RSC Mle.1917 / RSC Mle.1918

სტატიაში „Meunier A6“ ჩვენ ვისაუბრეთ პირველ ფრანგულ თვითდამტენ შაშხანაზე, რომელიც 1916 წელს იქნა მიღებული შეიარაღებაში, თუმცა მისი მასიური წარმოება არ განხორციელებულა და მხოლოდ მცირედი წარმოებით შემოიფარგლნენ. საერთო ჯამში შაშხანა „Meunier A6“ გამოირჩეოდა ბევრი დადებითი მხარეებით, მაგრამ დამზადების კუთხით იგი არ იყო მაინცდამაინც მარტივი და ტექნოლოგიური. ასევე იგი გათვლილი იყო არა საშტატო 7მმ-ან ვაზნაზე (7x59mm და 7x57mm). სწორედ ამიტომ საფრანგეთის არმიამ დაიწყო ახალი პროექტი, რომელიც მიზნად ისახავდა შედარებით მარტივი, იაფიანი და ტექნოლოგიური თვითდამტენი შაშხანის შემუშავებას. ამას გარდა საფრანგეთში საშტატო ვაზნად ჯერ კიდევ 8მმ-იანი (Lebel 8x50mmR) რჩებოდა. შესაბამისად ახალი შაშხანაც ამ ძირითად საშტატო ვაზნაზე უნდა ყოფილიყო გათვლილი.

სხვადასხვა საცდელი მოდელების შესწავლის შემდეგ 1916 წლის მაისში შეიარაღებაში ოფიციალურად მიიღეს ახალი თვითდამტენი შაშხანა.  მათი სერიული წარმოება დაწყებულ იქნა 1917 წლის აპრილისთვის. აღნიშნული იარაღი წარმოადგენდა სამი კონსტრუქტორის ერთობლივ ქმნილებას. ეს კონსტრუქტორები იყვნენ  პოლ რიბეიროლი (Paul Ribeyrolles), შარლ სუტე (Charles Sutter)  და ლუი შოშა (Louis Chauchat). აქედან გამომდინარე შაშხანას მიენიჭა სახელწოდება RSC Mle.1917 შემოკლებით RSC M1917, სადაც აბრევიატურა „RSC“ წარმოადგენდა კონსტრუქტორების გვარების პირველ ასოებს (Ribeyrolle, Sutter, Chauchat).  ოფიციალურად ფრანგული ნომენკლატურის თანახმად შაშხანის სრული დასახელება იყო „Le fusil automatique de 8 mm RSC modele 1917“.

შაშხანა  RSC Mle.1917  იგივე "Le fusil automatique de 8 mm RSC modele 1917 "

ახალი შაშხანის გარკვეული კვანძები აღებულ იქნა შეიარაღებაში არსებული გრძივად მოსრიალე საკეტის პრინციპით მომუშავე შაშხანიდან M1886 Lebel. ეს კვანძები იყო ლულა, ლულის ქვეშა მჭიდის მილაკი, კონდახი, სარეცელის ელემენტები და  სასხლეტი მექანიზმის ელემენტები, რაც მნიშვნელოვნად აიაფებდა და ამარტივებდა წარმოების პროცესს. ამას გარდა შესაძლებელი იყო უკვე მარაგში არსებული და ჩამოწერილი M1886 Lebel-ის შესაბამისი დეტალების გამოყენება.

შაშხანის RSC M1917 წარმოებაში ძირითადად ჩართული იყო ორი ქარხანა. ესენი იყვნენ საფრანგთში ყველაზე ცნობილი Manufacture d'armes de Saint-Étienne (MAS) და Manufacture d'Armes de Tulle (MAT).

აქვე აღსანიშნავია, რომ საფრანგეთი პირველი მსოფლიო ომის დროს იყო ერთერთი პირველი, ვინც შეიარაღებაში მიიღო თვითდამტენი შაშხანა.

შაშხანის კონსტრუქცია

შაშხანა იყენებდა ლულიდან აირების გაყვანის პრინციპს და აირის ცილინდრს, რომელიც ლულის ქვემოთ იყო განთავსებული. აირის ცილინდრის როლს ასრულებდა  M1886 Lebel -ის შაშხანის  ლულაზე მიმაგრებული  ლულისქვეშა მჭიდის მილაკი. აირის დგუში მოთავსებული იყო აღნიშნულ მილაკში, ასევე ამ მილაკშივე დგუშის უკან მოთავსებული იყო დამაბრუნებელი ზამბარა. აირგამყვანი პორტი მდებარეობდა ლულის ქვემოთ წინა ნაწილში (ისე როგორც მოგვიანებით გამოშვებულ ამერიკულ შაშხანაში M1 Garand).

აირგამყვანი პორტის ხრახნი

შაშხანის მთავარ აქილევსის ქუსლს წარმოადგენდა აირგამყვანი პორტის მცირე დიამეტრი, რომელსაც მრავალჯერადი სროლის დროს ახასიათებდა დაბინძურების ტენდენცია, რაც საბოლოოდ იწვევდა დგუშის და შესაბამისად საკეტის უკუსვლის სიჩქარის შემცირებას. აქედან გამომდინარე შაშხანის აირგამყვანი პორტი მოითხოვდა სისტემატიურ წმენდას (რეკომენდაცია იმ პერიოდში იყო რომ ყოველი 100 გასროლის შემდეგ გაწმენდილიყო).  გაწმენდა ხდებოდა  თითბერისგან დამზადებული მოზრდილი ხრახნის მოხსნის შემდეგ, რომელიც ლულის ქვემოდან იყო განთავსებული. ასევე გარკვეული პრობლემები ახასიათებდა შაშხანის მჭიდს და ვაზნების დამჭერ ბლოკისებრ კლიპებს.

ვაზნების დამჭერი კლიპი

იარაღის მჭიდი გათვლილი იყო 5 ვაზნაზე და მასში ვაზნების ჩალაგება ხდებოდა სპეციალური ბლოკისებური სავაზნე კლიპების მეშვეობით. იმისათვის, რომ მჭიდში მოთავსდეს სავაზნე კლიპი, აუცილებელია მჭიდის ქვედა მხარე გადაიწიოს ქვემოთ და წინ.

როდესაც მჭიდი დაიცლებოდა ვაზნებისგან, მსროლელი ხელით გახსნიდა მჭიდის თავსაფარს (გარსაცმს), რის შემდეგაც ცარიელი სავაზნე კლიპი ლულის კოლოფიდან საკუთარი წონის (მასის) ხარჯზე ვარდებოდა ქვემოთ.

