Walther PP და PPK (ნაწილი 1)

აღნიშნულ სტატიაზე „მუშაობა“ წლები გრძელდებოდა და ბლოგზე განსათავსებელ სტატიათა დრაფტებში ინახებოდა. ვერ ვიტყვი, რომ როგორც მჩვევია (თავის ქება გამომივიდა) ისე, საფუძვლიანად ვმუშაობდი ამ სტატიაზე. პერიოდულად გავხსნიდი, დავწერდი ორიოდე სიტყვას, მერე დავხურავდი, მერე ისევ გავხსნიდი და ასე გრძელდებოდა საკმაოდ დიდი პერიოდი. მაგრამ, როგორც იტყვიან ყველაფერს აქვს დასაწყისი და დასასრული. შესაბამისად გადავწყვიტე დავასრულო ეს სტატიაც და განვათავსო ბლოგზე. 

რამოდენიმე ხნის წინ მეგობარმა შეიძინა 2 ცალი Walther PPK. ერთი ყველაზე გავრცელებულ კალიბრში 7,65 mm Browning (.32ACP), ხოლო მეორე კი წრიული აალების .22LR კალიბრის ვაზნაზე გათვლილი, რომელსაც ამავდროულად აქვს საკეტ-გარსაცმს მიღმა გამოშვერილი ლულის გრძელი ცხვირი მაყუჩის დასამაგრებელი ხრახნით. ამას გარდა ჩემს უფროს მეგობარს ზაზა კაციტაძეს კოლექციაში აღმოაჩნდა იშვიათი ადრეული პერიოდის Walther PPK ბერლინის პოლიციის დამღით. 

ადრეული Walther PPK

ზემოაღნიშნული ფაქტები გახდა ერთერთი დამაჩქარებელი მიზეზი იმისა, რომ განმეთავსებინა ეს სტატია ბლოგზე. პირველ რიგში მადლობა ზაზა კაციტაძეს და გიორგი ჯაფარიძეს. მათი დახმარების გარეშე დიდ ხანს იდებოდა ეს სტატია დაუსრულებელი. კიდევ ერთი მომენტი რომელიც უდაოდ იმსახურებს აღნიშვნას არის ის, რომ დღეს 22 ნოემბერს გახლავთ კომპანია Walther-ის დამფუძნებლის კარლ ვალტერის (Carl Wilhelm Freund Walther) დაბადების დღე. შესაბამისად ერთგვარ სიმბოლურ ხასიათს ატარებს ჩვენს ვებ გვერდზე  ამ სტატიის გამოქვეყნება 22 ნოემბერს.

Carl Wilhelm Freund Walther (1858 - 1915)

1920-ანი წლების დასაწყისში გერმანია მკვეთრად განიცდიდა ძალოვანი  უწყებების შემადგენლობისთვის მოკლელულიანი იარაღის დეფიციტს. ამას გარდა საპოლიციო პისტოლეტის სახით მათ არ ჰქონდათ ერთიანი სტანდარტული საშტატო იარაღი, შესაბამისად პოილიციის თანამშრომლები შეიარაღებული იყვნენ სხვადასხვა მწარმოებლის და მოდელის პისტოლეტებით, რაც იწვევდა გარკვეული სახის ლოჯისტიკურ პრობლემებს. ხშირ შემთხვევაში რთული იყო სათადარიგო ნაწილების მოძიება, პისტოლეტების რემონტი და მომსახურება. შესაბამისად გარკვეული უწყებებიდან წამოვიდა დაკვეთა, რომლის თანახმად უნდა შემუშავებულიყო ახალი ცეცხლსასროლი პისტოლეტი. ახალ პისტოლეტს სხვადასხვა უწყებები საშტატო სახით მიიღებდნენ შეიარაღებაში. ვერსალის შეთანხმებიდან გამომდინარე გერმანიას იმ პერიოდში ეკრძალებოდა 8 მმ-ზე მეტი კალიბრის და 100-მმ-ზე გრძელი ლულის მქონე ცეცხლსასროლი პისტოლეტის წარმოება, სწორედ ამიტომ გადაწყდა, რომ ახალი პისტოლეტი გათვლილი იქნებოდა ბრაუნინგის 7,65მმ-ან ვაზნაზე (.32ACP). ახალი პისტოლეტის შემუშავებაში ჩაერთო იარაღის სწარმო “Vaffenfabrik Walther ”, რომლის მთავარ კონსტრუქტორს და ინჟინერს იმ პერიოდისათვის წარმოადგენდა კარლ ვალტერის უფროსი შვილი ფრიც ვალტერი (Fritz Walther). 

Fritz Walther (1889 - 1966)

ფრიც ვალტერმა ჯერ კიდევ 1908 წელს დაიწყო თვითდამტენი პისტოლეტების შემუშავება და 20 წლის მანძილზე შექმნეა არაერთი სხვადასხვა სახის მოდელი, რომლებიც ნაკლებად გამოირჩეოდნენ პოპულარობით, თუმცა გარკვეული მათგანი ასე თუ ისე მოწონებას იმსახურებდა და გერმანიის პოლიციის რიგებშიც კი იყენებდნენ. ასევე ფრიც ვალტერის მიერ შექმნილი პისტოლეტების გარკვეული ნაწილი პირველი მსოფლიო ომის დროს გერმანიის არმიამაც შეიძინა. აქვე ავღნიშნავ, რომ პირველ მსოფლიო ომის პერიოდში გერმანიის არმია სერიოზული დეფიციტიდან გამომდინარე ყიდულობდა გერმანიაში წარმოებულ  6,35 და 7,65 მმ-ან ბრაუნინგის ვზანაზე გათვლილ სხვადასხვა თვითდამტენ პისტოლეტებს, რათა დაეკმაყოფილებინა სამეთაურო შემდაგენლობა.  

Walther Model 8

შორს რომ არ წავიდეთ... 1928 წლის დასაწყისში ფრიც ვალტერის თაოსნობით მოხდა ახალი პისტოლეტის შემუშავება. პროტოტიპის საფუძვლად აღებულ იქნა 6,33მმ-ან ბრაუნინგის ვაზნაზე (.25ACP) გათვლილი ფრიც ვალტერის ჯიბის პისტოლეტი Walther Model 8.

ახალი პისტოლეტის მოქმედი პროტოტიპი გამოჩნდა იმავე 1928 წელს, რომელსაც ჰქონდა ამბიციური სახელწოდება Walther "Polizei Modell" (შემოკლებით Walther PM). პისტოლეტი გათვლილი იყო ბრაუნინგის 7,65მმ-ან ვაზნაზე (7,65x17mm Browning) და მუშაობდა თავისუფალი საკეტის პრინციპით.

ფოტოზე გამოსახულია Walther -ის პროტოტიპი "Polizei Modell" (PM). სწორედ აღნიშნული მოდელი გახლავთ ლეგენდარული Walther PP -ს წინაპარი. მის მჭიდში 10 ცალი 7,65მმ-ანი ბრაუნინგის ვაზნა ჩადიოდა და დროშისებური მცველი განთავსებული იყო ჩარჩოზე სასხლეტი კავის უკან. 

მოგვიანებით ფრიც ვალტერის მიერ დამზადდა კიდევ ერთი გადამუშავებული საცდელი პროტოტიპი, რომლის სახელურიც დამოკლდა და მჭიდში უკვე 8 ცალი 7,65მმ-ანი ბრაუნინგის ვაზნა თავსდებოდა.

საცდელი პროტოტიპი 8 ცალ ვაზნაზე გათვლილი მჭიდით

1928 წლის მიწურულს პისტოლეტმა კვლავ გაიარა გარკვეული გადამუშავება დროშისებური მცველის ბერკეტმა საკეტ-გარსაცმის მარცხენა მხარეს გადანიცვლა და მცირედით შემცირდა პისტოლეტის სიგრძე. 

პროტოტიპი საკეტზე განთავსებული დროშისებური მცველით. აღნიშნულ პროტოტიპში უკვე გამოკვეთილია ყველასათვის ნაცნობი Walther PP-ს ძირითადი იერი

მორიგი კონსტრუქციული ცვლილებების შედეგად 1929 წელს დღის სინათლე იხილა ახალმა პისტოლეტმა სახელწოდებით საპოლიციო პისტოლეტი Walther "Polizei Pistole” (შემოკლებით Walther PP). PP ტაქტიკურ-ტექნიკური მახასიათებლებით არ არღვევდა ვერსალის შეთანხმებას, ხოლო საბრძოლო თვისებებით გარკვეულ წილად ახლოს იდგა საარმიო პისტოლეტებთან.

Walther "Polizei Pistole” (შემოკლებით Walther PP)

ხაზგასასმელია ის მომენტი, რომ პისტოლეტს ჰქონდა ორმაგი მოქმედების სასხლეტი მექანიზმი (მუშაობდა როგორც ერთმაგ რეჟიმში [SA] ასევე ორმაგი ე.წ. თვითშეყენეაბდი სახით [DA]), რაც თვითდამტენ პისტოლეტებში ერთგვარ „ახალ ხილს“ წარმოადგენდა. რეალიურად ორმაგი მოქმედების (DA) მქონე სასხლეტი მექანიზმის მქონე პისტოლეტი  Walther PP-ზე ბევრად ადრე, ჯერ კიდევ პირველ მსოფლიო ომამდე გამოიყენებოდა ჩეხოსლოვაკიურ და ავსტრიულ პისტოლეტებში სახელწოდებით „პატარა ტომი“ (Little Tom), რომლის კონსტრუქტორიც გახლდათ ალოის ტომიშკა (Alois Tomiška). მაგრამ აღნიშნული პისტოლეტები არ სარგებლობდა პოპულარობით, შესაბამისად ითვლება, რომ Walther PP იყო პირველი კომერციულად წარმატებული პისტოლეტი ორმაგი მოქდების სასხლეტი მექანიზმით.

