახლებიდან და მხოლოდ მეორადი იარაღის ბაზარზე თუ გამოჩნდება სასაცილო ფასად 4500-5000 ლარი.

ხშირად აღმინიშნავს, რომ იარაღის შეძენისას თითქმის ყოველთვის ვხელმძღვანელობ არა მისი პრაქტიკული ასპექტებით (რესურსი, სიზუსტე, წონა, ვაზნების ხელმისაწვდომობა, დატუნინგების და გაუმჯობესების შესაძლებლობა), არამედ იარაღის ისტორიული და საკოლექციო მხარეებით. შესაბამისად კალშნიკოვის შერჩევისას კვლავ ჩემს „ხუშტურებს“, თავში მოტრიალე არაპრაქტიკულ ფიქრებსს, ახირებებს და პრინციპებს მივენდე. ყველაფრის დამაჩქარებელი კატალიზატორის სახით კი ჩემს მიერ ზევით დაწერილი ფასმატება აღმოჩნდა. მაღაზიაში შემთხვევით შესულს თავში ფიქრები შემომეპარა და ალბათ ბევრი თქვენთაგანისთვის ნაცნობი დიალოგი გავაჩაღე საკუთარ ფიქრებთან.

 „იყიდე კალაშნიკოვი, თორემ ისე გაძვირდება მერე ინანებ“ ... „საერთოდ ამოიყიდება და არავინ არ იცის როდის შემოვა“... „ხომ გახსოვს ებრაულ UZI-ზე რა დაგემართა?! სანამ ფული შეაგროვე და გადაწყვეტილება მიიღე ყიდვაზე, საერთოდ გაქრა გაყიდვიდან!“... „და ის ხომ არ დაგავიწყდა მაღაზია „აპაჩი“-ში მცირეკალიბრიანი შაშხანა Ruger 10/22 ვეფხვისებური ხის კონდახით, ულამაზესად შესრულებული, მეტალის ხამუტით და სასხლეტის დამცავი კავით... აი ზუსტად ისეთი სულ რომ ოცნებობდი და ცხვირწინ რომ აგაცალეს გაყიდვაში დარჩენილი  ბოლო ეგზემპლარი?!“

მოკლედ ვეღარ შევეკამათე ჩემს თავს და დაახლოებით 10 წუთში იარაღის დასარეგისტრირებლად დავიძარი მომსახურების სააგენტოსკენ. ჯიბეს კი მაღაზიის მიერ გამოწერილი იარაღის შეძენის დამადასტურებელი საბუთი (ე.წ. შეძენის ყუა) მითბობდა, რომელშიც მუქი შრიფტით ეწერა იარაღის დასახელება “VEPR-KM”. ცოტაც და იარაღის მოწმობის დაბეჭდვის შესახებ სააგენტოს მიერ გამოგზავნილი SMS -იც მოვიდა. ნუ ცოტა რა ძირითადად ეს დაახლოებით ერთ საათიანი ლოდინის მონაკვეთი საუკუნესავით იწელება ხოლმე 😊)))

რატომ მაინცდამაინც „Вепрь-КМ“?

უკვე წლების მანძილზე სხვადასხვა ვარიანტების შესწავლის და მრავალწლიანი ყოყმანის შემდეგ მივედი იმ გადაწყვეტილებამდე, რომ საქართველოში იარაღის სამოქალაქო ბაზარზე არსებული კალაშნიკოვებიდან, ჩემს ხუშტურებს ყველაზე მეტად „Вепрь-КМ“ (იგივე ВПО-136) აკმაყოფილებს. კითხვაზე რატომ? ქვემოთ ვისაუბრებ და აქვე ავღნიშნავ, რომ ეს არის ჩემი ხუშტურები, რომელიც შეიძლება შორს იყოს პრაკტიკულობისგან. 

მთავარი და ჩემთვის უპირველესი საკითხი გახლავთ ის, რომ იარაღი არის სრულიად ავთენტური საბჭოთა საბრძოლო AKM (Автомат Калашникова Модернизированный), რომელიც „წინა ცხოვრებაში“ სამხედროებისთვის დამზადდა და წლების წინ იმყოფებოდა რომელიმე სამხედრო ნაწილის/დანაყოფის ბალანსზე. შემდგომ კი მოხდა მისი გადაცემა კომპანია „მოლოტ“-ზე, რომელმაც სამოქალაქო იარაღის შესაბამისი სასერტიფიკატო პირობებეის გათვალისწინებით მოახდინი იარაღის კონსტრუქციაში გარკვეული ცვლილებები და მოარგო იგი სამოქალაქო იარაღის ბაზარს. ცვლილებები კი მდგომარეობს შემდეგში:

სტანდარტული АКМ-ის სასხლეტი მექანიზმი ჩაანაცვლა მოლოტის მიერ დამზადებულმა თანამედროვე სასხლეტმა მექანიზმმა, რომელიც გამორიცხავს სრულიად ავტომატური ჯერებით სროლას. შესაბამისად სასხლეტის კონსტრუქციიდან ამოღებულია ავტოგამშვები მექანიზმი, საკეტის ჩარჩოდან მოჭრილია ავტოგამშვების ფრთა და ეგრედწოდებული მესამე ღერძი წერტილოვანი შედუღებით არის მირჩილული ლულის კოლოფზე.

ასევე უმნიშვნელო დეტალს წარმოადგენს ის, რომ ხის კონდახის სამაგრი ხრახნის თავი წერტილოვანი შედუღებითაა დამაგრებული და საჭიროების შემთხვევაში მარტივადა შესაძლებელი დამხმარე ინსტრუმენტების გამოყენებით შედუღების წერტილის მოხსნა. კონდახის ასეთი დამაგრება გამოწვეულია რუსული კანონმდებლობით, რათა მფლობელმა არ მოხსნას კონდახი (რითაც შეამცირებს იარაღის საერთო სიგრძეს) და ასეთი ფორმით არ აწარმოოს სროლა. რუსეთში სამოქალაქო პირს არ შეიძლება ჰქონდეს იარაღი, რომლის საერთო სიგრძეც 80სმ-ზე ნაკლებია და შეუძლია სროლა. სწორედ ამიტომაა, რომ დასაკეც დუგლუგიან საიგებზე აყენია ბლოკირატორი, რომელიც ზღუდავს დაკეცილი კონდახის შემთხვევაში ცეცხლის წარმოებას.