საკეტის ჩარჩო და საკეტის თავაკი ორ რადიალურ ჯგუფად განლაგებული საბრძოლო ბჯენებით

ლულის გადაკეტვა ხდებოდა საკეტის მბრუნავი თავაკის მეშვეობით, რომელსაც ორ რადიალურ ჯგუფად განლაგებული საბრძოლო ბჯენები ჰქონდა შესრულებული. აღნიშნული ბჯენები ახდენდნენ ლულის გადაკეტვას ლულის კოლოფზე არსებული შვერილების წყალობით. მცველი განთავსებული იყო ლულის კოლოფის მარცხენა მხარეს სასხლეტი კავის წინ.

ლულის კოლოფის მარცხენა მხარეს განთავსებული მცველის ბერკეტი

1917 წლის აპრილის მიწურულს თითო როტაზე მიწოდებულ იქნა 16 ცალი შაშხანა RSC Mle 1917. ეს შაშხანები როგორც წესი გადაეცემოდათ საუკეთესო მსროლელებს. გამოხმაურებები მებრძოლთა მხრიდან იყო დადებითი, თუმცა როგორც უკვე ვისაუბრეთ ზემოთ RSC Mle 1917-ს ახასიათებდა რიგი ნაკლოვანებები.

პერიოდულად შაშხანა RSC M1917-ში შედიოდა გარკვული კონსტრუქციული ცვლილებები. მაგალითად ეს ეხებოდა საკეტის ღია მდგომარეობაში შემაკავებელ ღილაკს. თავდაპირველად ბოლო ვაზნის გასროლის შემდეგ საკტი არ რჩებოდა ღია მდგომარეობაში, თუმცა კონსტრუქციაში იყო ჩადებული ღილაკი, რომლის მეშვეობითაც მსროლელს შეეძლო გაეხსნა საკეტი და დაეფიქსირებინა ღია მდგომარეობაში. მოგვიანებით ამ სისტემას დაემატა უკვე ავტომატური შემაკავებელი.

მჭიდის ზემოთ განლაგებული ბერკეტი, რომლის მეშვობითაც ბოლო ვაზნის გასროლის შემდეგ საკეტი ავტომატურად რჩებოდა ღია მდგომარეობაში

საინტერესოა ის ფაქტიც, რომ არსებობდა შაშხანები, რომელთაც წინა სამიზნე მოწყობილობაზე ჰქონდა სპეციალური ნასვრეტი, რომელშიც ფოსფორის ე.წ. ფოტოლუმინესცენტური დეტალი იდებოდა და ცუდი განათების პირობებში, ასევე შებინდებისას აადვილებდა დამიზნებას.

ფოტოზე გამოსახულია გაბურღული წინა სამიზნე მოწყობილობა, რომელშიც ფოსფორის ე.წ. ფოტოლუმინესცენტური დეტალი ჯდებოდა

1918 წლის დასაწყისში სასანგრე ბრძოლებმა  აჩვენეს, რომ შაშხანაში უნდა შესულიყო გარკვეული ცვლილებები, რასაც მოჰყვა შაშხანის მოდერნიზება. მოდერნიზაციის შემდეგ შაშხანას მიენიჭა აღნიშვნა RSC Mle.1918. იგი გამოირჩეოდა დამოკლებული ლულით და სარეცელით, რაც აადვილებდა მის გამოყენებას სანგრებში, ვიწრო გვირაბებში და სხვა შეზღუდული სივრცის პირობებში. ამას გარდა М1918-ში მჭიდი იქნა მოდიფიცირებული რათა მასში სპეციალური კლიპების მაგივრად შესაძლებელი ყოფილიყო  ბერტიეს შაშხანის (Berthier Mle 1916) 5 ვაზნიანი კლიპების გამოყენება. ამას გარდა М1918 -ში დამატებულ იქნა მექანიზმი, რომლის წყალობითაც ბოლო ვაზნის გასროლის შემდეგ საკეტი ავტომატურად რჩებოდა ღია მდგომარეობაში. მოგვიანებით ასეთი დანამატი როგორც უკვე ავღნიშნეთ სტატიის ზემოთ, ასევე კეთდებოდა RSC Mle 1917-ზეც.

დამოკლებული შაშხანა RSC Mle 1918

მოკლე RSC Mle.1918-ის დამზადება განხორციელდა პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდგომ და სულ ჯამში სხვადასხვა წყაროების თანახმად დამზადდა დაახლოებით 6000-10 000 ცალამდე ეგზემპლარი. რიგი წყაროები კი ამბობს, რომ სულ ასეთი მოკლე ვარიანტი დამზადდა დაახლოებით 4000 ცალამდე, ხოლო გარკვეული ნაწილი შეიქმნა სტანდარტული RSC М1917-ის გადაკეთებით, რომელსაც შესაბამის ზომაზე აჭრიდნენ ლულას და უმოკლებდნენ სარეცელს. ორივე შაშხანა М1917 და М1918 კომპლექტდებოდა სტანდარტული ფეხოსანთა ხიშტით М1896/15.

გარკვეული წყაროების თანახმად სულ ორივე ფაბრიკის (MAS და MAT) მიერ 1917 წლის აპრილიდან 1918 წლის სექტემბრის ბოლომდე დამზადებულ იქნა  80 000-86 000  ცალი შაშხანა RSC M1917. რიგ წყაროებში სახელდება 86 333 ცალი. 1918 წლის ნოემბერის ბოლოს მათი წარმოება შეწყდა. დღეს შაშხანები RSC M1917 და მითუმეტეს მოკლე ვარიანტი RSC M1918 ბოლომდე ფუნქციონალურ მდგომარეობაში საკმაოდ იშვიათია და კოლექციონერები რასაც ჰქვია ნადირობენ მასზე.