ალოის ტომიშკას (Alois Tomiška) მიერ შექმნილი პისტოლეტი "პატარა ტომი" (Little Tom)

ფაქტიურად ვალტერ PP -ს გამოჩენამ განაპირობა ყველა სხვა დანარჩენი თვითდამტენი პისტოლეტის ერთგვარი მორალურად მოძველება. მას ჰქონდა გარკვეული უპირატესობა როგორც ტექნიკური/კონსტრუქციული (აგებულების), ასევე ერგონომიული და პრაქტიკული გამოყენების კუთხით. ამას გრადა მისი დახვეწილი ვიზუალური მხარე არავის ტოვებდა გულგრილს.

ისრით მონიშნულია Walther PP- ს ლულის სავაზნეში ვაზნის მაჩვენებელი ინდიკატორი რომელიც ფოლადის წკირის სახით იყო შესრულებული. თუ პისტოლეტის სავანზეში მოთავსებული იყო ვაზნა, ფოლადის წკირის კუდი პისტოლეტის საკეტის უკანა ნაწალში (ჩახმახის ზემოთ) იკავებდა გამოშვერილ მდგომარეობას, რაც ატყობინებდა მსროლელს იმის შესახებ, რომ პისტოლეტის სავაზნეში მიწოდებულია ვაზნა. ეს დეტალი შემდგომში გახდა ვალტერის ერთგვარი სავიზიტო ბარათი და გამოიყენებოდა სხვა პისტოლეტებშიც (Walther PPK, Walther P.38). სიბნელეში ან ცუდი განათების პირობებში მსროლელს შეეძლო თითის მოსმით მოესინჯა ინდიკატორი და ასე შეემოწმებინა სავაზნეში ვაზნის არსებობა.

პისტოლეტის საკეტზე მარცხენა მხრიდან განთავსებული დროშისებური მცველი წარმოადგენდა ერთგვარ დეკოკერს. შეყენებული ჩახმახის შემთხვევაში თუკი მსროლელი გააქტიურებდა მცველს (გააქტიურება ხდება დროშისებური ბერკეტის დაბლა დაწევით), ჩახმახი მოახდენდა ავტომატურად უსაფრთხო დაშვებას. გააქტიურებული მცველის დროს მსროლელს შეეძლო პისტოლეტის საკეტის გახსნა (გადატენვა). ანუ გააქტიურებული მცველი არ ახდენდა საკეტის ბლოკირებას ისე, როგორც რიგ პისტოლეტებში. მაგალითად მაკაროვის სისტემის პისტოლეტში (ПМ) .

1929 წელს საცდელი პარტიის დამზადების შემდეგ Walther PP ჩაეშვა სერიულ წარმოებაში და პირველმა პისტოლეტებმაც დაიწყეს გამოჩენა გერმანიის პოლიციის რიგებში. პისტოლეტის წარმოება ხდებოდა ფაბრიკაში “Waffen-Fabrik Walther” რომელიც მდებარეობდა ქალაქ  Zella-Mehlis-ში. თამამად შეიძლება ითქვას, რომ კომპანიის ისტორიაში პისტოლეტი PP იყო ყველაზე დიდი ნახტომი, რამაც ასე ცნობადი გახადა  კომპანია Walther საიარაღო ინდუსტრიაში.

საერთო ჯამში პისტოლეტი PP გამოირჩეოდა დამზადების მაღალი ხარისხით, იყო ელეგანტური, მარტივი დასაშლელი, ხოლო საველე პირობებში მისი წმენდა/მომსახურება მარტივიად ხდებოდა, რადგან ყველა დეტალი კონსტრუქციიდან გამომდინარე ადვილად იყო ხელმისაწვდომი/დათვალიერებადი. ასევე პისტოლეტის გაბარიტები იძლეოდა შესაძლებლობას, რომ საჭიროების შემთხვევაში ფარულად სატარებლადაც გამოყენებულიყო. ზემოაღნიშნულის წყალობით Walther PP  ნელნელა იკიდებდა ფეხს გერმანიის პოლიციის რიგებში. ამას გარდა პისტოლეტების წარმოება ხდებოდა კომერციული მიზნითაც და მცირე რაოდენობით სხვა ქვეყნებშიც გადიოდა ექსპორტზე.

პისტოლეტების გარკვეული ნაწილი მცირე საცდელი პარტიის სახით გამოცადა ასევე გერმანიის არმიამაც. თუმცა თავდაპირველად სამხედროები ნეგატიურად იყვნენ განწყობილი პისტოლეტის მიმართ და უარს აცხადებდნენ მის შეიარაღებაში მიღებაზე. მთავარ უარყოფით მიზეზად სახელდოებოდა Walther PP-ს მცირე გაბარიტები და შედარებით სუსტი 7,65მმ-ანი ბრაუნინგის ვაზნა. ბუნებრივია, რომ პისტოლეტი არ იყო შექმნილი როგორც საველე და საარმიო სრული ზომის იარაღი ძლიერ 9მმ-ან (9x19 Parabellum) გერმანულ საშტატო ვაზნაზე და ეს იწვევდა სამხედროების მხრიდან ნეგატიურ შეფასებას. არცაა გასაკვირი რადგან ამ სამხედროების უმეტესობა მანამდე ძირითადად გეორგ ლუგერის საარმიო პისტოლეტ P.08-ს იყენებდნენ.

1930 წელს პისტოლეტი „Walther PP“ მოექცა ნაციონალ-სოციალისტური გერმანული მუშათა პარტიის (NSDAP-Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei) ხელმძღვანელობის ყურადღების ცენტრში, რასაც მოჰყვა პარტიის მხრიდან გარკვეული შეკვეთების განხორციელება. შეკვეთილი პისტოლეტები თავდაპირველად დაურიგდათ პარტიულ ხელმძღვანელებს, ხოლო მოგვიანებით უფროს ოფიცერთა შემადგენლობას.

Walther PP-ს მჭიდები თავდაპირველად გამოდიოდა მხოლოდ ბრტყელი ძირით, ხოლო მოგვიანებით მჭიდის ძირზე გამოჩნდა პლასტმასის მოგრძო ქუსლი, რომელიც უფრო მოსახერხებელს ხდიდა პისტოლეტის ჭერას. ხშირ შემთხვევაში პისტოლეტი ქარხნულად კომპლექტდებოდა 1 ცალი მჭიდით რომელსაც ჰქონდა ბრტყელი ძირი, ხოლო მეორე მჭიდის ძირზე დამაგრებული იყო პლასტმასის მოგრძო ქუსლი.

ბოლო ვაზნის გასროლის შემდეგ პისტოლეტის საკეტ-გარსაცმი დგება შემაფერხებელზე ღია მდგომარეობაში. პისტოლეტს არ აქვს გარეგანი ბერკეტი, რომლის მეშვეობითაც მსროლელი დააბრუნებს საკეტს საწყის პოზიციაში. ამისათვის აუცილებელია მოვხსნათ ცარიელი მჭიდი და საკეტ-გარსაცმის მცირდი მოქაჩვით და ხელის გაშვებით გავანთავისუფლოთ იგი, ან გავაკეთოთ იგივე ოპერაცია სავსე მჭიდის მორგების შემდეგ. შესაბამისად ასეთ დროს მოხდება მჭიდში არსებული ვაზნის მიწოდება ლულის სავაზნეში და იარაღი მზად იქნება სასროლად.

1930 წელს პრუსიის შინაგან საქმეთა სამინისტროს დაკვეთით კომპანია Walther-მა მიიღო დავალება, რომლის თანახმად საიდუმლო სამსახურებისთვის Walther PP-ს ბაზაზე უნდა შემუშავებულიყო ფარულად სატარებლად განკუთვნილი უფრო მცირეგაბარიტიანი პისტოლეტი. სხვადასხვა ცდების შემდეგ კომპანიამ 1931 წელს წარმოადგინა მოდიფიკაცია, რომელსაც მიენიჭა სახელწოდება “Walther PPK” (სრული სახელწოდება Walther Polizeipistole Kriminal). ვინაიდან Walther PPK წარმოადგენს Walther PP-ს მცირეგაბარიტიან დამოკლებულ ვარიანტს, ხშირად  აღნიშვნაში დამატებულ ასო K-ს არასწორად შიფრავენ როგორც „kurz“ (გერმანულად ნიშნავს მოკლეს).

