9/14/2018

NAACO Brigadier / .45 NAACO

აღნიშნულ მცირე სტატიაში მინდა გიამბოთ ერთერთ იშვიათ პისტოლეტზე, რომლის შესახებაც ინფორმაციას პირველად 1997 წელს წავაწყდი, როდესაც შევიძინე Ian Hogg და John Weeks -ის წიგნი „Pistols of the World“. მინდა ავღნიშნო, რომ ამ პისტოლეტზე ინფორმაცია აბსოლუტურად ყველა წიგნში და სხვადასხვა ინტერნეტ რესურსებზე საკმაოდ მწირადაა წარმოდგენილი. შესაბამისად ჩვენი სტატიაც ვერ იქნება სრულყოფილი, თუმცა ამ სტატიის მიზანი ის არაა, რომ თქვენ ძირფესვიანად შეისწავლოთ ეს პისტოლეტი. ამ სტატიის (ასევე ზოგადად ჩვენი ბლოგის) მთავარი მიზანია გავაცნოთ ქართველ მოყვარულებს იშვიათი ცეცხლსასროლი იარაღები და გიამბოთ მათი ისტორიის შესახებ.

მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ კანადაში ჩამოყალიბებულ იქნა ახალი საარმიო-სამსახურეობრივი პისტოლეტის მოთხოვნები, რომლის შესაბამისად 1950-ანი წლების დასაწყისში ტორონტოში მდებარე კანადურმა კომპანიამ NAACO -North American Arms Corporation (ეს კომპანია არ უნდა აგვერიოს იარაღის მწარმოებელ ამერიკულ კომპანიაში NAA, რომელიც დღემდე აწარმოებს რევოლვერებს და პისტოლეტებს) შეიმუშავა და კომპლექსური სახით (იარაღი+ახალი ვაზნა)  წარმოადგინა ბელგიური FN Hi-Power -ის ვიზუალის მქონე თვითდამტენი პისტოლეტი, სახელწოდებით „NAACO Brigadier“, რომელიც გათვლილი იყო კომპანია NAACO-ს მიერვე შექმნილ საკმაოდ ძლიერ .45 კალიბრიან ვაზნაზე. პისტოლეტის შემუშავებაში ჩართული იყო ორი თანამშრომელი Robert Herman და Russell Sutherland, რომლებმაც დავალების მიღებიდან 1 წელიწადში შეძლეს პისტოლეტის ტექნიკური დოკუმენტაციის/ნახაზების მომზადება, მისი საბოლოო დაპროექტება და პროტოტიპის დამზადება.
ფოტოზე გამოსახულია კანადური პისტოლეტი „NAACO Brigadier“
„NAACO Brigadier“ კონსტრიქციულად წარმოედგენდა COLT M1911 -ის და Browning Hi-Power –ის ნაზავს. საინტერესოა ის ფაქტიც, რომ საერთო წონის შემსუბუქების მიზნით პისტოლეტის ჩარჩო დამზადებული იყო ალუმინისგან, რაც იმ პერიოდში ერთგვარ ინოვაციას წარმოადგენდა. პისტოლეტს გააჩნდა SA/DA ტიპის სასხლეტი მექანიზმი. ცნობილია, რომ გარდა სტანდარტული საარმიო პისტოლეტისა ასევე უნდა შექმნილიყო  საიერიშო პისტოლეტის ვარიანტი სახელწოდებით ”Borealis", რომელიც მოდულური სასხლეტი მექანიზმის წყალობით უზრუნველყოფდა ავტომატური ჯერებით სროლის შესაძლებლობას. ასეთ შემთხვევაში პისტოლეტზე უნდა დამაგრებულიყო კონდახი და 20 ცალ ვაზნაზე გათვლილი დაგრძელებული მჭიდი, რაც პისტოლეტს აქცევდა მინი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევად.
რაც შეეხება პისტოლეტში გამოყენებულ საბრძოლო მასალს, კომპანიის თანამშრომლებმა აიღეს ამერიკული შაშხანის ვაზნა 7,62×63მმ (იგივე .30-06 Springfield), გადაჭრეს მისი მასრა და ჩაამაგრეს .45ACP-ის 15 გრამიანი (230 გრეინი) ტყვია. გასროლის დროს ტყვია ლულას ტოვებდა 490მ/წამი სიჩქარით, ხოლო მისი ენერგია ლულიდან გამოსვლის დროს შეადგენდა დაახლოებით 1800 ჯოულს. შედარებისთვის COLT M1911 დან ნასროლი სტანდარტული მუხტის მქონე .45ACP - ის ტყვიის ენერგია საშუალოდ 500 ჯოულს შეადგენს. ფაქტიურად პისტოლეტი „NAACO Brigadier“ იყო იმ ეპოქის ერთგვარი მონსტრი.
ფოტოზე გამოსახულია კანადური პისტოლეტი „NAACO Brigadier“ , მისთვის განკუთვნილი ვაზნა .45NAACO  და მის გვერდით შედარებისთვის .45ACP ტიპის ვაზნა
კანადის სამხედროები ნაკლებად დაინტერესდნენ „NAACO Brigadier“-ით. ასევე ამ ყველაფერს დაემთხვა იმ პერიოდისთვის NATO-ს ახალი სტანდარტიზაცია, რომელსაც კანადური პისტოლეტი ვერ აკმაყოფილებდა. ზემოაღნიშნული ფაქტებიდან გამომდინარე 1952 წელს პისტოლეტზე მუშაობა საბოლოოდ შეწყდა და არ იქნა ჩაშვებული სერიულ წარმოებაში. დღეს უცნობია ზუსტად რამდენი ეგზემპლარი იქნა დამზადებული. რიგი წყაროები ამბობს, რომ მხოლოდ 1 ცალი ეგზემპლარი იქნა დამზადებული, ხოლო რიგი წყაროების თანახმად დამზაებულ იქნა რამოდენიმე საცდელი პისტოლეტი, რომელიც კერძო პირებზე გაიყიდა.
საბოლოოდ კომპლექსი „NAACO Brigadier“ მივიწყებას მიეცა, თუმცა შეიძლება ითქვას, რომ პროექტს უკვალოდ არ ჩაუვლია. 1977 წელს კომპანიამ “Winchester” წარმოადგინა შორ დისტანციაზე მიზანში სასროლი ძლიერი პისტოლეტის ვაზნა სახელწოდებით „.45 Winchester Magnum“ (იგივე .45 Magnum; .45 Win Mag; 11,5x30 მმ), რომელიც ფაქტიურად წარმოადგედნა .45 NAACO -ს რეანიმირებულ ვარიანტს.