ცნობილია, რომ RSC Mle.1917 და RSC Mle.1918 გამოიყენებოდა მაროკოსთან ომში, ხოლო 1929 წელს RSC M1917 და RSC M1918 ოფიციალურად მოიხსნა შეიარაღებიდან. 1930-ანი წლების მიწურულს მათი დიდი ნაწილი გადაკეთებულ იქნა მექანიკურად ხელით გადასატენ შაშხანებათ. აღნიშნული გადაკეთება მოხდა აირგამყვანი მექანიზმის ბლოკირებით. ასეთი შაშხანები დაასაწყობეს  საარმიო რეზერვის სახით, ხოლო ნაწილი მოხვდა კოლონიების  რიგებში. რა მიზანს ემსახურებოდა ამდაგვარი სახის გადაკეთება? სხვადასხვა წყაროში სახელდება რამოდენიმე მიზეზი. 1. ვინაიდან შაშხანა დაბინძურების მიმართ იყო ზედმეტად მგრძნობიარე, ამგვარი გადაკეთებით იგი გახადეს უფრო საიმედო; 2. თვითდამტენ რეჟიმში ხდებოდა ვაზნების ზედმეტი ხარჯვა, შესაბამისად მექანიკურ რეჟიმზე გადაყვანით იარაღის სწრაფსროლა ხელოვნურად შემცირდა. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ნაცისტურ გერმანიას ხელში ჩაუვარდა RSC Mle.1917-ს გარკვეული რაოდენობა, რომელიც ფოლქსშტურმის  „Volkssturm“ (სახალხო იერიში) შეიარაღებაში მოხვდა. აღნიშნულ შაშხანებს გერმანელებმა ტრადიციულად მიანიჭეს თავიანთი ნომენკლატურის მიხედვით სპეციალური სახელწოდება „Selbstlade-Gewehr 310(f)“.

Rossignol პირველი იარაღი პირდაპირი შეფრქვევით


1899 წლის 17 იანვარს საფრანგეთში სტარტი აიღო საცდელ-საკონსტრუქტორო პროგრამამ, რომლის მიზანს წარმოადგენდა მსუბუქი ხელის ტყვიამფრქვევის შექმნა. მსუბუქი ხელის ტყვიამფრქვევი კონკურსის ტაქტიკურ-ტექნიკური მოთხოვნებიდან გამომდინარე ახლოს იდგა ავტომატურ შაშხანასთან. შესაბამისად კონკურსი მიმდინარეობდა, როგორც ავტომატური შაშხანის (ფრანგულად Fusil Mitrailleur) შემუშავების პროგრამა. საინტერესოა ის ფაქტი, რომ პარალელურად საფრანგეთში მიმდინარეობდა სამუშაოები ასევე თვითდამტენი შაშხანის შექმნაზეც, რომლის ფარგლებშიც გამარჯვებული გახდა ეტენ მენიეს (Etienne Meunier) მიერ შექმნილი შაშხანა „Meunier A6“ (M1916) გარკვეული წყაროების თანახმად თვითდამტენი შაშხანის და ავტომატური შაშხანის მსგავსი მსუბუქი ხელის ტყვიამფრქვევის შემუშავება ერთი პროგრამის ფარგლებში მიმდინარეობდა. ხოლო რიგ წყაროებში ასევე გვხდება ინფორმცა, რომ თვითდამტენი შაშხანის კონკურსზე წარმოდგენილი იარაღებიდან ამოარჩიეს გარკვეული პროტოტიპები და სცადეს მათი ავტომატურ შაშხანებად გადაკეთება, შესაბამისად ასე შეიქმნა პარალელური პროექტი.

1900 წელს ზემოაღნიშნული კონკურსის ფარგლებში კონსტრუქტორ როსინოლოს (Rossignol) მიერ წარმოდგენილ იქნა ავტომატური იარაღი, რომელიც მუშაობდა დენთის აირების პირდაპირი შეფრქვევის პრინციპით  (ე.წ. Direct impingement). 

Rossignol ENT B1

თამამად შეიძლება ითქვას, რომ როსინოლის პროტოტიპი არის მსოფლიოში პირველი შაშანა, რომელიც იყენებდა ამგვარ ავტომატიკის მუშაობის პრინციპს. ყოველ შემთხვევაში ამ ეტაპზე სხვა უფრო ძველი იარაღი, ასეთი მუშაობის პრინციპით უცნობია და ისტორიამ არ შემოგვინახა არანაირი ცნობები.

როსინოლის იარაღი შემუშავებული იყო  ნაციონალური სასროლოსნო სკოლის „École Nationale de Tir“ (ENT) საკონსტრუქტორო ბაზაში. შესაბამისად პროტოტიპს მიენიჭა სახელწოდება „Rossignol ENT“. გამოცდების დროს როსინოლის იარაღი არაერთხელ გადამუშავდა. ცნობილია, რომ სულ კონკურსის ფარგლებში 4 მცირედით შეცვლილი პროტოტიპი დაექვემდებარა გამოცდებს. აღნიშნული პროტოტიპები წარმოდგენილ იქნა  სამუშაო სახელწოდებით: Rossignol ENT B1, B2, B4 და B5. პროტოტიპები გათვლილი იყო ექსპერიმენტალურ ვზნებზე მეტრიკული აღნიშვნით „6x60mm ENT“. როსინოლის იარაღებში ძირითადად გამოიყენებოდა 1 ცალი აირგამყვანი მილაკი, თუმცა საცდელი სახით დამზადდა ასევე სიმეტრიულად განლაგებული 2 ცალი აირგამყვანი მილაკიანი პროტოტიპიც. როსინოლის ავტომატურ იარაღს გააჩნდა 2 ცალი სასხლეტი. მათგან ერთი განკუთვნილი იყო მხოლოდ ერთეული გასროლების განსახორციელებლად, ხოლო მეორე სრულიად ავტომატური ჯერებით სროლისთვის.

იარაღს ჰქონდა გრძელი სარეცელი და ლულის ზედსადები, რომელიც მთლიანად ფარავდა ლუალას. ფაქტიურად მთელი ლულის გარსაცმი შესრულებული იყო ხისგან. სარეცელს და ლულის ზედსადებს გვერდებიდან გაკეთებული ჰქონდა მოგრძო სახის სავენტილაციო ნაპრალები. ამას გარდა სარეცელზე ცალუღით (ხამუტი) დამაგრებული იყო ორფეხა საკეცი სადგარი. რეგულირებადი სამიზნე მოწყობილობა მარკირებული იყო 200 დან 2000 მეტრამდე სროლისთვის.  იარაღის ვაზნებით კვება ხდებოდა მოხსნადი კოლოფისებური მჭიდით. სამწუხაროდ მჭიდებმა ვერ მოაღწია დღევანდელ პერიოდამდე და უცნობია რამდენ ვაზნას იტევდა. სავარაუდოდ სახელდება შემდეგი ციფრები 10, 15, 20 და 22.