Walther PPK-ს დამოკლებული ჰქონდა ლულა, საკეტ-გარსაცმი, ჩარჩო და სახელური. ამგვარი ცვლილების შედეგად პისტოლეტის სიგრძე შემცირდა 16მმ-ით, სიმაღლე 10მმ-ით, ხოლო ლულა დამოკლდა 15მმ-ით. ამას გარდა ცვლილებას დაექვემდებარა პისტოლეტის სახელურის შიდა აგებულება. Walther PP -ს შემთხვევაში საბრძოლო ზამბარა მიმმართველთან ერთად ჩამონტაჟებული იყო სპეციალურ ბუდეში (ე.წ "სახლში"), რომელიც ამავდროულად პისტოლეტის სახლურის ზურგს წარმოადგენდა. ხოლო PPК-ს შემთხვევაში აღნიშნული დეტალი საზურგის სახით ამოღებულ იქნა კონსტრუქციიდან და საბრძოლო ზამბარა მიმმაღთველთან ერთად განლაგდა ნახევრადღია მდგომარეობაში. 

აქედან გამომდინარე PPK-ს პლასტმასის ტარის ლოყები მარჯვენა და მარცხენა მხარესათვის წარმოადგენდა ერთად შეერთებულ ფურნიტურას, რომელიც უკნიდან ეცმევოდა სახელურის ნაწილში და ფარავდა საბრძოლო ზამბარას. Walther PP -ს ტარის ლოყები მარჯვენა და მარცხენა მხარესათვის წარმოადგენს ერთმანეთისგან განცალკევებულ ფურნიტურას. 

Walther PPK-ში გამოყენებული ახალი ლოყების (ფურნიტურის) წყალობით, პისტოლეტის სახელური Walther PP -სთან შედარებით გახდა უფრო ბრტყელი. გარდა ზემოაღნიშნულისა Walther PPK-ს სახელურზე ქვემოთა მხრიდან შესრულებული ჰქონდა ღვედის გასაყრელი მართკუთხა ფორმის სამაგრი. აღსანიშნავია, რომ აღნიშნული სამაგრი ზედმეტად ახლოს იყო მჭიდის ძირთან და ღვედის გამოყენებისას იზრდებოდა მჭიდის მოხსნის შეფერხების ალბათობა. შესაბამისად არავინ არ ამაგრებდა მასზე ღვედს. პისტოლეტის სახელურის დამოკლებამ გამოიწვია, მჭიდის დამოკლება, რასაც თავის მხრივ მოყვა მჭიდის ტევადობის შემცირება 1 ცალი ვაზნით. ამრიგად 7,65მმ-ან ბრაუნინგის ვაზნაზე გათვლილი Walther PP-ს მჭიდი იტევდა 8 ცალ ვაზნას, ხოლო Walther PPK-ს მჭიდი 7 ცალ ვაზნას.

არასრულად დაშლილი Walther PPK

მიუხედავად შემცირებული ზომებისა და ერთი ვაზნით ნაკლები ტევადობისა, Walther PPK-ამ შეინარჩუნა მისი წინამორბედი Walther PP-ს საბრძოლო თვისებები და გარკვეულ წილად გახდა ფარული ტარებისთვის უფრო მოსახერხებელი. აღნიშნულის შედეგად ძალოვანი უწყებებიდან დღითიდღე იზრდებოდა მოთხოვნა Walther PPK-ზე. იმ პერიოდში პარტიულ ხელმძღვანელებს არ ესაჭიროებოდათ არანაირი ნებართვა, რომ თავდაცვის მიზნით ეტარებინათ ცეცხლსასროლი პისტოლეტი. შესაბამისად თითქმის ყველა „პარტიული ბოსი“ იარაღდებოდა Walther PPK-თი. მოგვიანებით პარტიული ხელმძღვანელბისთვის იწარმოებოდა სპეციალურად შესრულებული პისტოლეტები, რომელიც გამოირჩეოდა უმაღლესი ხარისხის გაპრიალებული დაფარვით და ტარის ლოყებზე ვალტერის სავაჭრო ნიშნის  ადგილას შესრულებული ჰქონდა გერბი (არწივი ბრჭყალებით დაჭერილი სვასტიკით). 

დღეს ასეთი პისტოლეტების ღირებულება სხვადასხვა აუქციონებზე მდგომარეობის და კომპლექტაციის მიხედვით მერყეობს 15 000 დან 25 000 ამერიკულ დოლარამდე. ასევე ვალტერის ფაბრიკა ამზადებდა სპეციალურ ცალობით შექმნილ ეგზემპლარებს, რომელებიც იყო სხვადასხვა ინკრუსტაციებით, გრავირებებით და მოოქროვილი დეტალებით.

პისტოლეტის პოპულარულობის მატებასთან ერთად Walther PP და Walther PPK გარდა ბრაუნინგის 7,65მმ-იანი ვაზნისა (7,65x17mm Browning იგივე .32ACP) იწარმოებოდა ასევე მეორე პოპულარულ კალიბრზე 9x17 Browning Short იგივე 9mm Kurz (.380ACP). ასევე PP და PPK იწარმოებოდა წრიული აალების .22LR ტიპის ვაზნაზეც. აღნიშნულ ვაზნაზე თანამედროვე Walther PPK საკმაოდ გავრცელებულია, ხოლო ადრეული PPK და განსაკუთრებით PP  ამ ვაზნაზე უკვე იშვიათობას წარმოადგენს. ყველაზე იშვიათი კი გახლავთ 6,35 მმ-ან ბრაუნინგის ვაზნაზე (6,35mm Browning .25ACP) გათვლილი ეგზემპლარები. გარკვეული წყაროების თანახმად სულ ამ ვაზნაზე დამზადდა დაახლოებით 1000 ცალამდე პისტოლეტი.

1932-1934 წლებში მცირე პარტიად 2000 ცალის ოდენობით დამზადდა 7,65მმ-ან ვაზნაზე გათვლილი Walther PP, რომელსაც მჭიდის ღილაკ ფიქსატორი ნაცვლად მარცხენა მხარეს ჩარჩოს ზედა ნაწილისა შესრულებული ჰქონდა ქვემოდან. ზუსტად ამავე წლებში ასეთივე კონფიგურაციის მჭიდის ფიქსატორით დამზადდა  9მმ ბრაუნინგის მოკლე ვაზნაზე (9mm Kurz) გათვლილი 1000 ცალი Walther PPK. გავუსწრებ მოვლენებს წინ და აქვე ვიტყვი, რომ მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში კონკრეტულად 1940-1942 წლებში იგივე კონფიგურაციით დამზადაა კიდევ დამატებით 2000 ცალი Walther PPK 9მმ-იან მოკლე ვაზნაზე და 10 000 ცალი Walther PP ასევე 9მმ-ან მოკლე ვაზნაზე.

საბოლოოდ ორივე პისტოლეტი, როგორც Walther PP ისევე Walther PPK ყოველდღიურად უფრო და უფრო მეტ პოპულარობას იხვეჭდა როგორც მის სამშობლოში (გერმანიაში), ასევე სხვა ქვეყნებში. შესაბამისად მათი წარმოებაც პირდაპირ პროპორციულად ფართო მასშტაბებს იღებდა. თუმცა ფართო მასშტაბები მხოლოდ პისტოლეტის პოპულარობით არ იყო გამოწვეული... 1939 წელი ახლოვდებოდა... გერმანია კი მეორე მსოფლიო ომისთვის ემზადებოდა, რაც იმას ნიშნავდა, რომ Walther PP-ს და PPK-ს ისტორიაში ახალი საბრძოლო ბატალიებით დატვირთული მრავალწლიანი თავგადასავალი იწყებოდა.

გაგრძელება იქნება!

ავტომატური პისტოლეტი CZ-75A

არსებობს უამრავი ეგზოტიკური იარაღი რომელთა ნახვაზეც და ახლოდან გაცნობაზე არაერთხელ მიფიქრია. ზოგჯერ ფიქრები ისეთ იარაღს უკავშირდებოდა და იმდენად შორს წავსულვარ, რომ ოცნებას უფრო ჰგავდა ყველაფერი. ამის მიზეზი კი მარტივია. არსებობს იარაღები,  რომლის ნახვაც საქართველოში უბრალოდ შეუძლებელია.  ჩვენი დღევანდელი სტატიის გმირი “CZ-75 Automatic” (შემოკლებით CZ-75A) არც ისე იშვიათია საქართველოში, თუმცა თამამად შეიძლება ვთქვათ, რომ მას ვერ შევხდებით ისე ხშირად როგორც სტანდარტულ CZ-75/CZ-75B-ს, CZ-85-ს, Glock-ს, Beretta M92FS-ს ან ხეკლერ კოხ USP-ს. CZ-75A-ს მხოლოდ შემთხვევით თუ გადავაწყდებით კერძო კოლექციონერების ხელში. ასევე ჩემს მიერ მოპოვებული ინფორმაციით “CZ-75 Automatic” მცირე რაოდენობით ირიცხებოდა საქართველოს სასაზღვრო დაცვის (კონკრეტულად კი აეროპორტის დაცვის რიგებში). ყოველ შემთხვევაში პირადად ჩემს მიერ მოპოვებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით შემიძლია თამამად ვთქვა, რომ დაახლოებით  8 წლის წინ რამოდენიმე ერთეული ირიცხებოდა ამ სტრუქტურაში. ჩემი პირველი შეხვედრა CZ-75A-სთან შედგა ჯერ კიდევ 1999 წელს. შედგომ 2012 წელს, შემდგომ 2016 წელს და ბოლოს სულ რამოდენიმე დღის წინ მომეცა ეს ბედნიერი შესაძლებლობა. აღნიშნულ სტატიაზე მუშაობა 2016 წელს დავიწყე და არ ვაქვეყნებდი იმ მერტივი მიზეის გამო, რომ ფოტოსურათები რომელიც მაშინ გადავიღე იმდენად უხარისხო აღმოჩნდა, ვერც თქვენ და ვერც ჩემს თავს ვაკადრები  სტატიაში გამომეყენებინა. ფოტო მასალა კი ცეცხლსასროლი იარაღის სტატის შემთხვევაში ერთერთ მთავარ კომპონენტს წარმოადგენს. შესაბამისად ახლა თქვენ ამ სტატიას კითხულობთ და ამაში უდიდესი დამსახურება მიუძღვის ბატონ ზაზა კაციტაძეს, რომელიც პირადად გახლავთ CZ-75A -ს იღბლიანი მფლობელი. რომ არა ზაზა, ეს სტატიაც ბევრად უხარისხო და მშრალი იქნებოდა.