ვინაიდან  „Вепрь-КМ“ არის  საბჭოთა პერიოდის სამხედრო კალაშნიკოვი (კერძოდ კი АКМ), მასზე პირვანდელი სახით გხვდება ორიგინალური ძველი დამღები. ასევე სროლის რეჟიმების გადამრთველ ბერკეტთან (ჩარჩოზე) ხელუხლებლადაა დატოვებული, როგორც ავტომატურ ჯერების, ასევე ერთეული გასროლებისთვის განკუთვნილი მარკირება. სროლის რეჟიმების გადამრთველი ბერკეტი საშტატო სახით შეგვიძლია დავაყენოთ ავტომატური ჯერების პოზიციაზე, თუმცა სასხლეტზე თითის დაჭერისას სროლა მაინც ერთეული გასროლებით მოხდება.

ბუნებრივია ჩემს მიერ ზემოთ მოყვანილი წვრილმანი დეტალები იარაღის კოლექციონერებისთვის თითქმის ყოველთვის მნიშვნელოვან, გასათვალისწინებელ და ღირებულ საკითხს წარმოადგენს.

პირადად მე მომწონს ის, რომ იარაღის კონსტრუქციიდან არ არის ამოღებული ე.წ. „სუხარი“, რომლის წყალობითაც ვეპრში შეგვიძლია სტანდარტული საშტატო - საარმიო ტიპის მჭიდების გამოყენება.

აღსანიშნავია და სასიამოვნოა ის ფაქტიც, რომ საექსპორტო (საექსპორტოდ განკუთვნილი ვეპრის მარკირება ხდება ინგლისური ასოებით VEPR-KM), სახით დამზადებულ „Вепрь-КМ“ (ВПО-136)-ზე, რომელიც საქართველოში იყიდება არ გხვდება რუსეთის ბაზრისთვის დამახასიათებელი „კრიმინალური სანიშნე“ (ე.წ. კრიმ-მეტკა), რომელიც კერნირების მეთოდით კეთდება ლულის არხში და საკეტის სარკეზე. ასეთი ნიშნის დატანა იმისათვისაა შემუშავებული, რომ ტყვიაზე და მასრაზე დარჩეს სახასიათო კვალი. შესაბამისად თუ იარაღით ჩადენილ იქნება დანაშაული, ტყვიაზე და მასრაზე არსებული „კრიმ მეტკის“ კვალის მიხედვით დადგინდება დანაშაულის ჩადენის იარაღი სამოქალაქო ბრუნვაში არსებულ კატეგორის მიეკუთხვნება თუ არა. საქართველოს კანონმდებლობით „კრიმ მეტკა“ არაა აუცილებელი, შესაბამისად ჩვენთან შემოტანილ საექსპორტო „VEPR-KM“-ზე იგი არ გვხდება.

ზემოთ მოყვანილი ნიუანსების გათვალისწინებით შეგვიძლია თამამად ვთვაქთ, რომ „VEPR-KM“ არის მაქსიმალურად ავთენტური და ნაკლებად დამახინჯებული საბჭოთა პერიოდის კალაშნიკოვი, რომლის შეძენაც დღეს შესაძლებელია საქართველოს იარაღის ბაზარზე.

ჩვენი ეგზემპლარის აღწერა

ახლა კი გადავიდეთ უშუალოდ ჩვენი ეგზემპლარის კონკრეტულ დეტალებზე. „VEPR-KM“-ის დონორი, კალაშნიკოვის მოდერნიზირებული ავტომატი (AKM- автомат Калашникова модернизированный) საბჭოთა კავშირმა შეიარაღებაში მიიღო 1959 წელს და იწარმოებოდა 2 ქარხნის მიერ: 1. იჟმაში (იჟევსკის მანქანამშენებელი ქარხანა); 2. ქალაქ ტულის იარაღის ქარხანა. წარმოება ხდებოდა 1959 წლიდან 1977 წლის ჩათვლით. 

მარცხნივ იჟმაშის მიერ წარმოებული დამღა სამკუთხედში ჩახატული ისრის სახით, ხოლო მარჯვნივ ტულის იარაღის ქარხნის დამღა ვარსკვლავის სახით

კონკრეტულად ჩვენი ეგზემპლარი დამზადებულია ტულის იარაღის ქარხანაში 1974 წელს. ამას მოწმობს ლულის საგებზე (ე.წ. ტრუნიონზე / რუსულად Вкладыш) შესრულებული ქარხნის დამღა ვარსკვლავის სახით.

დამღები და მათი მნიშვნელობა

ვარსკვლავი წარმოადგენს ტულის იარაღის ქარხნის დამღას, შემდეგ წერია დამზადების წელი 1974, ხოლო შემდეგ იარაღის სერიული ნომერი 2 ალფავიტური ასოს და 4 ციფრის სახით (ფოტოზე სერიული ნომერი შეგნებულად დავფარე).

თეთრი ფერის მარკირებით შესრულებულია თანამედროვე დამღები, რომელიც მოწმობს, რომ იარაღის კონვერსირება სამოქალაქო ბაზრისთვის განხორციელდა 2020 წელს და გაიარა შესაბამისი საერთაშორისო საგამოცდო ტესტირება (CIP N - Commission International Permanent "Normal Shelling"). იარაღზე ასევე დატანილია რუსეთისათვის დამახასიათებელი სახელმწიფო საგამოცდო სადგურის მარკირება ГИС (Государственная испытательная станция) და მოლოტის ქარხნის მარკირება ВПО (Вятские Поляны)

რაც შეეხება იარაღის სერიულ ნომრებს სხვა დეტალებზე. კონკრეტულად ჩვენი ეგზემპლარის, ლულაზე, საკეტზე, საკეტის ჩარჩოზე და ლულის კოლოფზე დატანილი სერიული ნომრები სრულად ემთხვევა ერთმანეთს. ხის ტიბჟირზე ნომერი არ არის დატანილი (აქვე ავღნიშნავ, რომ გარკვეულ პერიოდებში არ ხდებოდა ხის ტიბჟირზე სერიული ნომრის დატანა. ასევე შესაძლოა, რომ  ნომერი თავის დროზე სუსტად იყო დატანილი და ფურნიტურის ხელახალი დამუშავებისა და ახალი ლაქით დაფარვის შემდეგ აღარ იკითხება).