საბოლოოდ როსინოლის სისტემის იარაღზე უარი თქვეს, რადგანაც მისი წონა იყო ძალიან მაღალი. შეადგენდა 9,7კილოგრამს და ამავდროულად წარმოების მხრივ ნაკლებად ტექნოლოგიური. მიუხედავად ამისა მასში გამოყენებული ავტომატიკის მუშაობის პრინციპი არის უნიკალური. აქვე ავღნიშნავ, რომ როსინოლის შემდეგ პირდაპირი შეფრქვევის სისტემა გამოიყენებოდა ფრანგულ თვითდამტენ შაშხანებში MAS 38/39, MAS 40, 44 და MAS 49. ასევე 1941 წელს ერიკ ეკლუნდის (Erik Eklund) მიერ შექმნილ შვედურ  შაშხანაში  „Automatgevär m/42“ იგივე „AG-42 Ljungman“, ხოლო მოგვიანებით კი იუჯინ სტოუნერის პროტოტიპებში. შეიძლება ითქვას, არავინ არ იცის, როგორი იქნებოდა დღეს ლეგენდარული ამერიკული AR-15 და მისი დიდი ოჯახი (M16, M16A1, M4), რომ არა ფრანგი როსინოლი... (ისმის მუსიკა, ტაშის ხმა და ფარდა იხურება).

Meunier A6 (M1916)

1890  წელს საფრანგეთში ინიცირებულ იქნა პროექტი, რომლის მთავარ მიზანს წარმოადგენდა თვითდამტენი შაშხანის შემუშავება. ახალი შაშხანით მოხდებოდა საფრანგეთის არმიის შეიარაღებაში არსებული მოძველებული გრძივად მოსრიალე საკეტის პრინციპით მომუშავე „Lebel Model 1886“ -ის ჩანაცვლება, რომელიც 8მმ-იან რანტიან ვაზნას (8x50R Lebel) იყენებდა.

მთავარ მოთხოვნას წარმოადგენდა ის, რომ ახალი შაშხანა გათვლილი უნდა ყოფილიყო 6-7მმ-იან ვაზნაზე, რომელსაც არ ექნებოდა რანტი (ე.წ. ქიმურა) და იქნებოდა 8მმ-ან საშტატო ვზნაზე (8x50R Lebel) უფრო ძლიერი. შესაბამისად პირველ ეტაპზე საჭირო იყო ექსპერიმენტალური ვაზნების შემუშავება და პარალელურ რეჟიმში ამ ესპერიმენტალურ ვაზნებზე შესაბამისი შაშხანების შექმნა/გმოცდა.

აღნიშნული პროექტი მაქსიმალურად იქნა გასაიდუმლოვებული და მკაცრად კონტროლდებოდა, რომ არ მომხდარიყო ინფორმაციის გაჟონვა. პროექტს ხელმძღვანელობდა გენერალი ნაკე ლაროკა (Naquet Laroque), რომელიც ამავდროულად იყო სამთავრობო არსენალის პიუტოს (Puteaux) იგივე (APX) ხელმძღავნელი. ვინაიან პროექტი იყო გასაიდუმლოებული ჩვენამდე ძალიან მწირმა ინფორმაციამ მოაღწია. ამას გარდა პროექტი საკმაოდ ხანგრძლივი პერიოდი მიმდინარეობდა და პირველ მსოფლიო ომამდე გაგძელდა.

ცნობილია, რომ პროექტის ფარგლებში 1890 წლიდან 1912 წლამდე შემუშავდა ექსპერიმენტალური ვაზნების საკმაოდ დიდი სპექტრი. ვაზნების შემუშავებას ახდენდა არტილერიის ტექნიკური განყოფილება ე.წ. Section Technique de l'Artillerie (STA). ჩვენამდე მოაღწია ინფორმაციამ, რომ ამ ვაზნებს შორის იყო:

6×58 Meunier

1897 წელი

6×60 ENT

1900 წელი

6.5×60 CAP

1905 წელი

6.5×61 STA

1910 წელი

6.5×55.5 Berthier

1910 წელი

7×59 STA

1912 წელი

7×57 Meunier

1912 წელი

1894 წელს პერსპექტიულ თვითდამტენ შაშხანებზე მუშაობა აქტიურ ფაზაში შევიდა, რომელშიც ჩაერთო საფრანგეთის სხვადასხვა სამხედრო კვლევითი ორგანიზაცია და მეიარაღეები. კერძოდ პროექტში მონაწილეობს იღებდნენ შემდეგი ორგანიზაციები:

STA (Section Technique de l'Artillerie) არტილერიის ტექნკურ განყოფილება;

ENT (Ecole Normale de Tir) ნაციონალური სასროლოსნო სკოლა;

CTV (Commission Technique de Versailles) ვერსალის ტექნიკური კომისია და APX (Etablissement Technique de Puteaux) სამთავრობო არსენალ პიუტოს ტექნიკური განყოფილება.

სულ პროექტის ფარგლებში წლების მანძილზე (1897-1913 წლები) გამოცდებს დაექვემდებარა რამოდენიმე შაშხანის 22 სხვადასხვა ვარიანტი და პროტოტიპი. სრული სია ასე გამოიყურება:

STA (Section Technique de l'Artillerie)

პროტოტიპებს მიენიჭათ კოდური სახელწოდება A

ENT (Ecole Normale de Tir) პროტოტიპებს მიენიჭათ კოდური სახელწოდება  B

CTV (Commission Technique de Versailles) და

APX (Etablissement Technique de Puteaux)

პროტოტიპებს მიენიჭათ კოდური სახელწოდება C

A 1

A 2 STA 5

A 3 STA 6

კარაბინი A 4

A 5 STA 7

A 6 STA 8 (7mm Meunier)

B 1, ENT 1901, Rossignol

B 2, Rossignol

B 3, ENT 1902, Belgrand

B 4, Rossignol

B 5, Rossignol

B 6, Belgrand

B 7, Chezaud

B 8, Vallarnaud

C 1 CTV 1

C 2 CTV 2, Chauchat

C 3 APX 3, Chauchat & Sutter

C 4 APX 4

C 5 Chauchat & Sutter გადამუშავებული Naquet-Laroque-ს (NL) მიერ

C 6, NL

C 7, NL

C 8 Chauchat & Sutter

როგორც მოცემული სიიდან ჩანს ძირითად შექმნილი იყო რამოდნიმე შაშხანა და ეტაპობრივად ხდებოდა მათი მოდიფიცირება/გადამუშავება.

1897 წელს გამოსაცდელად წარდგენილ იქნა პირველი მოქმედი პროტოტიპი, რომლის ავტორიც გახლდათ ეტენ მენიე (Etienne Meunier). პროტოტიპს მიენიჭა სამუშაო სახელწოდება STA A1. იგი დამზადებული იყო არტილერიის ტექნიკურ განყოფილებაში (Section Technique de l'Artillerie) (STA). აღნიშნული შაშხანა მუშაობდა ლულიდან აირების გაყვანის პრინციპით, სადაც დგუში ხისტად იყო გადაბმული საკეტთან.