CZ-75Automatic (შემოკლებით CZ-75A)

სტატიის დასაწყისში ავღნიშნე, რომ არსებობს უამრავი ეგზოტიკური იარაღი. ზოგადად იარაღის ეგზოტიკურობა შეიძლება უკავშირდებოდეს სხვადასხვა ფაქტორს, (დამზადების წელი, რამდენად დიდი რაოდენობით დამზადდა თუ შეზუღდული პარტიებით ან საიუბილეო სახით იწარმოებოდა, ხომ არ იყო იარაღი რომელიმე ცნობილი ადამიანის საკუთრება, ხომ არ იყენებს რაიმე იშვიათ ან არასტანდარტულ ვაზნას და კიდევ სხვა მრავალი). მაგრამ ამ ჩამონათვალის გარდა არსებობს კიდევ ერთი მომენტი, რაც იარაღს ერთგვარად ხდის ეგზოტიკურს და გამორჩეულს. ეს არის სრულიად ავტომატური ჯერებით სროლის შესაძლებლობა. 

სწორედ ამ კატეგორიას მიეკუთვნება CZ-75A, რომელიც ძმები იოზეფ კოუცკის (Josef Koucký) და ფრანტიშეკ კოუცკი (František Koucký) მიერ შემუშავებულ საკულტო პისტოლეტის CZ-75 -ის სპეციალურ მოდიფიკაციას წარმოადგენს და მისგან განსხვავებით გარდა ერთეული გასროლებისა, შეუძლია სრულიად ავტომატური ჯერებით ცეცხლის წარმოება. სტანდარტული CZ-75-ის პირველმა ვარიანტმა დღის სინათლე იხილა 1975 წელს, ხოლო მისი პირველი ფართომასშტაბიანი დემონსტრირება განხორციელდა 1976 წელს მადრიდში გამართულ გამოფენაზე, რასაც მოჰყვა მთელი რიგი პოზიტიური გამოხმაურებები და უამრავი დადებითი შეფასება. ეს არაა გასაკვირი, რადგან CZ-75 იმ პერიოდში მის თანატოლებთან შედარებით ერთერთ საუკეთესო საარმიო პისტოლეტს წარმოადგენდა და რიგ მათგანს გარკვეული მახასიათებლებით აღემატებოდა კიდევაც. 

CZ-75 ფართომასშტაბიან სერიულ წარმოებაში 1977 წელს ჩაეშვა და დღითიდღე უფრო მეტ პოპულარობას იხვეჭდა. იგი გარდა ჩეხოსლოვაკიისა გამოჩნდა სხვადასხვა ქვეყნების არმიის, პოლიციის და სპეცდანიშნულების რაზმების შეიარაღებაში. წლების მანძილზე პისტოლეტში CZ-75 შედიოდა გარკვეული ცვლილებები და ჩნდებოდა ახალი გადამუშავებული და სპეციალიზირებული ვარიანტები CZ-75B/ CZ-75B Ω (Omega)/CZ-75BD/ CZ-75BD Police / CZ-75 Compact / CZ-75 SP-01 და კიდევ ბევრი სხვა. ამას გარდა ხდებოდა CZ-75 -ის კლონების და სხვადასხვა ცნობილი მწარმოებლების მიერ მის ბაზაზე შექმნილი უამრავი პისტოლეტის წარმოება.

ფოტოზე გამოსახულია ჩეხეთის რესპუბლიკაში დამზადებული სრულიად ავტომატური იშვიათი მოდიფიკაცია CZ-75A და საქართველოსთვის ასევე იშვიათი ადრეული ჩეხოსლოვაკიური CZ-75 (ეგრედწოდებული Pre B ვარიანტი). 

უშუალოდ CZ-75, მისი სიტორია და კარიერა იმდენად თვალუწვდენელი საკითხია, რომ სქელტანიანი წიგნი დაიწერება. ამიტომ სტატია ზედმეტად გაწელილი რომ არ გამოვიდეს გადავალ უშუალოდ ავტომატუურ მოდიფიკაციაზე CZ-75A, რომელიც ჩვენს მიერ იქნა "შესწავლილი".

ლეგენდარული პისტოლეტისგან CZ-75/CZ-75B განსხვავებით, CZ-75A -ს შესახებ არც თუ ისე ბევრი ინფორმაციის მოპოვებაა შესაძლებელი ინტერნეტის თავლუწვდენელ ლანდშაფტებში. ძირითადად რამოდენიმე მოკლე სტატიას ან პატარა ვიდეო მიმოხილვებს თუ შევხვდებით. როგორც უკვე ავღნიშნეთ სტატიის დასაწყისში ეს პისტოლეტი არაა გავრცელებული და შესაბამისად მასზე მიმოხილვებიც ერთგვარი დეფიციტია.

არასრულად დაშლილი CZ-75A

რიგი წყაროებიდან ცნობილია, რომ CZ-75 -ის ავტომატური მოდიფიკაციის შექმნის  იდეა ეკუთვნის Ivo Janeba -ს, ხოლო უშუალოდ პროტოტიპის შემუშავების პროცესს უძღვებოდა Stanislav Střižík -ი. 1991 წელს სტანდარტული CZ-75 -ის სასხლეტი მექანიზმის გადაკეთებით დამზადდა საცდელი პროტოტიპი, რომელიც თავდაპირველად იყენებდა მხოლოდ ერთმაგი მოქმედების სასხლეტ მექანიზმს. შემდეგ მოხდა მისი გადამუშავება იმდაგვარად რომ სასხლეტი მუშაობდა როგორც ერთმაგ (SA) ასევე ორმაგ (DA) რეჟიმში. ცნობილია, რომ პისტოლეტის პროტოტიპმა პირველადი გამოცდების დროს ავტომატური რეჟიმით 8000 გასროლა გააკეთა ყოველგვარი შეფერხების გარეშე. სროლის ტემპი სრულიად ავტომატურ რეჟიმით სროლისას შეადგენდა წუთში 1000-1050 გასროლას.

სხვადასხვა წყაროებში შეიძლება შეგვხვდეს ინფრომაცია, რომ ავტომატური პისტოლეტი CZ-75A იქმნებოდა როგორც “Vz.61 Skorpion”-ის ერთგვარი ალტერნატივა, რომლითაც სატანკო, სამხედრო სატრანსპორტო ეკიპაჟის წევრები და სამხედრო პილოტები უნდა შეიარაღებულიყვნენ. რიგი წყაროები ამბობს, რომ იგი ჩეხეთის არმიის სპეცდანიშნულების რაზმისთვის შეიქმნა. რიგი წყაროები გვაწვდის ინფორმაციას, რომ მაღალჩინოსან პირთა პირადი მცველების და დაცვის სამსახურის დაკვეთით მოხდა ამ მოდიფიკაციის შემუშავება.  ყველაზე რეალურად კი ჟღერს ვერსია, რომლის თანახმად CZ-75A შეიქმნა საპოლიცოო და საარმიო სპეცდანიშნულების რაზმებისთვის.

ცნობილია, რომ 1992 წელს პისტოლეტი CZ-75A გამოცადა ჩეხეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს სწრაფი რეაგირების საპოლიციო დანაყოფმა, თუმცა საბოლოოდ მათი გადაწყვეტილება იყო უარყოფითი და არ გაუწიეს რეკომენდაცია შეიარაღებაში მიღებაზე. უარყოფით შეფასებად დასახელდა მხოლოდ ერთი ფაქტორი. კერძოდ ავტომატური ჯერებით სროლისას პისტოლეტის არაკონტროლირებადობა, რაც იწვევდა ტყვიების გაფანტვას და არამიზნობრივ ხარჯვას. ამის შემდგომ კომპანია Česká zbrojovka-მ მომდევნო გათვლა გააკეთა არა უშუალოდ სამშობლოზე (ჩეხეთზე), არამედ სხვა ქვეყნების საექსპორტო ბაზარზე და 1995 წელს სერიულ წარმოებაში ჩაუშვა CZ-75 Automatic (შემოკლებით CZ-75A).