აირგამყვანი სისტემა (გაზბლოკი)

კონკრეტულად ჩვენს ეგზემპლარზე აირგამყვანი (ე.წ. გაზბლოკი) დამზადებულია ჩამოსხმის მეთოდით და არა ფრეზირებით, როგორც ადრეულ AKM-ებზე გვხვდება. აქვე გთავაზობთ მოკლე ისტორიულ ექსკურსს კალაშნიკოვის გაზბლოკის წარმოებაზე. იჟევსკის ქარხანაში АКМ-ისთვის განკუთვნილი გაზბლოკების სერიული წარმოება ჩამოსხმის მეთოდით დამზადებაზე გადავიდა 1972 წელს და ასეთი ფორმით გაგრძელდა 1977 წლის ჩათვლით. ხოლო რაც შეეხება ქალაქ ტულის იარაღის ქარხანას, ჩამოსხმის მეთოდზე გადასვლა განხორციელდა 1974 წლიდან. ვინაიდან ჩვენი იარაღი სწორედ 1974 წლიანია,  მასზე დაყენებული გაზბლოკიც ჩამოსხმის მეთოდითაა დამზადებული.

ჩამოსხმით მეთოდით დამზადებული გაზბლოკის ვარიანტები: 1. იჟევსკის ქარხნის ძირითადი სერიული ვარიანტი (1972-1977 წლები); 2. იჟევსკი ადრეული ვარიანტი ე.წ. გარდამავალი ტიპის, რომელიც იწარმოებოდა 1970-1971 წლებში. ამ პერიოდში დამზადებულ უმეტეს AKM-ებზე გვხვდება ჯერ კიდევ ფრეზირებული მეთოდით დამზადებული გაზბლოკები, თუმცა იშვიათად შეიძლება ასეთი გარდამავალი სახის გაზბლოკით შეგხვდეს. 3. ქალაქ ტულის იარაღის ქარხნის მიერ ჩამოსხმის მეთოდით დამზადებული სერიული გაზბლოკი (იწარმოებოდა 1974-1977 წლებში).

ლულის კოლოფის თავსაფარი, პისტოლეტისებური სახელური, კონდახი, ტიბჟირი და ლულის ზედსადები აირის მილაკით.

ლულის კოლოფის თავსახური, ჩვენს შემთხვევაში ასევე ტულის ქარხნისაა, რომელსაც მარტივად განვავსხვავებთ შემდეგი დეტალის მეშვეობით. ტულის წარმოებულ თავსაფარს გააჩნია მოკლე ჩანაჭდევი, ხოლო იჟევსკისას მოგრძო.

ფოტოზე მონიშნულა სხვაობა ამ ორი ქარხნის მიერ დამზადებულ თავსაფარებში

ბაკელიტისგან დამზადებული პისტოლეტისებური სახელური ასევე ტულის ქარხნის მიერაა დამზადებული

იშვითად, მაგრამ შეიძლება შეგვხდეს ხისგან დამზადებული მეტალის ჩანართიანი ადრეული ტიპის პისტოლეტისებური სახელურით დაკომპლექტებული ვეპრი. პირადად მე საქართველლოში 3 ცალი ეგზემპლარი მინახავს ასეთი ადრეული სახელურით.

რაც შეეხება კონდახს, ტიბჟირს და ლულის ზედსადებს, ეს დეტალები დიდი ალბათობით სამოქალაქო ბაზარზე გამოსვლის პერიოდში/ან მანამდე რომელიმე სამხედრო სახელოსნოში, დაექვემდებარა დამუშავება/რესტავრირებას და ლაქის თხელი ფენით დაფარვას. შესაბამისად უმეტესობა ვეპრებზე გხვდება ასეთი შედარებით ღია ელფერის მქონე ხის ფურნიტურა. პირადად ჩემი დიდი სურვილია, რომ ხის დეტალებს (ფურნიტურას) მოვხსნა ლაქის ფენა და შემდეგ ახლიდან დავამუშავო/დავფარო, რომ ხის დეტალებმა მიიღოს ოდნავ მუქი ტონი, რაც იარაღს მთლიანობაში შესძენს  ორიგინალურ იერსახეს.

იარაღის ლულის ბოლოში დამაგრებულია АКМ-ის სტანდარტული და სახიასათო წაკვეთილი ფორმის კომპენსატორი. 1960-ანი წლების დასაწყისში აღნიშნულ კომპენსატორზე  მუშაობა მიმდინარეობდა თავდაცვითი მრეწველობის სამინიტსროს სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში НИИ №61 (შემდგომ გადაკეთდა ზუსტ მანქანათმშენებლ სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტად / ЦНИИТОЧМАШ-  «Центральный научно-исследовательский институт точного машиностроения»). 

სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში (НИИ №61) მუშაობისას ინჟინერმა ვ.ს. იაკუშევმა (В.С. Якушев) ჩამოაყალიბა ავტომატური იარაღის დინამიური სტაბილურობის თეორია, რომლის მიხედვითაც დააპროექტა ასეთი ტიპის ლულის კომპენსატორი. კომპენსატორის დანიშნულება იყო ლულის ხტომის შემცირება, რაც ავტომატური ჯერებით სროლისას გამოიწვევდა ტყვიების შეჯგუფების გაუმჯობესებას. ვ.ს. იაკუშევის კომპენსატორი წარმოადგენს ცილნდრს, რომელსაც 30°-ანი კუთხით აქვს წაკვეთილი ცხვირი. 1963 წლიდან ეს კომპენსატორი იქცა აკმ-ის სავიზიტო ბარათად. ცნობისთვის შეიძლება გაყიდვაში შეგვხვდეს ვეპრები, რომელსაც ამ კომპენსატორის მაგივრად უყენია ლულის ბოლოში არსებული ხრახნის დამცავი სტანდარტული ქანჩი (ე.წ. ცილინდრული გაიკა). ასეთი ქანჩი АКМ -ებზე სტანდარტულად ყენდებოდა მანამდე, სანამ შეიქმნებოდა წაკვეთილი კომპენსატორი.

ღვედის სამაგრი კონდახზე

70-ანი წლების დასაწყისიდან კონდახზე არსებული ღვედის გასაყრელი ყური (ე.წ. ანტაბკა) კონდახის ქვედა ნაწილიდან გადავიდა, კონდახის მარცხენა მხარეს ქვედა გვერდითა კუთხეში.  მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა არის ალბათობა, რომ 60-ან წლებში წარმოებულ AKM-ზეც შეგვხვდეს ასეთი სახით, ან პირიქით 70-ან წლებში დამზადებულ აკმ-ზე ეყონოს კონდახის ქვედა მხარეს. ეს შეიძლება უკავშირდდებოდეს კაპიტალური რემონტის (ე.წ. კაპრემონტის) დროს კონდახის შეცვლას. ანუ რემონტის დროს შეიცვალა კონდახი და შესაბამისად როგორი სამაგრითაც ჰქონდათ სარემონტო სახელოსნოს სასაწყობე მარაგში, ისეთი კონდახი დააყენეს.