ლულის ჩაკეტვა ხდებოდა მბრუნავი საკეტით, რომელიც აღჭურვილი იყო 5 ცალი საბრძოლო ბჯენით. ეტენ მენიეს შაშხანა გათვლილი იყო საცდელ ვაზნაზე მეტრიკული აღნიშვნით 6х58mm Meunier. მისი ტყვია იწონიდა 6,67 გრამს (103 გრანი), ხოლო საწყისი სიჩქარე შეადგენდა 900მ/წამს. შაშხანის მჭიდ იყო მუდმივი (არა მოხსნადი) და მასში თავსდებოდა 8 ცალი ვაზნა. იარაღმა გამოცდისას აჩვენა საკმაოდ კარგი შედეგები, იგი იწონიდა 4 კგ-მდე, იყო საკმაოდ მოსახერხებელი და ერგონომიული.  გამოცდების შემდეგ გაიცა გარკვეული რეკომენდაციები, რომლის მიხედვითაც მოხდებოდა პროტოტიპის გადამუშავება.

გადამუშაების შედეგად გამოჩნდა შაშხანები Meunier A2 და A3, რომლებიც განსხვავდებოდნენ როგორც კონსტრუქციულად, ასევე კალიბრით. რატომღაც გამომცდელებმა და კონსტრუქტორმა სცადეს, რომ ისევ მოძველებულ საშტატო ვაზნას მიბრუნებოდნენ და 8x50R Lebel კალიბრზე დააპროექტეს იარაღი.  

ასევე გამოჩნა ეგზემპლარი რომელიც წარმოადგენდა Meunier A1  ტიპის შაშხანის დამოკლებულ ვარიანტს კარაბინის სახით. მას მიენიჭა სახელწოდება A4 (STA No 1). ლულის და სარეცელეის დამოკლებით იარაღის სიგრძე შემცირებულ იქნა 10 დუიმით. კარაბნში თავსდებოდა 5 ცალი ვაზნა ნაცვლად 8 ცალისა. ასეთი ვარიანტი განიხილებოდა საკავალერიო ნაწილებისთვის. 

1903 წელს მცირე საცდელი პარტიის სახით დამზადებულ იქნა კარაბინი Meunier A4, რომელიც სამხედრო გამოცდებისთვის გაიგზავნა საფრანგეთის არმიაში. გამოცდებში მონაწილეობა მიიღო ექვსმა საარმიო პოლკმა. გამოცდების შედეგად დადგინდა, რომ შეიარაღებაში არსებულ გრძივად მოსრიალე საკეტის მქონე მჭიდიან შაშხანასთან და კარაბინთან შედარებით Meunier A4 -ს ჰქონდა მნიშვნელოვანი უპირატესობა. ზემოაღნიშნულიან გამომდინარე კიდევ უფრო გაიზარდა ინტერესი თვითდამტენი შაშხანების მიმართ და გაიცა რეკომენაცია დაწყებულიყო კარაბინის Meunier A4 სერიული წარმოება და შეირაღებაში მიღება. თუმცა საბოლოოდ მაინც არ მოხდა გადაწყვეტილების მიღება.

1908 წელს დღის სინათლე იხილა კიდევ ერთმა გადამუშავებულმა შაშხანამ სახელწოდებით Meunier A5. იგი გათვლილი იყო ექსპერიმენტალურ ვაზნაზე 6х61mm.  შაშხანის კონსტრუქციაში შეტანილმა ცვლილებებმა უფრო ტექნოლოგიური გახადა იარაღი, ხოლო ახალი ვაზნის გამოყენებით კიდევ უფრო გაიზარდა მისი მახასიათებლები. ვაზნა იყენებდა 6,74 გრამიან (104 გრანი) ტყვიას, რომლის საწყისი სიჩქარეც შეადგენა 1005 მ/წამს.

1909 წელს საფრანგეთის არმიამ შეცვალა ტაქტიკურ-ტექნიკური მოთხოვნები და ამასთანავე ერთერთ მთავარ მოთხოვნად დაასახელა, რომ იარაღის კალიბრი არ უნდა ყოფილიყო 6,5მმ-ზე ნაკლები და ალტერნატივის სახით წარმოადგინა ვაზნები 6.5x61 STA და 6.5x55.5 Berthier. შესაბამისად კონსტრუქტორებმა დაიწყეს თავიანთი შაშხანების ახალ ტაქტიკურ-ტექნიკურ მოთხოვნებზე მორგება.

ეტენ მენიემ (Etienne Meunier) და საკონსტრუქტორო ჯგუფმაც დაიწყო მუშაობა შაშხანის გადამუშავებაზე. ახალი შაშხანა იყენებდა ლულის გრძელი სვლის პრინციპს, რამაც კიდევ უფრო გაამარტივა იარაღის კონსტრუქცია. ახალ შაშხანას მიენიჭა სახელწოდება Meunier A6. იგი გთვლილი იყო ექსპერიმენტალურ ვაზნაზე 7х57mm, რომელიც არტილერიის ტექნიკურ განყოფილებაში (Section Technique de l'Artillerie) (STA) შემუშავდა.

Meunier A6

Meunier A6 -ის საკეტი იყენება  აქეთ იქიდან შესრულებულ რამოდნიმე მცირე ზომის საბრძოლო ბჯენებს, რომლებიც ლულის გადაკეტვის დროს გადაბმაში მოდიოდნენ ლულის სახაზინო ნაწილში შესრულებულ შესაბამის ღარებთან. საკეტის ზემოდან და ასევე ლულის კოლოფსა და მის თავსაფრზე შესრულებული იყო ღარები, რომლთა ზემოქმედებითაც საკეტი ბრუნავდა და ახდენდა ლულის გადაკეტვა/გაღებას.


იარაღი გამოირჩეოდა სახსიათო მოღუნული ფორმის საკეტის სახელრით. მისი დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმი იყენებდა ჩახმახს. ასევე უცნაურ გაწყვეტილებს წარმოადგენდა შაშხანის მჭიდი, რომელიც ტრადიციული მიმწოდებლის მაგივრად იყენებდა მაკრატლის სახის ამწევს. მჭიდის ვაზნებით შევსებ ხდებოდა საექსტრაქციო ფანჯრიდან საკეტის გახსნის შემდეგ. ვაზნების ჩალაგება შესაძლებელი იყო როგოც სათითაოდ, ასევე 5 ცალ ვაზნაზე გათვლილი დამჭერი კლიპების მეშვეობით.