CZ-75A-ს მისი სტანდარტული ვარიანტისგან (CZ-75/CZ-75B) მემკვიდრეობით ერგო ერგონომიულობა და ყველა სხვა  დადებითი თვისება. საკეტის ფორმა, საკონტროლო დეტალები (მცველი, საკეტის შემაკავებელი) და პისტოლეტის სახელური. პისტოლეტის გაბარიტებიც იგივეა, თუ არ ჩავთვლით დაგრძელებულ ლულას, რომელიც საკეტ-გარსაცმს მიღმაა გამოშვერილი. შედარებისთვის სტანდარტული CZ-75/CZ-75B იყენებს 120მმ სიგრძის ლულას, ხოლო CZ-75A -ს ლულის სიგრძე შეადგენს 146მმ-ს. გრძელი ლულის გამო პისტოლეტის საერთო სიგრძემ შეადგინა 240მმ.

ლულას ზედა ნაწილში გვერდებიდან 11 და 1 საათის მიმართულებით შესრულებული აქვს 3-3 წყვილი (ჯამში 6 ცალი) პერფო ნასვრეტი, რომელიც კომპენსატორის დანიშნულებას ასრულებს და  ავტომატური ჯერებით სროლისას ამცირებს ლულის ხტომას.

პირადად მე ვიცნობ ადამიანს, რომელიც ტაბელური იარაღის სახით ყოველდღიურად ატარებდა CZ-75A-ს. მან საბოლოოდ უარი თქვა ამ პისტოლეტის ტარებაზე და გადაცვალა ებრაულ Jericho -ში იმ მიზეზით, რომ ზედმეტად გამოშვერილი ლულა დისკომფორტს უქმნიდა ავტომობილის მართვისას, სავარძელში ჯდომისას და ამას გარდა როგორც თავად მომაწოდა ინფორმაცია, გამოშვერილი ლულა ხშირად ხდებოდა შარვლის გახევის მიზეზი.  ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით შეიძლება ვთქვათ, რომ CZ-75A-ს ტარების შემთხვევაში აუცილებელია შერჩეულ და გამოყენებულ იქნას სათანადო ბუდე (კაბურა) რომელიც შეამცირებს ამ დისკომფორტს.

მთავარი სხვაობა სტანდარულ CZ-75B სთან შედარებით მდგომარეობს პისტოლეტის ჩარჩოში, რომელსაც სასხლეტის დამცავი კავის წინ შესრულებული აქვს სპეციალური ამონაჭრელი და ამავე ადგილას მარცხენა მხარეს განთავსებული სათადარიგო მჭიდისთვის განკუთვნილი ღილაკ-ფიქსატორი. 

CZ-75A ჩარჩოს წინა ნაწილში მორგებული სათადარიგო მჭიდით, რომელიც ასრულებს ერთგვარი წინა სახელურის დანიშნულებას

ამგვარად სათადარიგო მჭიდი ამოტრიალებულ მდგომარეობაში (ქუსლით ზემოთ) მაგრდება ჩარჩოს წინა ნაწილზე სასხლეტის დამცავი კავის წინ შესრულებულ ჭრილში. ჩარჩოზე დამაგრებული სათადარიგო მჭიდი გამოიყენება, როგორც ერთგვარი დამხმარე წინა სახელური, რაც სრულიად ავტომატური თუ მოკლე ავტომატური ჯერებით სროლის დროს წარმოადგენს დამხმარე საშუალებს პისტოლეტის უკეთ „მოთოკვისთვის“ და გაკონტროლებისთვის.

შეყენებული ჩახმახის დროს მცველის გააქტიურებისას ჩახმახი რჩება შეყენებულ მდგომარეობაში და არ ხდება მისი ავტომატური დაშვება. ანუ მცველი არ მუშაობს როგორც დეკოკერი. ზემოთ აწეული ბერკეტი მიუთითებს იმაზე, რომ პისტოლეტი დაყენებულია მცველზე. შუაში დაყენებული ბერკეტის დროს ჩანს მხოლოდ 1 ცალი წითელი წერტილი (ნიშანი) რაც მიუთითებს რომ პისტოლეტს შეუძლია ცეცხლის წარმოება ერთეული გასროლებით, ხოლო ბოლომდე დაბლა დაწეული ბერკეტის დროს პისტოლეტის ჩარჩოზე ჩანს 2 ცალი წითელი წერტილი (ნიშანი), რაც მიუთითებს, რომ პისტოლეტს შეუძლია სრულიად ავტომატური ჯერებით სროლა.

მიუხედავად იმისა, რომ ავტომატური მოდიფიკაცია CZ-75A არ სარგებლობდა დიდი მოთხოვნით იგი მაინც იწარმოებოდა მცირე პარტიებად 1995 წლიდან 2000 წლის ჩათვლით. 2002 და 2003 წელს კიდევ ერთი პარტია იქნა დამზადებული, ხოლო 2007 წელს დამზადდა ბოლო პარტია რამოდენიმე პისტოლეტის სახით. ავტომატური პისტოლეტი CZ-75A კომპანია CZ-ს სამხედრო სავაჭრო კატალოგში 2010 წლამდე გხვდებოდა. სხვადასხვა წყაროებს თუ დავუჯერებთ სულ ოფიციალურად დამზადდა 2382 ცალი CZ-75A. ბუნებრივია ასეთი ლიმიტირებული რაოდენობის გამო CZ-75A კოლექციონერების ნადირობის ობიექტს წარმოადგენს. თუმცა იქიდან გამომდინარე, რომ პისტოლეტს შეუძლია სრულიად ავტომატური ჯერებით ცეცხლის წარმოება, მისი შეძენა ბევრ ქვეყანაში აკრძალულია. 


ასე გამოიყურება პისტოლეტის ქარხნული კომპლექტაცია. აღსანიშნავია რომ პისტოლეტის პლასტმასის ყუთი (ქეისი) საქართველოში ჩამოვიდა გარედან ორიგინალური მუყაოს შეფუთვით, რაც ბუნებრივია კოლექციონერს კიდევ უფრო გაუხარებს გულს

მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოში მოქმედ ცეცხლსასროლ იარაღის კანონში არის ბევრი მოსაწესრიგებელი საკითხი, გაგვიმართლა რომ რიგით მოქალაქეებს გვაქვს შესაძლებლობა ვიქონიოთ ასეთი ეგზოტიკური იარაღი. მე კი ორმაგად გამიმართლა, რომ CZ-75A აღმოჩნდა ჩემი მეგობრის ხელში და მომეცა საშუალება ორიოდე სიტყვით მომეწოდებინა თქვენთვის ინფრომაცია ამ იშვიათ და ეგზოტიკურ პისტოლეტზე.


VEPR-KM / „Вепрь-КМ“ (ВПО-136)

იყო დრო როდესაც, საქართველოში კალაშნიკოვის პლატფორმის იარაღის ფასები მეორადი იარაღის ბაზარზე 3500-5000 ლარამდე მერყეობდა და მათი მფლობელები, როგორც „ოქროს ზოდს“ ისე აფასებდნენ თავიანთ იარაღს. ყიდიდნენ თუ ვერა ეს ცალკე ისტორიაა, მაგრამ ფასი კალაშნიკოვის ტიპის იარაღებზე საკმაოდ არარეალური და შეიძლება ითქვას ზედმეტად გადამლაშებულიც კი იყო. ყველაფერი შეიცვალა და ფასებიც ერთგავარდ დარეგულრდა მაშინ, როდესაც იარაღის მაღაზიებმა დაიწყეს ამ პლატფორმის იარაღების დიდი რაოდენობით შემოტანა. იმ მაღაზიებმა, რომლებიც საქართველოს ბაზარზე ოპერირებენ ფაქტიურად  გადაინაწილეს კალაშნიკოვის პლატფორმის სხვადასხვა ვარიანტები. მაგალითად მაღაზია „კ“ - სთავაზობდა მომხმარებელს კონცერნ კალაშნიკოვის მიერ წარმოებულ „საიგას“ და „მოლოტ“-ის (МОЛОТ) მიერ წარმოებულ ვეპრებს. მაღაზია „მ“ - ბულგარული არსენალის მიერ წარმოებულ იარაღს, ხოლო მაღაზია „ქ“-ს შემოჰქონდა „მოლოტ“-ის მიერ წარმოებული ვეპრები და ასევე სხვადასხვა ქვეყნების მიერ წარმოებული კონვერსიული კალაშნიკოვები (ძირითადად პოლონური, რუმინილი და იოგოსლავიური).  ამას გარდა იშვითად გამოჩნდებოდა ბაზარზე  სხვადასხვა გაურკვეველი წარმოების კალაშნიკოვები, რომელიც სხვადასხვა შერეული დეტალებისგან იყო აწყობილ-დაკომპლექტებული (ასეთ იარაღებს მოყვარულთა წრეში ხშირად ზედმეტსახელით ”Franken-Gun“-ით მოიხსენიებენ. მომდინარეობს „ფრანკენშტეინი“-დან).  