9/13/2018

MAS-38 (MAS mle 38)

როგორც უკვე ვისაუბრეთ აღნიშნულ სტატიაში > STA MAS M1924  პირველი ფრანგული წარმოების პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი გახლდათ STA MAS 1924.  თუმცა მისი წარმოების გაჭიანურებამ და ახალ 7,65 მმ-ან ფრანგულ საარმიო პისტოლეტის ვაზნაზე გადასვლამ გამოიწვია ის, რომ უარი თქვეს STA / MAS 1924 -ზე. მიუხედავად ამისა Section Technique de l'Armée (STA) და ქარხანა  Manufacture d'armes de Saint-Étienne (MAS) მაინც აგრძელებდნენ ახალი კონსტრუქციების დამუშავებას.

1935 წელს წარმოდგენილ იქნა პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის პროტოტიპი სახელწოდებით „SE-MAS 35“, რომელიც თითქმის სრულიად აკმაყოფილებდა სამხედროების ტაქტიკურ-ტექნიკურ მოთხოვნებს, მაგრამ იყო გარკვეული საკითხები, რომელიც საჭიროებდა გადამუშავებას და გამოსწორებას.
 
 
პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევ  „SE-MAS 35“-ს ჰქონდა მილისებური ფორმის მეტალის არასაკეცი დუგლუგი, რომელშიც დამაბრუნებელ-საბრძოლო ზამბარა იყო განთავსებული.  გადამუშავების შემდეგ, 1938 წელს გამოჩნდა საბოლოო ვარიანტი, რომელიც ოფიციალურად იქნა მიღებული საფრანგეთის არმიის შეიარაღებაში. ახალ პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევს მიენიჭა სახელწოდება MAS-38 (Manufacture d'armes de Saint-Étienne -1938).