იარაღის მაკომპლექტებელი ნაწილები

იარაღს ქარხნულად მოყვა საწმენდი ზუმბა, ინგლისურ ენაზე დაბეჭდილი საექსპორტო პასორტი და მხოლოდ ერთი ცალი ფოლადის მჭიდი. მჭიდში ჩაყენებულია ფოლადის მავთულისგან დამზადებული П-სებური ვაზნების შემზღუდველი, რომელიც მარტივად შეგვიძლია ამოვიღოთ და გადავაგდოთ....... თუმცა ნუ იჩქარებთ გადაგდებას! შეიძლება სამომავლოდ ჩვენთანაც აქტუალური გახდეს რუსული კანონი, რომელიც ზღუდავს იარაღში 10 ცალზე მეტი ვაზნის მოთავსებას. იმედი მაქვს ასე არ მოხდება, მაგრამ ბოლო პერიოდში იარაღის კანონებზე გამკაცრებებს თუ გავითვალისინებთ არც ეგ არაა გამორიცხული. ასევე იარაღის კომპლექტაციაში შედის რეზინის დამცავი, რომელიც საკეტის სახელურზე შეგვიძლია ჩამოვაცვათ. მოკლედ სულ ასეთი მოკრძალებული კომპლექტაციით შემოდის საქართველოში “VEPR-KM”.

რას შევცვლიდი პირადად ჩემს იარაღზე?


ორიგინალური პენალი თავისი აქსესუარებით: 1. ე.წ. "ვიკოლოტკა" (Punch); 2. მრავალფუნქციური სახრახნისი; 3. ლულის საწმენდი (ე.წ პრაწირკა); 4. ნეილონის ჯაგრისი; 5. პენალის თავსაფარი, რომელიც ამავდროულად ლულის ცხვირზე მაგრდება და ლულის გაწმენდისას გამოიყენება; 6. პენალის კორპუსი.

პირველ რიგში გეგმაში მაქვს დავაკომპლექტო იარაღი სრული საშტატო ნაკრებით. ორიგინალური პენალი თავისი აქსესუარებით უკვე მოვათავსე თავის ადგილას. ახლა კი შემდეგი მაკოპლექტებლების ძიებაში ვარ: 1. ორიგინალური ღვედი; 2. ჟღალი ფერის რეაკტოპლასტისგან АГ-4В (ბაკელიტი) დამზადებული მჭიდი; 3. მეტალისგან დამზადებული ორიგინალური ორტუჩიანი სამხედრო საზეთური; 4. ტილოსგან დამზადებული ორიგინალური სამჭიდე ჩანთა; 5. თუ ვიშოვე ადრეული ტიპის ხიშტ-დანა „Изделие 6Х3“ ხომ კარგი, თუ არადა Изделие 6Х4-ს შევიძენ. ყველაზე მეტად კი მაქვს სურვილი ვიშოვო ალუმინისგან Д16 АБМ დამზადებული ე.წ. სადესანტო ტიპის მჭიდი. სამხედრო სარეზერვო სამსახური სწორედ ასეთი მჭიდით დაკომპლექტებული საბჭოთა АКМС-ით გავიარე. 

მარცხნიდან მარჯვნივ: 1. სულ ადრეული ფოლადის მჭიდი ბრტყელი გვერდებით. ძირითადად გამოიყენებოდა ადრეულ კალაშნიკოვის ავტომატებზე АК (АК-47). ცარიელი მჭიდის წონა 400 გრამი / 30 ცალი ვაზნით 910 გრამი; 2. ფოლადის მჭიდი გრძივი ნაჭდევისებური ნეკნებით. ცარიელი მჭიდის წონა 320 გრამი / 30 ცალი ვაზნით 830 გრამი; 3. ალუმინისგან Д16 АБМ/ან დურალუმინისგან АМГ-5 დამზადებული ე.წ. სადესანტო ტიპის მჭიდი. ცარიელი მჭიდის წონა 170 გრამი / 30 ცალი ვაზნით 680 გრამი; 4. ჟღალი ფერის რეაკტოპლასტისგან АГ-4В (ბაკელიტი) დამზადებული მჭიდი. ცარიელი მჭიდის წონა 240 გრამი / 30 ცალი ვაზნით 750 გრამი;

გარდა ორიგინალური პენალისა და მისი საქსეუარებისა, იარაღს მივამტე ასევე რეზინისგან დამზადებული ორიგინალური სამხრე ამორტიზატორი ე.წ. გალოში, რომელიც მარტივად ერთი ხელის მოძრაობით ყენდება და იხსნება კონდახის საზურგეზე. რეზინის გალოში ოდნავ ზრდის კონდახის სიგრძეს, ამცირებს უკუცემის ზემოქმედებას მხარზე და ხდის იარაღის გამოყენებას უფრო კომფორტულს, თუმცა ვიზუალურად ამახინჯებს იარაღს. ცნობისთვის ამ გალოშს სამხედროები იყენებდნენ და დღემდე იყენებენ როგორც АКМ/АКМС-ზე, ასევე АК-74/АКС-74-ზე, ლულისქვეშა ყუმბარმტყორცნთან ГП-25/ГП-30/ГП-34 ტანდემში.

ბუნებრივია, რომ არ ვაპირებ იარაღის არანაირ დატუნინგებას, როგორიც არის პლასტმასის ფურნიტურა, პიკატინის თამასები, წინა დამატებითი სახელური და ა.შ. როგორც უკვე ავღნიშნე, მე პირველ რიგში უპირატესობას სწორედ VEPR-KM-ის ავთენტურობას და ორიგინალურ იერსახეს ვანიჭებ. რაოდენ სასაცილოდ არ უნდა მოგეჩვენოთ, იარაღს ყოველთვის ვაფასებ მისი პირვანდელი სახით. სულ რომ უამრავ უარყოფით ფაქტორებს იწვევდეს ეს პირვანდელი სახე, მირჩევნია ზუსტად ეს უარყოფითი მხარეები შევიგრძნო და მაქსიმალურად კომპლექსური სახით გამოვცადო ის დადებითი თუ უარყოფითი თვისებები, რომელიც ამა თუ იმ იარაღს საშტატო-სამხედრო ფორმით ექსპლუატაციის დროს ახასიათებს.