ბაზარზე პროდუქციის ასორტიმენტიდან გამომდინარე კალაშნიკოვის ფასები დაახლოებით 2 წლის წინ იწყებოდა 1300 ლარიდან და ადიოდა მაქსიმუმ 2000 ლარამდე. საშუალოდ კალაშნიკოვის პლატფორმის ფასი  1700-1800 ლარს შეადგენდა. ბოლო პერიოდში განვითარებულმა მოვლენებმა ითამაშა გარდამტეხი როლი და კალაშნიკოვებზე (ისევე როგორც ყველა სხვა ტიპის იარაღზე) ფასებმა სწრაფი ტემპით დაიწყო ზევით ცოცვა, ბოლოს კი ნახტომი გააკეთა და რიგ მოდელებზე/შესრულებაზე 3200 ლარს გაუტოლდა. მე როგორც იარაღის მოყვარული ყოველთვის ვიყავი დაინტერესებული კალაშნიკოვის პლატფორმით და მქონდა მისი შეძენის სურვილი. განსაკუთრებით ჩემს სიმპატიას წარმოადგენდა საბჭოთა პერიოდის კონვერსიული კალაშნიკოვები და ბულგარული  „არსენალი“-ს წარმოების მოდელები.  აღსანიშნავია, რომ ბულგარული არსენალი“-ს კალაშნიკოვები უკვე დიდიხანია გაქრა მაღაზიის დახლებიდან და მხოლოდ მეორადი იარაღის ბაზარზე თუ გამოჩნდება სასაცილო ფასად 4500-5000 ლარი.

ხშირად აღმინიშნავს, რომ იარაღის შეძენისას თითქმის ყოველთვის ვხელმძღვანელობ არა მისი პრაქტიკული ასპექტებით (რესურსი, სიზუსტე, წონა, ვაზნების ხელმისაწვდომობა, დატუნინგების და გაუმჯობესების შესაძლებლობა), არამედ იარაღის ისტორიული და საკოლექციო მხარეებით. შესაბამისად კალშნიკოვის შერჩევისას კვლავ ჩემს „ხუშტურებს“, თავში მოტრიალე არაპრაქტიკულ ფიქრებსს, ახირებებს და პრინციპებს მივენდე. ყველაფრის დამაჩქარებელი კატალიზატორის სახით კი ჩემს მიერ ზევით დაწერილი ფასმატება აღმოჩნდა. მაღაზიაში შემთხვევით შესულს თავში ფიქრები შემომეპარა და ალბათ ბევრი თქვენთაგანისთვის ნაცნობი დიალოგი გავაჩაღე საკუთარ ფიქრებთან.

 „იყიდე კალაშნიკოვი, თორემ ისე გაძვირდება მერე ინანებ“ ... „საერთოდ ამოიყიდება და არავინ არ იცის როდის შემოვა“... „ხომ გახსოვს ებრაულ UZI-ზე რა დაგემართა?! სანამ ფული შეაგროვე და გადაწყვეტილება მიიღე ყიდვაზე, საერთოდ გაქრა გაყიდვიდან!“... „და ის ხომ არ დაგავიწყდა მაღაზია „აპაჩი“-ში მცირეკალიბრიანი შაშხანა Ruger 10/22 ვეფხვისებური ხის კონდახით, ულამაზესად შესრულებული, მეტალის ხამუტით და სასხლეტის დამცავი კავით... აი ზუსტად ისეთი სულ რომ ოცნებობდი და ცხვირწინ რომ აგაცალეს გაყიდვაში დარჩენილი  ბოლო ეგზემპლარი?!“

მოკლედ ვეღარ შევეკამათე ჩემს თავს და დაახლოებით 10 წუთში იარაღის დასარეგისტრირებლად დავიძარი მომსახურების სააგენტოსკენ. ჯიბეს კი მაღაზიის მიერ გამოწერილი იარაღის შეძენის დამადასტურებელი საბუთი (ე.წ. შეძენის ყუა) მითბობდა, რომელშიც მუქი შრიფტით ეწერა იარაღის დასახელება “VEPR-KM”. ცოტაც და იარაღის მოწმობის დაბეჭდვის შესახებ სააგენტოს მიერ გამოგზავნილი SMS -იც მოვიდა. ნუ ცოტა რა ძირითადად ეს დაახლოებით ერთ საათიანი ლოდინის მონაკვეთი საუკუნესავით იწელება ხოლმე 😊)))

რატომ მაინცდამაინც „Вепрь-КМ“?

უკვე წლების მანძილზე სხვადასხვა ვარიანტების შესწავლის და მრავალწლიანი ყოყმანის შემდეგ მივედი იმ გადაწყვეტილებამდე, რომ საქართველოში იარაღის სამოქალაქო ბაზარზე არსებული კალაშნიკოვებიდან, ჩემს ხუშტურებს ყველაზე მეტად „Вепрь-КМ“ (იგივე ВПО-136) აკმაყოფილებს. კითხვაზე რატომ? ქვემოთ ვისაუბრებ და აქვე ავღნიშნავ, რომ ეს არის ჩემი ხუშტურები, რომელიც შეიძლება შორს იყოს პრაკტიკულობისგან. 

მთავარი და ჩემთვის უპირველესი საკითხი გახლავთ ის, რომ იარაღი არის სრულიად ავთენტური საბჭოთა საბრძოლო AKM (Автомат Калашникова Модернизированный), რომელიც „წინა ცხოვრებაში“ სამხედროებისთვის დამზადდა და წლების წინ იმყოფებოდა რომელიმე სამხედრო ნაწილის/დანაყოფის ბალანსზე. შემდგომ კი მოხდა მისი გადაცემა კომპანია „მოლოტ“-ზე, რომელმაც სამოქალაქო იარაღის შესაბამისი სასერტიფიკატო პირობებეის გათვალისწინებით მოახდინი იარაღის კონსტრუქციაში გარკვეული ცვლილებები და მოარგო იგი სამოქალაქო იარაღის ბაზარს. ცვლილებები კი მდგომარეობს შემდეგში:

სტანდარტული АКМ-ის სასხლეტი მექანიზმი ჩაანაცვლა მოლოტის მიერ დამზადებულმა თანამედროვე სასხლეტმა მექანიზმმა, რომელიც გამორიცხავს სრულიად ავტომატური ჯერებით სროლას. შესაბამისად სასხლეტის კონსტრუქციიდან ამოღებულია ავტოგამშვები მექანიზმი, საკეტის ჩარჩოდან მოჭრილია ავტოგამშვების ფრთა და ეგრედწოდებული მესამე ღერძი წერტილოვანი შედუღებით არის მირჩილული ლულის კოლოფზე.

ასევე უმნიშვნელო დეტალს წარმოადგენს ის, რომ ხის კონდახის სამაგრი ხრახნის თავი წერტილოვანი შედუღებითაა დამაგრებული და საჭიროების შემთხვევაში მარტივადა შესაძლებელი დამხმარე ინსტრუმენტების გამოყენებით შედუღების წერტილის მოხსნა. კონდახის ასეთი დამაგრება გამოწვეულია რუსული კანონმდებლობით, რათა მფლობელმა არ მოხსნას კონდახი (რითაც შეამცირებს იარაღის საერთო სიგრძეს) და ასეთი ფორმით არ აწარმოოს სროლა. რუსეთში სამოქალაქო პირს არ შეიძლება ჰქონდეს იარაღი, რომლის საერთო სიგრძეც 80სმ-ზე ნაკლებია და შეუძლია სროლა. სწორედ ამიტომაა, რომ დასაკეც დუგლუგიან საიგებზე აყენია ბლოკირატორი, რომელიც ზღუდავს დაკეცილი კონდახის შემთხვევაში ცეცხლის წარმოებას.

ვინაიდან  „Вепрь-КМ“ არის  საბჭოთა პერიოდის სამხედრო კალაშნიკოვი (კერძოდ კი АКМ), მასზე პირვანდელი სახით გხვდება ორიგინალური ძველი დამღები. ასევე სროლის რეჟიმების გადამრთველ ბერკეტთან (ჩარჩოზე) ხელუხლებლადაა დატოვებული, როგორც ავტომატურ ჯერების, ასევე ერთეული გასროლებისთვის განკუთვნილი მარკირება. სროლის რეჟიმების გადამრთველი ბერკეტი საშტატო სახით შეგვიძლია დავაყენოთ ავტომატური ჯერების პოზიციაზე, თუმცა სასხლეტზე თითის დაჭერისას სროლა მაინც ერთეული გასროლებით მოხდება.

ბუნებრივია ჩემს მიერ ზემოთ მოყვანილი წვრილმანი დეტალები იარაღის კოლექციონერებისთვის თითქმის ყოველთვის მნიშვნელოვან, გასათვალისწინებელ და ღირებულ საკითხს წარმოადგენს.

პირადად მე მომწონს ის, რომ იარაღის კონსტრუქციიდან არ არის ამოღებული ე.წ. „სუხარი“, რომლის წყალობითაც ვეპრში შეგვიძლია სტანდარტული საშტატო - საარმიო ტიპის მჭიდების გამოყენება.

აღსანიშნავია და სასიამოვნოა ის ფაქტიც, რომ საექსპორტო (საექსპორტოდ განკუთვნილი ვეპრის მარკირება ხდება ინგლისური ასოებით VEPR-KM), სახით დამზადებულ „Вепрь-КМ“ (ВПО-136)-ზე, რომელიც საქართველოში იყიდება არ გხვდება რუსეთის ბაზრისთვის დამახასიათებელი „კრიმინალური სანიშნე“ (ე.წ. კრიმ-მეტკა), რომელიც კერნირების მეთოდით კეთდება ლულის არხში და საკეტის სარკეზე. ასეთი ნიშნის დატანა იმისათვისაა შემუშავებული, რომ ტყვიაზე და მასრაზე დარჩეს სახასიათო კვალი. შესაბამისად თუ იარაღით ჩადენილ იქნება დანაშაული, ტყვიაზე და მასრაზე არსებული „კრიმ მეტკის“ კვალის მიხედვით დადგინდება დანაშაულის ჩადენის იარაღი სამოქალაქო ბრუნვაში არსებულ კატეგორის მიეკუთხვნება თუ არა. საქართველოს კანონმდებლობით „კრიმ მეტკა“ არაა აუცილებელი, შესაბამისად ჩვენთან შემოტანილ საექსპორტო „VEPR-KM“-ზე იგი არ გვხდება.