იარაღი გამოირჩეოდა შედარებით მარტივი მოგრძო ხის სარეცელით და ლულის ზედსადებით, რომელზეც ლულის გასაგრილებლად შესრულებული იყო ამონაჭრელები.  

Meunier A6 -ის ავტომატიკის მექანიზმი გასროლის დროს ასრულებდა შემდეგ ციკლს. უკუცემის ხარჯზე ლულა და მასზე გადაბმული საკეტის ჯგუფი გადაადგლდებოდა უკან. არ მისული უკიდურეს უკანა წერტილამდე საკეტი იწყებდა შემობრუნებას და ხდებოდა ლულასთან გადაბმულობის წყვეტა.  განთავისუფლებული ლულა შკუმშული დამაბრუნებელი ზამბარის წყალობით იწყებდა წინ მოძრაობას და საწყის პოზიციაში დაბრუნებას. ამ დროს ხდებოდა მასრის ექსტრაქცია და ამოგდება. საკეტი თავის მხრივ ინერციის ხარჯზე დამოუკიებლად აგრძელებდა უკუსვლას, ახდენდა ჩახმახის შეყენებას და საბოლოოდ უკიდურეს წერტილში მისვლის შემდგომ შეკუმშული დამაბრუნებელი ზამბარის ხარჯზე გაემართებოდა წინ, რა დროსაც მჭიდიდან ამოჰქონდა ვაზნა, აწვდიდა სავზნეში და შემობრუნების შედეგად ახდენდა ლულის გადაკეტვას.

Meunier A6 ტიპის შაშხანის სქემა

1910-1911 წელს მოხდა შაშხანის პირველადი გამოცდები, რიშ შემდეგაც კონსტრუქციაში შეტანილ იქნა მცირე ცვლილებები და 1911 წელს საბოლოო სახით იქნა მიწოდებული სახელმწიფო საგამოცდო კომისიისთვის. გამოცდები ჩატარდა 1911-1912 წლებში, რომლის დროსაც Meunier A6-მა სერიოზული ხარვეზების გარეშე გაისროლა 3000 ვაზნა. საბოლოოდ საგამოცდო კომისიამ რეკომენდაცია გაუწია Meunier A6-ს, რომ წასულიყო სერიულ წარმოებაში და ოფიციალურად მიეღოთ შეიარაღებაში. ასევე დღის წესრიგში დადგა საკითხი, თუ კონკრეტულად რომელ ვაზნაზე იქნებოდა გათვლილი. არჩევანის წინაშე იყო ორი ვაზნა. 7x59mm, რომლის საწყისი სიჩქარეც შეადგენდა 1020-1040მ/წამს. ხოლო მეორე იყო მისი ვარიანტი შემცირებული დენთის მუხტით და ოდნავ შემოკლებული მასრით 7x57mm (7.2x56.95mm) საწყისი სიჩქარე 820-830მ/წამი. საბოლოოდ სწორედ ამ ვაზნაზე შეჩერდნენ.

7x57mm Meunier

1913 წელს საფრანგეთის არმიამ ოფიციალურად განახორციელა პირველი სერიამდელი პარტიის შეკვთა, რომლითაც მოხდებოდა უფრო ფართომსასშტაბიანი საარმიო-საექსპლუატაციო გამოცდები. ამის შემდეგ თუ ჯარისკაცები გამოთქვამდნენ დადებით გამოხმაურებას, დაიწყებოდა მისი ფართომასშტაბიანი სერიული წარმოება. მიუხედავად ამისა შაშხანების დამზადება გაიწელა და შეკვეთა არ იქნა დაკმაყოფილებული. 1914 წელს დაიწყო პირველი მსოფლიო ომი, რომელში ჩაბმაც სსაფრანგთს მოუწევდა ისევ ძველი გრძივად მოსრიალე საკეტის პრინციპით მომუშავე მჭიდიანი M1886  Lebel -ით და ბერტიეს კონსტრიქციის შაშხანებით. 

1914 წლის გაზაფხულის მიწურულს ფაბრიკა MAS-ში ორგანიზებულ იქნა შაშხანის საწარმოო ხაზი, რომელსაც შეეძლო თვეში 5000 ცალი Meunier A6 ტიპის შაშხანის დამზადება, თუმცა სერიული წარმოების დაწყებისგან თავი შეიკავეს.

Meunier A6 „7мм Fusil Automatique Modèle 1916“

პირველი მსოფლიო ომი სულ უფრო მეტ მასშტაბებს იღებდა და თუ თავდაპირვლად არც ისე დიდი იყო მოთხოვნა თვითდამტენ შაშხანაზე, 1916 წელს მკვთრად დადგა თვითდამტენი შაშხანის წარმოების საკითხი. ფეხოსნებს სასწრაფოდ ესაჭიროებოდათ ახალი იარაღი. ამავე წელს Meunier A6 ოფიციალურად მიიღეს შეიარაღებაში აღნიშვნით „7мм Fusil Automatique Modèle 1916“. შაშხანების წარმოება მცირე სერიებად დაიწყო ფაბრიკაში MAT. ასევე სასწრაფო წესით განხორციელდა შაშხანის მოდიფიცირება და შეიქმნა კარაბინი, რომელშიც შესაძლებელი იყო გაზრდილი ტევადობის მუდმივი (არა მოხსნადი) მჭიდების გამოყენება 10 და 15 ცალ ვაზნაზე. კარაბინის საერთო სიგრძე შეადგენდა 1096მმ-ს.

კარაბინი გარზდილი ტევადობის მჭიდით

საერთო ჯამში კარაბინების და შაშხანების წარმოება მიმდინარეობდა 1916-1917 წლებში და სულ დამზადებული ეგზემპლარების რაოდენობამ შეადგინა 1013 ცალი ერთეული. რომელთაგან შეიარაღებაშ მოხვდა 843 ერთეული. მათი გამოყენება ხდებოდა პირველი მსოფლიო ომის ბოლომდე. Meunier A6 (M1916) სწრაფსროლის გამო იმსახურებდა დიდ მოწონებას, თუმცა საჭიროებდა სისტემატიურ წმენდას და ამავდროულად იყენებდა არასტანდარტულ ვაზნებს, რომელი არ მზადდებოდა მასიურად და იყო გარკვეული ლოჯისტიკური პრობლემები მომარაგების კუთხით.