ჩვენი ეგზემპლარი კოსმეტიკურად და ტექნიკურად თითქმის იდეალურ მდგომარეობაშია, ასევე იდეალურადაა შენახული მისი შიდა დეტალები და ლულის არხი. უაშუალოდ VEPR-KM-ის შერჩევის შესახებ ცალკე სტატიას შემოგთავაზებთ, სადაც დეტალურად განვიხილავ რას უნდა მივაქციოთ ყურადღება ამ იარაღის შერჩევისას.

პირადად ჩემთვის კალაშნიკოვი სწორედ ასეთ უბრალოებასთან, ხის რეტრო ფურნიტურასთან და მრისხანე იერსახესთან ასოცირდება. იღებ ხელში და გრძნობ, რომ  უდიდესი ისტორიის ნაწილი გიჭირავს ხელში, თავისი ბნელი და საიდუმლოებით მოცული წარსულით, სიბინძურით, ზიზღით, სევდით, ტკივილით, 90-ანებში გამოვლილი მძიმე პერიოდით, აფხაზეთით, სამაჩაბლოთი, ოკუპირებული ტერიტორიებით და სხვა ბავშვობის მოგონებებით... გიჭირავს ხელში ეს ბოროტი იმპერიის მიერ შექმნილი რკინის პირმშო და ხვდები, რომ ომი დამთავრებული ჯერ არ არის!

ჩემი კუთვნილი CZ 858 4V (წინა ცხოვრებაში Vz.58) და „Вепрь-КМ“ /ВПО-136 (წინა ცხოვრებაში АКМ)

ფინური პისტოლეტი M/44

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ფინეთის არმიის ძირითად სასშტატო პისტოლეტს წარმოადგენდა ლეგენდარული Lahti 35 (L-35), რომელიც გარკვეულწილად გამოირჩეოდა რთული კონსტრუქციით და წარმოების სიძვირით. მის დამზადებას ესაჭიროებოდა როგორც დიდი მატერიალური, ასევე დროითი რესურსი. შესაბამისად პისტოლეტის წარმოება მიმდინარეობდა ნელი ტემპით და ვერ ხდებოდა მოთხოვნის დროული და სრული დაკმაყოფილება. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე ფინეთის არმიის სამეთაურო შემადგენლობა მუდმივად განიცდიდა თვითდამტენი პისტოლეტების დეფიციტს.

რაც უფრო დიდ მასშტაბებს იღებდა მეორე მსოფლიო ომი, მით უფრო მეტად მძაფრდებოდა შედერაბით იაფიანი და წარმოებისათვის მარტივი თვითდამტენი პისტოლეტის შემუშავების საჭიროება. 1943 წლის თებერვალში ფინეთის არმიის საარტილერიო შეიარაღების სამმართველოს ხელმძღვანელმა, პოლკოვნიკმა რაატიკაინენმა დავალებით მიმართა საკმაოდ მდიდარი გამოცდილების მქონე ფინელ იარაღის ექსპერტს ბრიგერ ლინკომიესს (Birger Linkomies), რომელიც უხელმძღვანელებდა ახალი თვითდამტენი პისტოლეტის შექმნას. ბრიგერ ლინკომიესის მიერ 1943 წლის მარტში მომზადდა პირველადი პროტოტიპის ნახაზები. პისტოლეტს მიენიჭა სამუშაო სახელოწდება M/43.

M/43 გათვლილი იყო 9x19mm Parabellum (9mm Luger) ტიპის ვაზნაზე და მუშაობდა თავისუფალი საკეტის პრინციპით. იმისათვის, რომ იარაღის ავტომატიკის  ფუნქციონირება ყოფილიყო საიმედო, პისტოლეტში გამოყენბულ იქნა მასიური ფოლადის საკეტი და სპეციალური უკუცემის ბუფერი, რომელიც ლულის ქვემოთ იყო მოთავსებული. საკეტი უკუსვლისას უკიდურესი წერტილის მიღწევისას ეჯახებოდა აღნიშნულ ბუფერს, რითაც ხდებოდა პისტოლეტის ჩარჩოზე საკეტის დაჯახების  ერთგვარი შემსუბუქება.

პისტოლეტის ჩარჩო შედგებოდა ფოლადის ფურცლისგან დაბეჭდილი 2 ცალი ნაწილისგან, რომელიც შედუღების მეშვებით იყო ერთმანეთზე გადაბმული. პისტოლეტის ერთმაგი მოქმედების დამრტყმელ-სახლეტი მექნიზმი შესრულებული იყო მთლიანად მოხსნადი მოდულური ბლოკის სახით და გარკვეულიწილად წააგავდა საბჭოთა ТТ-33-ის მექანიზმს.

1943 წლის გაზაფხულს დაიგეგმა, რომ დამზადებულიყო პისტოლეტების პირველი პარტია, თუმცა ვერ მოხერხდა მათი დამზადება. 1943 წლის 11 ნოემბერს სახელმწიფო იარაღის ქარხანამ VKT (Valtion Kivääritehdas) ფინეთის არმიის საარტილერიო შეიარღების სამმართველოს მიწოდა პირველადი სახის განფასება (ე.წ. კალკულაცია), რომლის თანახმად  5000 ცალი ერთეული პისტოლეტის დამზადების შემთხვევაში 1 ცალი ერთეულის ღირებულობა იქნებოდა 900 მარკა. 10 000 ცალის შემთხვევაში 750 მარკა, ხოლო 20 000 ერთეულის დამზადების შემთხვევაში ღირებულება შეადგენდა 675 მარკას. აღნიშნულ განფასებაში არ შედიოდა სათადარიგო ნაწილები. მოგვიანებით სახელმწიფო იარაღის ქარხანამ (VKT) წარმოადგინა ახალი და მეტად სრულყოფილი განფასება, რომელშიც შედიოდა ყველა პისტოლეტისთვის სათადარიგო ნაწილები, დამატებითი მჭიდი და საწმენდი ზუმბა. ახალი განფასება მიუხედავად სათადარიგო დეტალებისა, გამოიყურებოდა უფრო ოპტიმისტურად: 5000 ცალი პისტოლეტის რირებულება შეადგენდა 770 მარკას, ხოლო 14 000 ცალი პისტოლეტის დამზადების შემთხვევაში 1 ცალი პისტოლეტის ღირებულება იყო 640 მარკა.

საარტილერიო შიერაღების სამმართველო ფიქრობდა, რომ დამზადებულიყო 5000 ცალი პისტოლეტი, მაგრამ საბოლოოდ გადაწყვიტეს საწარმოო ხაზის გამართვამდე მომხადრიყო პროტოტიპის მცირე სერიული წარმოება, რომლის გამოცდის შემდეგაც უკვე გადაწყვიტავდნენ პისტოლეტის სერიულ წარმოებაში ჩაშვებას და  შემდგომი სამუშაოების გააგრძელებას. 1944 წლის 2 მარტს განხორციელდა დაკვეთა საცდელ პარტიაზე, რომელიც მოიცავდა საგამოცდო სახით 10-20 ცალ პისტოლეტის დამზადებას.  