ფოტოზე გამოსახულია MAS-38 (MAS mle 38)
 
MAS-38 წარმოადგენდა საკმაოდ კომპაქტურ და მარტივი კონსტრუქციის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევს, რომელიც გათვლილი იყო საფრანგეთის საშტატო ვაზნაზე 7,65х20mm Longue. იარაღის ძირითად ელემენტს ქმნიდა ფოლადისგან დამზადებული ლულის კოლოფი, რომლის უკანა ნაწილზე დამაგრებული იყო მუდმივი (არა დასაკეცი) ხის კონდახი.  კონსტრუქციიდან გამომდინარე იარაღის ლულა და კონდახი არ იყო ერთმანეთის ხაზზე სწორად განლაგებული. მიუხედავად იმისა, რომ პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი იყო მარტივი კონსტრუქციის, იგი გამოირჩეოდა ნაკლებ ტექნოლოგიურობით. დეტალების დიდი რაოდენობა მზადდებოდა ფრეზირების მეთოდით, რაც საბოლოო ჯამში ართულებდა წარმოების პროცესს.

პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი MAS-38 მუშაობდა თავისუფალი საკეტის პრინციპით, სადაც სროლა წარმოაბდა ღია საკეტით,  თუმცა მასში იყო ჩადებული ორიგინალური კონსტრუქცია, რის გამოც შეიძლება ითქვას, რომ მოქმედების პრინციპი ნახევრდათავუსუფალ საკეტთან არის მიახლოვებული. იმისათვის, რომ შემცირებულიყო იარაღის გაბარიტები და საკეტის წონა, კონსტრუქციაში  ჩაიდო ერთგვარი საკეტის შემანელებელი. მოძრავი საკეტი ლულის კოლოფში იჯდა გარკვეული დახრილობით, რაც მის უკან გადაადგილების დროს იწვევდა საკეტის ზედა ფერდის ხახუნს ლულის კოლოფზე. ხახუნის შედეგად იხარჯებოდა საკეტის ინერციული სიჩქარე და შესაბამისად კლებულობდა სროლის ტემპი. (ცნობისთვის ამდაგვარი გადაწყვეტილება გამოყენებულ იქნა 1978 წელს ფინეთში დაპროექტებულ პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევში სახელწოდებით „JaTiMatic“).
პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის საკეტის ჯგუფი გამოირჩეოდა სიმარტივით და შეიძლება ითქვას გარკვეულწილად იმეორებდა STA M1924 –ის საკეტის აგებულებას. გადასატენი სახელური შესრულებული იყო მართკუთხა თავსაფართან ერთად, რომელიც ფარავადა ლულის კოლოფზე მარჯვენა მხარეს განლაგებულ მასრების ამოსაყრელ ფანჯარას. სროლის დროს გადასატენი სახელური ინარჩუნებდა უძრავ მდგომარეობას.

იმისთვის, რომ პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი ყოფილიყო კომპაქტური, ცილინდრული ფორმის დამაბრუნებელ-საბრძოლო ზამბარა განთავსდა ხის კონდახში არსებულ მილში. აქედან გამომდინარე ლულის კოლოფის შიდა სივრცე, მხოლოდ საკეტმა და სასხლეტმა მექანიზმმა დაიკავა.

პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევს არ გააჩნდა სროლის რეჟიმების გადამრთველი. შესაბამისად სროლა წარმოებდა მხოლოდ ავტომატური ჯერებით. ორიგინალურ გადაწყვეტილებას წარმოადგენდა, მცველი, რომლის როლს ასრულებდა სახლეტი კაუჭი. თუ მსროლელი სასხლეტ კავს უკანა მხრიდან მიაწვებოდა და წინ გადაწევდა, მოხდებოდა მცველის გააქტიურება.  
 
 
გააქტიურებული მცველის დროს ხდებოდა საკეტის ბლოკირება. მცველის გააქტიურება შესაძლებელი იყო, როგორც ღია, ასევე დახურული საკეტის შემთხვევაში. შესაბამისად რა პოზიციაშიც იქნებოდა საკეტი მცველის გააქტიურების დროს, მისი ბლოკირება მოხდებოდა იმ პოზიციაში. (ანუ ღია ან დახურულ მდგომარეობაში).