ზემოთ მოყვანილი ნიუანსების გათვალისწინებით შეგვიძლია თამამად ვთვაქთ, რომ „VEPR-KM“ არის მაქსიმალურად ავთენტური და ნაკლებად დამახინჯებული საბჭოთა პერიოდის კალაშნიკოვი, რომლის შეძენაც დღეს შესაძლებელია საქართველოს იარაღის ბაზარზე.

ჩვენი ეგზემპლარის აღწერა

ახლა კი გადავიდეთ უშუალოდ ჩვენი ეგზემპლარის კონკრეტულ დეტალებზე. „VEPR-KM“-ის დონორი, კალაშნიკოვის მოდერნიზირებული ავტომატი (AKM- автомат Калашникова модернизированный) საბჭოთა კავშირმა შეიარაღებაში მიიღო 1959 წელს და იწარმოებოდა 2 ქარხნის მიერ: 1. იჟმაში (იჟევსკის მანქანამშენებელი ქარხანა); 2. ქალაქ ტულის იარაღის ქარხანა. წარმოება ხდებოდა 1959 წლიდან 1977 წლის ჩათვლით. 

მარცხნივ იჟმაშის მიერ წარმოებული დამღა სამკუთხედში ჩახატული ისრის სახით, ხოლო მარჯვნივ ტულის იარაღის ქარხნის დამღა ვარსკვლავის სახით

კონკრეტულად ჩვენი ეგზემპლარი დამზადებულია ტულის იარაღის ქარხანაში 1974 წელს. ამას მოწმობს ლულის საგებზე (ე.წ. ტრუნიონზე / რუსულად Вкладыш) შესრულებული ქარხნის დამღა ვარსკვლავის სახით.

დამღები და მათი მნიშვნელობა

ვარსკვლავი წარმოადგენს ტულის იარაღის ქარხნის დამღას, შემდეგ წერია დამზადების წელი 1974, ხოლო შემდეგ იარაღის სერიული ნომერი 2 ალფავიტური ასოს და 4 ციფრის სახით (ფოტოზე სერიული ნომერი შეგნებულად დავფარე).

თეთრი ფერის მარკირებით შესრულებულია თანამედროვე დამღები, რომელიც მოწმობს, რომ იარაღის კონვერსირება სამოქალაქო ბაზრისთვის განხორციელდა 2020 წელს და გაიარა შესაბამისი საერთაშორისო საგამოცდო ტესტირება (CIP N - Commission International Permanent "Normal Shelling"). იარაღზე ასევე დატანილია რუსეთისათვის დამახასიათებელი სახელმწიფო საგამოცდო სადგურის მარკირება ГИС (Государственная испытательная станция) და მოლოტის ქარხნის მარკირება ВПО (Вятские Поляны)

რაც შეეხება იარაღის სერიულ ნომრებს სხვა დეტალებზე. კონკრეტულად ჩვენი ეგზემპლარის, ლულაზე, საკეტზე, საკეტის ჩარჩოზე და ლულის კოლოფზე დატანილი სერიული ნომრები სრულად ემთხვევა ერთმანეთს. ხის ტიბჟირზე ნომერი არ არის დატანილი (აქვე ავღნიშნავ, რომ გარკვეულ პერიოდებში არ ხდებოდა ხის ტიბჟირზე სერიული ნომრის დატანა. ასევე შესაძლოა, რომ  ნომერი თავის დროზე სუსტად იყო დატანილი და ფურნიტურის ხელახალი დამუშავებისა და ახალი ლაქით დაფარვის შემდეგ აღარ იკითხება).

აირგამყვანი სისტემა (გაზბლოკი)

კონკრეტულად ჩვენს ეგზემპლარზე აირგამყვანი (ე.წ. გაზბლოკი) დამზადებულია ჩამოსხმის მეთოდით და არა ფრეზირებით, როგორც ადრეულ AKM-ებზე გვხვდება. აქვე გთავაზობთ მოკლე ისტორიულ ექსკურსს კალაშნიკოვის გაზბლოკის წარმოებაზე. იჟევსკის ქარხანაში АКМ-ისთვის განკუთვნილი გაზბლოკების სერიული წარმოება ჩამოსხმის მეთოდით დამზადებაზე გადავიდა 1972 წელს და ასეთი ფორმით გაგრძელდა 1977 წლის ჩათვლით. ხოლო რაც შეეხება ქალაქ ტულის იარაღის ქარხანას, ჩამოსხმის მეთოდზე გადასვლა განხორციელდა 1974 წლიდან. ვინაიდან ჩვენი იარაღი სწორედ 1974 წლიანია,  მასზე დაყენებული გაზბლოკიც ჩამოსხმის მეთოდითაა დამზადებული.

ჩამოსხმით მეთოდით დამზადებული გაზბლოკის ვარიანტები: 1. იჟევსკის ქარხნის ძირითადი სერიული ვარიანტი (1972-1977 წლები); 2. იჟევსკი ადრეული ვარიანტი ე.წ. გარდამავალი ტიპის, რომელიც იწარმოებოდა 1970-1971 წლებში. ამ პერიოდში დამზადებულ უმეტეს AKM-ებზე გვხვდება ჯერ კიდევ ფრეზირებული მეთოდით დამზადებული გაზბლოკები, თუმცა იშვიათად შეიძლება ასეთი გარდამავალი სახის გაზბლოკით შეგხვდეს. 3. ქალაქ ტულის იარაღის ქარხნის მიერ ჩამოსხმის მეთოდით დამზადებული სერიული გაზბლოკი (იწარმოებოდა 1974-1977 წლებში).

ლულის კოლოფის თავსაფარი, პისტოლეტისებური სახელური, კონდახი, ტიბჟირი და ლულის ზედსადები აირის მილაკით.

ლულის კოლოფის თავსახური, ჩვენს შემთხვევაში ასევე ტულის ქარხნისაა, რომელსაც მარტივად განვავსხვავებთ შემდეგი დეტალის მეშვეობით. ტულის წარმოებულ თავსაფარს გააჩნია მოკლე ჩანაჭდევი, ხოლო იჟევსკისას მოგრძო.

ფოტოზე მონიშნულა სხვაობა ამ ორი ქარხნის მიერ დამზადებულ თავსაფარებში

ბაკელიტისგან დამზადებული პისტოლეტისებური სახელური ასევე ტულის ქარხნის მიერაა დამზადებული

იშვითად, მაგრამ შეიძლება შეგვხდეს ხისგან დამზადებული მეტალის ჩანართიანი ადრეული ტიპის პისტოლეტისებური სახელურით დაკომპლექტებული ვეპრი. პირადად მე საქართველლოში 3 ცალი ეგზემპლარი მინახავს ასეთი ადრეული სახელურით.

რაც შეეხება კონდახს, ტიბჟირს და ლულის ზედსადებს, ეს დეტალები დიდი ალბათობით სამოქალაქო ბაზარზე გამოსვლის პერიოდში/ან მანამდე რომელიმე სამხედრო სახელოსნოში, დაექვემდებარა დამუშავება/რესტავრირებას და ლაქის თხელი ფენით დაფარვას. შესაბამისად უმეტესობა ვეპრებზე გხვდება ასეთი შედარებით ღია ელფერის მქონე ხის ფურნიტურა. პირადად ჩემი დიდი სურვილია, რომ ხის დეტალებს (ფურნიტურას) მოვხსნა ლაქის ფენა და შემდეგ ახლიდან დავამუშავო/დავფარო, რომ ხის დეტალებმა მიიღოს ოდნავ მუქი ტონი, რაც იარაღს მთლიანობაში შესძენს  ორიგინალურ იერსახეს.

იარაღის ლულის ბოლოში დამაგრებულია АКМ-ის სტანდარტული და სახიასათო წაკვეთილი ფორმის კომპენსატორი. 1960-ანი წლების დასაწყისში აღნიშნულ კომპენსატორზე  მუშაობა მიმდინარეობდა თავდაცვითი მრეწველობის სამინიტსროს სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში НИИ №61 (შემდგომ გადაკეთდა ზუსტ მანქანათმშენებლ სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტად / ЦНИИТОЧМАШ-  «Центральный научно-исследовательский институт точного машиностроения»). 

სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში (НИИ №61) მუშაობისას ინჟინერმა ვ.ს. იაკუშევმა (В.С. Якушев) ჩამოაყალიბა ავტომატური იარაღის დინამიური სტაბილურობის თეორია, რომლის მიხედვითაც დააპროექტა ასეთი ტიპის ლულის კომპენსატორი. კომპენსატორის დანიშნულება იყო ლულის ხტომის შემცირება, რაც ავტომატური ჯერებით სროლისას გამოიწვევდა ტყვიების შეჯგუფების გაუმჯობესებას. ვ.ს. იაკუშევის კომპენსატორი წარმოადგენს ცილნდრს, რომელსაც 30°-ანი კუთხით აქვს წაკვეთილი ცხვირი. 1963 წლიდან ეს კომპენსატორი იქცა აკმ-ის სავიზიტო ბარათად. ცნობისთვის შეიძლება გაყიდვაში შეგვხვდეს ვეპრები, რომელსაც ამ კომპენსატორის მაგივრად უყენია ლულის ბოლოში არსებული ხრახნის დამცავი სტანდარტული ქანჩი (ე.წ. ცილინდრული გაიკა). ასეთი ქანჩი АКМ -ებზე სტანდარტულად ყენდებოდა მანამდე, სანამ შეიქმნებოდა წაკვეთილი კომპენსატორი.