იარაღის სახელმწიფო ქარხანას VKT (Valtion Kivääritehdas) გარდა საგამოცდო პისტოლეტების დამზადებისა, დაევალა პისტოლეტის გაუმჯობესება და მის კონსტრუქციაში გარკვეული ცვლილებების შეტანა. საცდელ-საკონსტრუქტორო სამუშაობის ფარგლებში იარაღის სახელმწიფო ქარხანამ М/43-ის კონსტრუქციაში შეიატანა მცირედი ცვლილებები.  

პროტოტიპი M/44 სერიული ნომრით 002

ცვლილებების შედეგად პისტოლეტს მიენიჭა ახალი სამუშაო სახელწოდება M/44. 1944 წლის სექტემბერში ფინეთსა და საბჭოთა კავშირს შორის მოხდა შეთანხმება, რითაც დასრულდა საბჭოთა კავშირსა და ფინეთს შორის ომი. შესაბამისად ახალი პისტოლეტის წარმოება აღარ ითვლებოდა პრიორიტეტად და ფინელებიც დაფიქრდნენ იმაზე, რომ შეეწყვიტათ შემდგომი სამუშაოები. მიუხედავად ამისა უკვე დაწყებული იყო პისტოლეტების საცდელი პარტის დამზადება, რომელიც დასრულდა 1944 წლის ოქტომბერში. სულ დამზადდა 25 ცალი პისტოლეტი M/44. მათი ნუმერაცია იწყებოდა 001 დან და მთავრდებოდა 0025-ით. გარკვეული წყაროების თანახმად საბჭოთა კავშირის კომისიამ ზუსტად ამ დროს მოინახულა ფინეთის იარაღის სახელმწიოფ ქარხანა და აღმოაჩინა, რომ ფინელები მუშაობდნენ ახალ პისტოლეტზე. შეაბამისად საბჭოთა კავშირის მხრიდან წამოვიდა უკმაყოფილება, რომ ფინელები არღვევდნენ შეთანხმებას და არ აწვდიდნენ ინფორმაციას სამხედრო მრეწველობის შესახებ, რომელიც აუცილებლად უნდა ყოფილიყო აღრიცხული. საბოლოოდ უკმაყოფილება უკმაყოფილებდ დარჩა, ხოლო ფინელებმა სამუდამოდ შეაჩერეს სამუშაოები, რომელიც ეხებოდა პისტოლეტს M/44. რაც შეეხება უკვე დამზადებულ ეგზემპლარებს, 25-ვე ერთეული აყვანილ იქნა ფინეთის შეიარაღებული ძალების ბალანსზე და დაექვემდებარა დასაწყობებას.

არასრულად დაშლილი პისტოლეტი M/44. ფოტოზე ნათლად ჩანს უკუცემის ბუფერი და მოდულური ტიპის დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმი

რამდენადაც ცნობილია პისტოლეტი M/44 გამოირჩეოდა საკმაოდ მაღალი უკუცემით და დეტალების დაბალი სიცოცხლისუნარიანობით, რაც გამოწვეული იყო მასში გამოყენებული 9x19 Parabellum (9mm Luger) ტიპის ვაზნით. ისტორიას რომ გადავავლოთ თვალი თავისუფალი საკეტის პრინციპით აგებულ პისტოლეტებში 9x19 კალიბრის ვაზნის გამოყენება თითქმის ყოველთვის ასეთი შედეგით სრულდება (თუ არ ჩავთვლით რამოდენიმე გამონაკლისს).

ცნობილია, რომ საცდელი პარტიის სახით დამზადებული პისტოლეტები M/44 1968 წლამდე წარმოადგენდა ფინეთის შეიარაღებული ძალების საკუთრებას. ხოლო 1968 წელს პისტოლეტების გარკვეული ნაწილი გადაეცათ ფინეთის მუზეუმებს, გარკვეული ნაწილი იყიდეს შეიარაღებული ძალების ოფიცრებმა, ხოლო ნაწილი მოხვდა კერძო კოლექციონერების ხელში. ბუნებრივია ასეთი იარაღი ყოველთვის გამოირჩევა მაღალი საკოლექციო ღირებულებით და კოლექციონერების მხრიდან დიდი ინტერესით. მაგალითისთვის რამოდენიმე წლის წინ ერთერთი პისტოლეტი სერიული ნომრით 0023, რომელიც იყო თითქმის იდეალურ მდგომარეობაში გაყიდულ იქნა აუქციონზე, სადაც  მისი საორიენტაციო ფასი შეადგენდა 12,500- 20,000 აშშ დოლარს. რამდენადაც ჩვენთვის გახდა ცნობილი ჩაქუჩმა საბოლოოდ  14 950 აშშ დოლარზე დაარტყა.


Kel-Tec SUB-2000 Gen 2 (პირველი შთაბეჭდილებები)

აღნიშნულ ვიდეოში ვისაუბრებთ საკეცი კარაბინის Kel-Tec SUB-2000 Gen 2 პირველ შთაბეჭდილებებზე



Beretta M71 სამაგიდო მიმოხილვა

 აღნიშნულ სამაგიდო მიმოხილვაში ვსაუბრობთ ლეგენდარულ Beretta M71 -ზე



RSC Mle.1917 / RSC Mle.1918

სტატიაში „Meunier A6“ ჩვენ ვისაუბრეთ პირველ ფრანგულ თვითდამტენ შაშხანაზე, რომელიც 1916 წელს იქნა მიღებული შეიარაღებაში, თუმცა მისი მასიური წარმოება არ განხორციელებულა და მხოლოდ მცირედი წარმოებით შემოიფარგლნენ. საერთო ჯამში შაშხანა „Meunier A6“ გამოირჩეოდა ბევრი დადებითი მხარეებით, მაგრამ დამზადების კუთხით იგი არ იყო მაინცდამაინც მარტივი და ტექნოლოგიური. ასევე იგი გათვლილი იყო არა საშტატო 7მმ-ან ვაზნაზე (7x59mm და 7x57mm). სწორედ ამიტომ საფრანგეთის არმიამ დაიწყო ახალი პროექტი, რომელიც მიზნად ისახავდა შედარებით მარტივი, იაფიანი და ტექნოლოგიური თვითდამტენი შაშხანის შემუშავებას. ამას გარდა საფრანგეთში საშტატო ვაზნად ჯერ კიდევ 8მმ-იანი (Lebel 8x50mmR) რჩებოდა. შესაბამისად ახალი შაშხანაც ამ ძირითად საშტატო ვაზნაზე უნდა ყოფილიყო გათვლილი.