აქედან გამომდინარე 1916-1917 წლებში საფრანგეთში პარალელურად მიმდინარეობდა ახალი პროექტი. რომლის ფარგლებშიც უნდა შემუშავებულიყო საშტატო 8x50R Lebel ტიპის ვაზნაზე გათვლილი თვითდამტენი შაშხანა. აღნიშნული პროექტის ფარგლებში 1917 წელს შეიარაღებაში მიიღეს შაშხანა RSC M1917 (Fusil Automatique Modèle 1917), რომელიც უკვე სულ სხვა ისტორიაა და შევეცდებით მის შესახებ ცალკე სტატიაში ვისაუბროთ.

პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ შეიარაღებაში არსებული შაშხანები და კარაბინები Meunier A6 (M1916) ამოღეს და დაასაწყობეს. გარკვეულ წყაროებს თუ დავუჯერებთ უკვე მეორე მსოფლი ომის დაწყების დროს ეს იარაღები კვლავ დააბრუნეს მწყობრში და მათი უმეტესობა სწორედ ამ პერიოდში დაიკარგა ან განადგურდა.

მიუხედვად ამისა რამოდენიმე ერთეულმა დღემდე მოაღწია და გარკვეულ მუზეუმებში უნიკალური ექსპონატების საიხთ არის დაცული. ასევე რიგი ეგემპლარები კერძო კოლექციონერებსი ხელშიც მოხვდა. რიგ წყაროებში Meunier A6 (M1916) მოხსენიებულია, როგორც პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში შექმნილი საუკეთესო თვითდამტენი იარაღი.

საინტერესოა ის ფაქტი, რომ იარაღის კონსტრუქტორმა ჯერ კიდევ 1915 წელს შეიტანა განაცხადი ოფიციალურ პატენტზე, მაგრამ ვინაიდან იგი ითვლებოდა მკაცრად გასაიდუმლოებული პროექტის ნაწილად არ დაკმაყოფილდა საპატენტო მოწმობის გაცემა და მხოლოდ 5 წლის შემდეგ, 1920 წელს მოხდა საპატენტო მოწმობის გაცემა. 

ესპანური "Mondial" და "Warwinck"

ესპანური კომპანია “Gaspar Arizaga” არასოდეს გამოირჩეოდა მაღალი ცნობადობით, და განსხვავებული/ორიგინალური კონსტრუქციის მქონე პისტოლეტების წარმოებით, მაგრამ იგი აწარმოებდა საკმაოდ გამძლე და საიმედო პისტოლეტებს. სწორედ ამ კომპანიას ორ მსგავს პისტოლეტებზე ვისაუბრებთ ამ მინი სტატიაში.

ისევე როგორც სხვა ესპანური მწარმოებლების შემთხვევაში, “Gaspar Arizaga”-ს მიერ წარმოებულ პროდუქციაშიც გხვდება ტრადიციული „Browning M1906“ -ის იდენტური პისტოლტები, რომელიც არაფრით გამოირჩევა მისი თანამოძმეებისგან. „დიახ თანამოძმეებსგან“, იმიტომ რომ ესპანეთი ცნობილია ამგვარი კლონების წარმოებით და როგორც წესი ასეთ პისტოლეტებს მოიხსენიებენ ეიბარის (Eibar) ტიპის პისტოლტებად, რადგან სწორედ ესპანეთის ამ მუნიციპალიტეტში მასიურად მზადდებოდა ხვადასხვა მწარმოებლების მიერ. თუმცა “Gaspar Arizaga”-ს ნაწარმში იყო ასევე პისტოლეტი სახლწოდებთ „Mondial”, რომელიც გამოირჩეოდა სხვა ეიბარის ტიპისი პისტოლეტებისგან არასტანდარტული ვიზუალით და გარკვეულ წილად წააგავდა ამერიკული კომპანია „Savage” -ის პისტლეტებს. აქვე აღსანიშნავია, რომ მსგავსება “Savaege”-ის პისტოლეტებთან  იყო მხოლოდ ვიზუალური სახის და არა კონსტრუქციული. 

“Gaspar Arizaga”-ს მიერ წარმოებული პისტოლეტი სახლწოდებთ „Mondial”. კალიბრი 6,35mm Browning

პისტოლეტი „Mondial” გათვლილი იყო ბრაუნინგის 6,35 მმ-ან ვზნაზე (.25ACP) და მუშაობდა თავისუფალი საკეტის პრინციპით. იარაღის ტარში მჭიდის დაფიქსირება ხდებოდა ტარის ქვემოდან განლაგებული ფიქსატორით. პისტოლეტის ჩარჩოზე მარცხენივ განთავსებული იყო დროშისებური მცველი. სხვადასხვა წყაროში გვხვდება ინფორმაცია, რომ პისტოლეტი ირაწმოებოდა ორი განსხვავებული სახით.  Model 1, რომელსაც ჰქონდა ერთდროულად სამი მცველი: 1. დროშისებური; 2. ავტომატური მცველი, რომელიც პისტოლეტის ტარზე უკნიდან იყო განთავსებული და მსროლელი ხელის მტევნის მოჭერით თიშავდა; 3. მჭიდის მცველ (ანუ პისტოლეტი არ ისროდა თუკი მასში არ იყო მოთავსებული მჭიდი). ხოლო მეორე მოდელი (Model 2) იყო მხოლოდ დროშისებური მცველით. 

სწორედ ასეთი ვარიანტების შესახებ არის დღეს ცნობილი. რაც შეეხება მოდელს ერთდროულად სამი ტიპის მცველით, არ არსებობს მის შესახებ რაიმე ოფიციალური დამადასტურებელი დოკუმენტი და არც შემორჩენილი ეგზემპლარი უნახავს ვინმეს.


7,65მმ-ან ბრაუნინგის ვაზნაზე გათვლილი პისტოლეტი სახელწოდებით „Warwinck“

“Gaspar Arizaga”- ასევე აწარმოებდა პისტოლეტის მოზრდილ ვარიანტს, სახელწოდებით „Warwinck“, რომელიც გათვლილი იყო 7,65 მმ-იან ბრაუნინგის ვაზნაზე (.32ACP). აღნიშნული პისტოლეტს საკეტზე, ზემოთა მხრიდან შესრულებული ჰქონდა წარწერა „AUTOMATIC PISTOL CAL 7,65 WARWINCK”. 