ღვედის სამაგრი კონდახზე

70-ანი წლების დასაწყისიდან კონდახზე არსებული ღვედის გასაყრელი ყური (ე.წ. ანტაბკა) კონდახის ქვედა ნაწილიდან გადავიდა, კონდახის მარცხენა მხარეს ქვედა გვერდითა კუთხეში.  მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა არის ალბათობა, რომ 60-ან წლებში წარმოებულ AKM-ზეც შეგვხვდეს ასეთი სახით, ან პირიქით 70-ან წლებში დამზადებულ აკმ-ზე ეყონოს კონდახის ქვედა მხარეს. ეს შეიძლება უკავშირდდებოდეს კაპიტალური რემონტის (ე.წ. კაპრემონტის) დროს კონდახის შეცვლას. ანუ რემონტის დროს შეიცვალა კონდახი და შესაბამისად როგორი სამაგრითაც ჰქონდათ სარემონტო სახელოსნოს სასაწყობე მარაგში, ისეთი კონდახი დააყენეს.

იარაღის მაკომპლექტებელი ნაწილები

იარაღს ქარხნულად მოყვა საწმენდი ზუმბა, ინგლისურ ენაზე დაბეჭდილი საექსპორტო პასორტი და მხოლოდ ერთი ცალი ფოლადის მჭიდი. მჭიდში ჩაყენებულია ფოლადის მავთულისგან დამზადებული П-სებური ვაზნების შემზღუდველი, რომელიც მარტივად შეგვიძლია ამოვიღოთ და გადავაგდოთ....... თუმცა ნუ იჩქარებთ გადაგდებას! შეიძლება სამომავლოდ ჩვენთანაც აქტუალური გახდეს რუსული კანონი, რომელიც ზღუდავს იარაღში 10 ცალზე მეტი ვაზნის მოთავსებას. იმედი მაქვს ასე არ მოხდება, მაგრამ ბოლო პერიოდში იარაღის კანონებზე გამკაცრებებს თუ გავითვალისინებთ არც ეგ არაა გამორიცხული. ასევე იარაღის კომპლექტაციაში შედის რეზინის დამცავი, რომელიც საკეტის სახელურზე შეგვიძლია ჩამოვაცვათ. მოკლედ სულ ასეთი მოკრძალებული კომპლექტაციით შემოდის საქართველოში “VEPR-KM”.

რას შევცვლიდი პირადად ჩემს იარაღზე?


ორიგინალური პენალი თავისი აქსესუარებით: 1. ე.წ. "ვიკოლოტკა" (Punch); 2. მრავალფუნქციური სახრახნისი; 3. ლულის საწმენდი (ე.წ პრაწირკა); 4. ნეილონის ჯაგრისი; 5. პენალის თავსაფარი, რომელიც ამავდროულად ლულის ცხვირზე მაგრდება და ლულის გაწმენდისას გამოიყენება; 6. პენალის კორპუსი.

პირველ რიგში გეგმაში მაქვს დავაკომპლექტო იარაღი სრული საშტატო ნაკრებით. ორიგინალური პენალი თავისი აქსესუარებით უკვე მოვათავსე თავის ადგილას. ახლა კი შემდეგი მაკოპლექტებლების ძიებაში ვარ: 1. ორიგინალური ღვედი; 2. ჟღალი ფერის რეაკტოპლასტისგან АГ-4В (ბაკელიტი) დამზადებული მჭიდი; 3. მეტალისგან დამზადებული ორიგინალური ორტუჩიანი სამხედრო საზეთური; 4. ტილოსგან დამზადებული ორიგინალური სამჭიდე ჩანთა; 5. თუ ვიშოვე ადრეული ტიპის ხიშტ-დანა „Изделие 6Х3“ ხომ კარგი, თუ არადა Изделие 6Х4-ს შევიძენ. ყველაზე მეტად კი მაქვს სურვილი ვიშოვო ალუმინისგან Д16 АБМ დამზადებული ე.წ. სადესანტო ტიპის მჭიდი. სამხედრო სარეზერვო სამსახური სწორედ ასეთი მჭიდით დაკომპლექტებული საბჭოთა АКМС-ით გავიარე. 

მარცხნიდან მარჯვნივ: 1. სულ ადრეული ფოლადის მჭიდი ბრტყელი გვერდებით. ძირითადად გამოიყენებოდა ადრეულ კალაშნიკოვის ავტომატებზე АК (АК-47). ცარიელი მჭიდის წონა 400 გრამი / 30 ცალი ვაზნით 910 გრამი; 2. ფოლადის მჭიდი გრძივი ნაჭდევისებური ნეკნებით. ცარიელი მჭიდის წონა 320 გრამი / 30 ცალი ვაზნით 830 გრამი; 3. ალუმინისგან Д16 АБМ/ან დურალუმინისგან АМГ-5 დამზადებული ე.წ. სადესანტო ტიპის მჭიდი. ცარიელი მჭიდის წონა 170 გრამი / 30 ცალი ვაზნით 680 გრამი; 4. ჟღალი ფერის რეაკტოპლასტისგან АГ-4В (ბაკელიტი) დამზადებული მჭიდი. ცარიელი მჭიდის წონა 240 გრამი / 30 ცალი ვაზნით 750 გრამი;

გარდა ორიგინალური პენალისა და მისი საქსეუარებისა, იარაღს მივამტე ასევე რეზინისგან დამზადებული ორიგინალური სამხრე ამორტიზატორი ე.წ. გალოში, რომელიც მარტივად ერთი ხელის მოძრაობით ყენდება და იხსნება კონდახის საზურგეზე. რეზინის გალოში ოდნავ ზრდის კონდახის სიგრძეს, ამცირებს უკუცემის ზემოქმედებას მხარზე და ხდის იარაღის გამოყენებას უფრო კომფორტულს, თუმცა ვიზუალურად ამახინჯებს იარაღს. ცნობისთვის ამ გალოშს სამხედროები იყენებდნენ და დღემდე იყენებენ როგორც АКМ/АКМС-ზე, ასევე АК-74/АКС-74-ზე, ლულისქვეშა ყუმბარმტყორცნთან ГП-25/ГП-30/ГП-34 ტანდემში.

ბუნებრივია, რომ არ ვაპირებ იარაღის არანაირ დატუნინგებას, როგორიც არის პლასტმასის ფურნიტურა, პიკატინის თამასები, წინა დამატებითი სახელური და ა.შ. როგორც უკვე ავღნიშნე, მე პირველ რიგში უპირატესობას სწორედ VEPR-KM-ის ავთენტურობას და ორიგინალურ იერსახეს ვანიჭებ. რაოდენ სასაცილოდ არ უნდა მოგეჩვენოთ, იარაღს ყოველთვის ვაფასებ მისი პირვანდელი სახით. სულ რომ უამრავ უარყოფით ფაქტორებს იწვევდეს ეს პირვანდელი სახე, მირჩევნია ზუსტად ეს უარყოფითი მხარეები შევიგრძნო და მაქსიმალურად კომპლექსური სახით გამოვცადო ის დადებითი თუ უარყოფითი თვისებები, რომელიც ამა თუ იმ იარაღს საშტატო-სამხედრო ფორმით ექსპლუატაციის დროს ახასიათებს.

ჩვენი ეგზემპლარი კოსმეტიკურად და ტექნიკურად თითქმის იდეალურ მდგომარეობაშია, ასევე იდეალურადაა შენახული მისი შიდა დეტალები და ლულის არხი. უაშუალოდ VEPR-KM-ის შერჩევის შესახებ ცალკე სტატიას შემოგთავაზებთ, სადაც დეტალურად განვიხილავ რას უნდა მივაქციოთ ყურადღება ამ იარაღის შერჩევისას.

პირადად ჩემთვის კალაშნიკოვი სწორედ ასეთ უბრალოებასთან, ხის რეტრო ფურნიტურასთან და მრისხანე იერსახესთან ასოცირდება. იღებ ხელში და გრძნობ, რომ  უდიდესი ისტორიის ნაწილი გიჭირავს ხელში, თავისი ბნელი და საიდუმლოებით მოცული წარსულით, სიბინძურით, ზიზღით, სევდით, ტკივილით, 90-ანებში გამოვლილი მძიმე პერიოდით, აფხაზეთით, სამაჩაბლოთი, ოკუპირებული ტერიტორიებით და სხვა ბავშვობის მოგონებებით... გიჭირავს ხელში ეს ბოროტი იმპერიის მიერ შექმნილი რკინის პირმშო და ხვდები, რომ ომი დამთავრებული ჯერ არ არის!

ჩემი კუთვნილი CZ 858 4V (წინა ცხოვრებაში Vz.58) და „Вепрь-КМ“ /ВПО-136 (წინა ცხოვრებაში АКМ)