სხვადასხვა საცდელი მოდელების შესწავლის შემდეგ 1916 წლის მაისში შეიარაღებაში ოფიციალურად მიიღეს ახალი თვითდამტენი შაშხანა.  მათი სერიული წარმოება დაწყებულ იქნა 1917 წლის აპრილისთვის. აღნიშნული იარაღი წარმოადგენდა სამი კონსტრუქტორის ერთობლივ ქმნილებას. ეს კონსტრუქტორები იყვნენ  პოლ რიბეიროლი (Paul Ribeyrolles), შარლ სუტე (Charles Sutter)  და ლუი შოშა (Louis Chauchat). აქედან გამომდინარე შაშხანას მიენიჭა სახელწოდება RSC Mle.1917 შემოკლებით RSC M1917, სადაც აბრევიატურა „RSC“ წარმოადგენდა კონსტრუქტორების გვარების პირველ ასოებს (Ribeyrolle, Sutter, Chauchat).  ოფიციალურად ფრანგული ნომენკლატურის თანახმად შაშხანის სრული დასახელება იყო „Le fusil automatique de 8 mm RSC modele 1917“.

შაშხანა  RSC Mle.1917  იგივე "Le fusil automatique de 8 mm RSC modele 1917 "

ახალი შაშხანის გარკვეული კვანძები აღებულ იქნა შეიარაღებაში არსებული გრძივად მოსრიალე საკეტის პრინციპით მომუშავე შაშხანიდან M1886 Lebel. ეს კვანძები იყო ლულა, ლულის ქვეშა მჭიდის მილაკი, კონდახი, სარეცელის ელემენტები და  სასხლეტი მექანიზმის ელემენტები, რაც მნიშვნელოვნად აიაფებდა და ამარტივებდა წარმოების პროცესს. ამას გარდა შესაძლებელი იყო უკვე მარაგში არსებული და ჩამოწერილი M1886 Lebel-ის შესაბამისი დეტალების გამოყენება.

შაშხანის RSC M1917 წარმოებაში ძირითადად ჩართული იყო ორი ქარხანა. ესენი იყვნენ საფრანგთში ყველაზე ცნობილი Manufacture d'armes de Saint-Étienne (MAS) და Manufacture d'Armes de Tulle (MAT).

აქვე აღსანიშნავია, რომ საფრანგეთი პირველი მსოფლიო ომის დროს იყო ერთერთი პირველი, ვინც შეიარაღებაში მიიღო თვითდამტენი შაშხანა.

შაშხანის კონსტრუქცია

შაშხანა იყენებდა ლულიდან აირების გაყვანის პრინციპს და აირის ცილინდრს, რომელიც ლულის ქვემოთ იყო განთავსებული. აირის ცილინდრის როლს ასრულებდა  M1886 Lebel -ის შაშხანის  ლულაზე მიმაგრებული  ლულისქვეშა მჭიდის მილაკი. აირის დგუში მოთავსებული იყო აღნიშნულ მილაკში, ასევე ამ მილაკშივე დგუშის უკან მოთავსებული იყო დამაბრუნებელი ზამბარა. აირგამყვანი პორტი მდებარეობდა ლულის ქვემოთ წინა ნაწილში (ისე როგორც მოგვიანებით გამოშვებულ ამერიკულ შაშხანაში M1 Garand).

აირგამყვანი პორტის ხრახნი

შაშხანის მთავარ აქილევსის ქუსლს წარმოადგენდა აირგამყვანი პორტის მცირე დიამეტრი, რომელსაც მრავალჯერადი სროლის დროს ახასიათებდა დაბინძურების ტენდენცია, რაც საბოლოოდ იწვევდა დგუშის და შესაბამისად საკეტის უკუსვლის სიჩქარის შემცირებას. აქედან გამომდინარე შაშხანის აირგამყვანი პორტი მოითხოვდა სისტემატიურ წმენდას (რეკომენდაცია იმ პერიოდში იყო რომ ყოველი 100 გასროლის შემდეგ გაწმენდილიყო).  გაწმენდა ხდებოდა  თითბერისგან დამზადებული მოზრდილი ხრახნის მოხსნის შემდეგ, რომელიც ლულის ქვემოდან იყო განთავსებული. ასევე გარკვეული პრობლემები ახასიათებდა შაშხანის მჭიდს და ვაზნების დამჭერ ბლოკისებრ კლიპებს.

ვაზნების დამჭერი კლიპი

იარაღის მჭიდი გათვლილი იყო 5 ვაზნაზე და მასში ვაზნების ჩალაგება ხდებოდა სპეციალური ბლოკისებური სავაზნე კლიპების მეშვეობით. იმისათვის, რომ მჭიდში მოთავსდეს სავაზნე კლიპი, აუცილებელია მჭიდის ქვედა მხარე გადაიწიოს ქვემოთ და წინ.

როდესაც მჭიდი დაიცლებოდა ვაზნებისგან, მსროლელი ხელით გახსნიდა მჭიდის თავსაფარს (გარსაცმს), რის შემდეგაც ცარიელი სავაზნე კლიპი ლულის კოლოფიდან საკუთარი წონის (მასის) ხარჯზე ვარდებოდა ქვემოთ.

საკეტის ჩარჩო და საკეტის თავაკი ორ რადიალურ ჯგუფად განლაგებული საბრძოლო ბჯენებით

ლულის გადაკეტვა ხდებოდა საკეტის მბრუნავი თავაკის მეშვეობით, რომელსაც ორ რადიალურ ჯგუფად განლაგებული საბრძოლო ბჯენები ჰქონდა შესრულებული. აღნიშნული ბჯენები ახდენდნენ ლულის გადაკეტვას ლულის კოლოფზე არსებული შვერილების წყალობით. მცველი განთავსებული იყო ლულის კოლოფის მარცხენა მხარეს სასხლეტი კავის წინ.

ლულის კოლოფის მარცხენა მხარეს განთავსებული მცველის ბერკეტი

1917 წლის აპრილის მიწურულს თითო როტაზე მიწოდებულ იქნა 16 ცალი შაშხანა RSC Mle 1917. ეს შაშხანები როგორც წესი გადაეცემოდათ საუკეთესო მსროლელებს. გამოხმაურებები მებრძოლთა მხრიდან იყო დადებითი, თუმცა როგორც უკვე ვისაუბრეთ ზემოთ RSC Mle 1917-ს ახასიათებდა რიგი ნაკლოვანებები.