ორივე პისტოლეტის პლასტმასის ტარის ლოყებზე  როგორც "Mondial"-ზე ისევე „Warwinck“ -ზე დატანილი იყო გასპარ არისაგას სავაჭრო ნიშანი ბუს გამოსახულებით. თუმცა შესაძლებელია შეგვხვდეს პისტოლეტები, რომელთაც ხისგან დამზადებული უბრალოდ რომბისებურად დახაზული ტარის ლოყები აქვთ. საერთო ჯამში ორივე პისტოლეტი იყო გამძლე და მუშაობდა საიმედოდ, თუმცა მათი წარმოება არ მომხდარა დიდი რაოდენობით. არც ოფიციალურად არ მიუღია არავის შეიარაღებაში და მხოლოდ კოლექციონერთა ვიწრო წრეებში თუ იწვევს დღეს ინტერესს. გნსაკუთრებით ფასობს 7,65მმ-ან ვაზნაზე გათვლილი ვარიანტი „Warwinck“, რომელიც უფრო იშვიათია ვიდრე „Mondial”.


პისტოლეტი ПСМ (PSM): ნაწ.1 შექმნის ისტორია

აღნიშნულ ვიდეოში ვისაუბრებთ საჭოთა კავშირში შექმნილ მცირეგაბარტიანი თვითდამტენი პისტოლეტის ПСМ და მისი ვაზნის 5,45x18мм МПЦ შექმნის ისტორიაზე

Snap cap / Dummy ტიპის ვაზნები

აღნიშნულ ვიდეოში ვისაუბრებთ Snap cap და Dummy ტიპის სავარჯიშო ვაზნებზე, მათ დანიშნულებაზე და პრაქტიკულ გამოყენებაზე



ვაზნა .22LR ნაწილი2. გამოყენება/ისტორიული ფაქტები

აღნიშნულ ვიდეოში ვისაუბრებთ წრიული აალების .22LR ტიპის ვაზნების გამოყენებაზე და სხვადასხვა ისტორიულ ფაქტებზე



ვაზნა .38 Special საფანტის მუხტით (CCI .38SPL/357Magnum)

აღნიშნულ ვიდეოში მიმოვიხილავთ კომპანია CCI -ს მიერ წარმოებულ .38 Special ტიპის ვაზნას, რომელიც დამუხტულია #9 საფანტით.


ვაზნა .22LR ნაწილი 1. ისტორიული ექსკურსი

აღნიშნულ ვიდეოში იხილავთ მსოფლიოში ყველაზე გავრცელებული წრიული აალების ვაზნის .22LR შექმნის ისტორიას.

დივერსიული ვაზნები

ჩვენი გვერდის მკითხველმა ერთერთი სტატიის ქვეშ დაგვისვა შეკითხვა ვაზნებზე, რომელიც იარაღის გასანადგურებლად არის განკუთვნილი. შევეცდები გავცე პასუხი ამ შეკითხვას  მცირე სტატიის სახით. 

იარაღის გასანადგურებლად შექმნილი ვაზნები უდავოდ არსებობს თუმცა, მათი გამოყენება არ ხდება მასიურად. არც კონკრეტული სტატისტიკა არსებობს იმის შესახებ თუ რამდენი იარაღი იქნა განადგურებული ასეთი ვაზნებით. 

ისტორიულად რომ გადავავლოთ თვალი, ასეთი დანიშნულებით შექმნილი ვაზნების შედარებით მასიური გამოყენება ხდებოდა მეორე მსოფლიო ომის დროს ბრიტანელების მიერ. ითვლება, რომ სწორედ ბრიტანელები არიან ამ კუთხით პიონერები და პირველი ვაზნები იარაღის „გასაფუჭებლად“ მათ შექმნეს. ეს დივერსიული ვაზნები ვიზუალურად არ განსხვავდებოდა გერმანული შაშხანის საშტატო ვაზნისგან 7,92x57mm Mauser. შესაბამისად გარეგნული დათვალიერებით მათი იდენტიფიცირება იყო შეუძლებელი.  მათი წონაც (მასა) იყო საშტატო ვაზნის იდენტური, რათა ხელში დაჭერისას ეჭვი არ აეღო მებრძოლს.

7,92x57mm Mauser -ის ტიპის დივერსიული ვაზნა 

ასეთი ვაზნები დენთის ნაცვლად დამუხტული იყო უფრო ძლიერმოქმედი ასაფეთქებელი ნივთიერებით. გასროლის დროს კაფსულ-მაალებელი იწვევდა დეტონატორის ამოქმედებას და ლულის სავაზნეში ვაზნის აფეთქებას, რომელიც მყისიერად აზიანებდა იარაღს და ხშირ შემთხვევაში თავად მსროლელსაც.

დივერსიული ტიპის ვაზნები ყუთებით იყრებოდა თვითმფრინავებიდან, ან სპეციალურად ტოვებდნენ ისეთ ადგილებში, სადაც დიდი ალბათობით მოხვდებოდნენ გერმანელი მებრძოლები და ნაალაფარის სახით ხელში ჩაიგდებდნენ ვაზნებს.

იგივე მიზნით ჯერ კიდევ ავღანეთის ომის პერიოდში, ხოლო შემდეგ უკვე რუსეთ-ჩეჩნეთის ომში, რუსების მიერ გამოიყენებოდა საბჭოთა კავშირის დროს შემუშავებული სპეციალური ვაზნები შიფრით „Искра“.

"Искра"-ს შემთხვევაში იარაღის დაზიანება ხდება შემდეგი პრინციპით: ტყვიას ბოლოში ჰქონდა მყარი ფოლადისგან დამზადებული კუდი, ყოველგვარი პერანგის გარეშე. აღნიშნული კუდი დამალული იყო მასრაში და წარმოადგენდა ერთგვარ წამყვან ნაწილს. შესაბამისად გასროლის დროს ასეთი ტყვია ლულის არხში შესვლისას იჭედებოდა ჭრილებში, რაც იწვევდა როგორც ჭრილების დაზიანებას, ასევე ლულის გაბერვას, გახეთქვას და რიგ შემთხვევებში საკეტის/იარაღის სხვა დეტალების დაზიანებას.

საბჭოთა კავშირში პროექტ "Искра"-ს ფარგლებში შემუშავდა საშტატო ვაზნების სპეციალური დივერსიული ვარიანტები. 9x18 ПМ მაკაროვის პისტოლეტის ვაზნა და შუალედური ვაზნები 7,62x39 / 5.45x39. გარკვეული წყაროების თანახმად ჩეჩნეთის ომის პერიოდში ასევე შეიქმნა 9x39 ტიპის ვაზნის დივერსიული ვარიანტი, რომელიც აფეთქებით აზიანებდა იარაღს.

მადლობა ჩვენი გვერდის მკითხველს ამ შეკითხვისთვის და იმედი მაქვს ამომწურავად ვუპასუხეთ მას.