პერიოდულად შაშხანა RSC M1917-ში შედიოდა გარკვული კონსტრუქციული ცვლილებები. მაგალითად ეს ეხებოდა საკეტის ღია მდგომარეობაში შემაკავებელ ღილაკს. თავდაპირველად ბოლო ვაზნის გასროლის შემდეგ საკტი არ რჩებოდა ღია მდგომარეობაში, თუმცა კონსტრუქციაში იყო ჩადებული ღილაკი, რომლის მეშვეობითაც მსროლელს შეეძლო გაეხსნა საკეტი და დაეფიქსირებინა ღია მდგომარეობაში. მოგვიანებით ამ სისტემას დაემატა უკვე ავტომატური შემაკავებელი.

მჭიდის ზემოთ განლაგებული ბერკეტი, რომლის მეშვობითაც ბოლო ვაზნის გასროლის შემდეგ საკეტი ავტომატურად რჩებოდა ღია მდგომარეობაში

საინტერესოა ის ფაქტიც, რომ არსებობდა შაშხანები, რომელთაც წინა სამიზნე მოწყობილობაზე ჰქონდა სპეციალური ნასვრეტი, რომელშიც ფოსფორის ე.წ. ფოტოლუმინესცენტური დეტალი იდებოდა და ცუდი განათების პირობებში, ასევე შებინდებისას აადვილებდა დამიზნებას.

ფოტოზე გამოსახულია გაბურღული წინა სამიზნე მოწყობილობა, რომელშიც ფოსფორის ე.წ. ფოტოლუმინესცენტური დეტალი ჯდებოდა

1918 წლის დასაწყისში სასანგრე ბრძოლებმა  აჩვენეს, რომ შაშხანაში უნდა შესულიყო გარკვეული ცვლილებები, რასაც მოჰყვა შაშხანის მოდერნიზება. მოდერნიზაციის შემდეგ შაშხანას მიენიჭა აღნიშვნა RSC Mle.1918. იგი გამოირჩეოდა დამოკლებული ლულით და სარეცელით, რაც აადვილებდა მის გამოყენებას სანგრებში, ვიწრო გვირაბებში და სხვა შეზღუდული სივრცის პირობებში. ამას გარდა М1918-ში მჭიდი იქნა მოდიფიცირებული რათა მასში სპეციალური კლიპების მაგივრად შესაძლებელი ყოფილიყო  ბერტიეს შაშხანის (Berthier Mle 1916) 5 ვაზნიანი კლიპების გამოყენება. ამას გარდა М1918 -ში დამატებულ იქნა მექანიზმი, რომლის წყალობითაც ბოლო ვაზნის გასროლის შემდეგ საკეტი ავტომატურად რჩებოდა ღია მდგომარეობაში. მოგვიანებით ასეთი დანამატი როგორც უკვე ავღნიშნეთ სტატიის ზემოთ, ასევე კეთდებოდა RSC Mle 1917-ზეც.

დამოკლებული შაშხანა RSC Mle 1918

მოკლე RSC Mle.1918-ის დამზადება განხორციელდა პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდგომ და სულ ჯამში სხვადასხვა წყაროების თანახმად დამზადდა დაახლოებით 6000-10 000 ცალამდე ეგზემპლარი. რიგი წყაროები კი ამბობს, რომ სულ ასეთი მოკლე ვარიანტი დამზადდა დაახლოებით 4000 ცალამდე, ხოლო გარკვეული ნაწილი შეიქმნა სტანდარტული RSC М1917-ის გადაკეთებით, რომელსაც შესაბამის ზომაზე აჭრიდნენ ლულას და უმოკლებდნენ სარეცელს. ორივე შაშხანა М1917 და М1918 კომპლექტდებოდა სტანდარტული ფეხოსანთა ხიშტით М1896/15.

გარკვეული წყაროების თანახმად სულ ორივე ფაბრიკის (MAS და MAT) მიერ 1917 წლის აპრილიდან 1918 წლის სექტემბრის ბოლომდე დამზადებულ იქნა  80 000-86 000  ცალი შაშხანა RSC M1917. რიგ წყაროებში სახელდება 86 333 ცალი. 1918 წლის ნოემბერის ბოლოს მათი წარმოება შეწყდა. დღეს შაშხანები RSC M1917 და მითუმეტეს მოკლე ვარიანტი RSC M1918 ბოლომდე ფუნქციონალურ მდგომარეობაში საკმაოდ იშვიათია და კოლექციონერები რასაც ჰქვია ნადირობენ მასზე.

ცნობილია, რომ RSC Mle.1917 და RSC Mle.1918 გამოიყენებოდა მაროკოსთან ომში, ხოლო 1929 წელს RSC M1917 და RSC M1918 ოფიციალურად მოიხსნა შეიარაღებიდან. 1930-ანი წლების მიწურულს მათი დიდი ნაწილი გადაკეთებულ იქნა მექანიკურად ხელით გადასატენ შაშხანებათ. აღნიშნული გადაკეთება მოხდა აირგამყვანი მექანიზმის ბლოკირებით. ასეთი შაშხანები დაასაწყობეს  საარმიო რეზერვის სახით, ხოლო ნაწილი მოხვდა კოლონიების  რიგებში. რა მიზანს ემსახურებოდა ამდაგვარი სახის გადაკეთება? სხვადასხვა წყაროში სახელდება რამოდენიმე მიზეზი. 1. ვინაიდან შაშხანა დაბინძურების მიმართ იყო ზედმეტად მგრძნობიარე, ამგვარი გადაკეთებით იგი გახადეს უფრო საიმედო; 2. თვითდამტენ რეჟიმში ხდებოდა ვაზნების ზედმეტი ხარჯვა, შესაბამისად მექანიკურ რეჟიმზე გადაყვანით იარაღის სწრაფსროლა ხელოვნურად შემცირდა. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ნაცისტურ გერმანიას ხელში ჩაუვარდა RSC Mle.1917-ს გარკვეული რაოდენობა, რომელიც ფოლქსშტურმის  „Volkssturm“ (სახალხო იერიში) შეიარაღებაში მოხვდა. აღნიშნულ შაშხანებს გერმანელებმა ტრადიციულად მიანიჭეს თავიანთი ნომენკლატურის მიხედვით სპეციალური სახელწოდება „Selbstlade-Gewehr 310(f)“.