ისევე როგორც STA M1924 -ის შემთხვევაში, MAS-38-ის მჭიდის მიმღებ შახტასაც გააჩნდა თავსაფარი, რომელიც მოხსნილი მჭიდის შემთხვევაში ფარავდა მჭიდის მიმღებს და იცავდა პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევს დაბინძურებისგან.


უკანა სამიზნე მოწყობილობა შესრულებული იყო ორი ცალი დიპოტრული საკეცი დეტალის სახით. ერთი სამიზნე გათვლილი იყო 100 მეტრამდე სასროლად, ხოლო მეორე 200 მეტრამდე.

საერთო ჯამში MAS-38 -ს ჰქონდა, როგორც პლიუსები, ასევე ნაკლოვანებები. მთავარ დადებით ფაქტორს წარმოადგენდა: მცირე გაბარიტები, მცირე გაბარიტებიდან გამომდინარე ნაკლები ფოლადის ხარჯვა წარმოების პროცესში და შედარებით სუსტი ვაზნით გამოწვეული მცირე უკუცემა, რაც დადებითად აისახებოდა ჯერებით სროლის დროს ტყვიების შეჯგუფებაზე. ამავდროულად მთავარ უარყოფით მხარედ ითვლება შედარებით სუსტი ვაზნა 7,65x20mm Longue, რომელიც საბრძოლო მახასიათებლებით ჩამოუვარდება 9x19 Parabellum ტიპის ვაზნას.

არასრულად დაშლილი MAS-38

წარმოება და გამოყენება

პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის „MAS-38“ პირველი სერიული პარტია საფრანგეთის არმიას გადაეცა 1939 წელს, რასაც მალევე მოჰყვა კიდევ რამოდენიმე მცირე პარტიის მიწოდება. MAS-38-ის წარმოება გაგრძელდა 1940-წლის შუა პერიოდამდე. სულ ამ პერიოდში დამზადებულ იქნა 2000 ცალი ეგზემპლარი. საფრანგეთის ოკუპაციის დროს გერმანელებმა ხელში ჩაიგდეს დამზადებული პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების გარკვეული ნაწილი, ასევე შეძლეს შემორჩენილი დეტალებისგან  რამოდენიმე ერთეულის დამზადება, რომელიც სახელწოდებით MP 722(f), მოხვდა ნაცისტური არმიის და SS-ის შეიარაღებაში.
პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევები MAS-38 გამოიყენებოდა ვიშისტური რეჟიმის (le régime de Vichy) მებრძოლების მიერ. ასევე მცირე რაოდენობით იყენებდნენ ფრანგი პარტიზანები და წინააღმდეგობის წევრები.  

ბენიტო მუსოლინი
 
MAS-38 -ის ბიოგრაფიაში ყველაზე დიდ ისტორიულ ფაქტს წარმოედგენს ის, რომ 1945 წლის 28 აპრილს, სწორედ “MAS-38”-ით იქნა მოკლული იტალიელი დიქტატორი ბენიტო მუსოლინი (Benito Mussolini). დღეს აღნიშნული ეგზემპლარი ინხება ერთერთ ალბანურ მუზეუმში.

ფოტოზე გამოსახულია ალბანეთის ნაციონალური ისტორიული მუზეუმის დირექტორი მოიკომ ზეგო, რომელსაც ხელში უჭირავს სწორედ ის „MAS-38“ რომლითაც მოკლეს ბენიტო მუსოლინი და მისი საყვარელი კლარა პეტაჩი

მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ საფრანგეთის სამხედრო მრეწველობამ განაახლა MAS-38 -ის წარმოება, რომლითაც იგეგმებოდა არმიის შეიარაღება. რიგი წყაროების თანახმად 1946-1949 წლებში სულ საფრანგეთის არმიას გადაეცა მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ დამზადებული 10 000 ცალამდე MAS-38.
1946 წელს MAS-38 მონაწილეობას იღებდა ინდოჩინეთის ომში, სადაც ფრანგები ცდილობდნენ თავიანთი კოლონიების შენარჩუნებას. აღნიშნული შეტაკების პერიოდში პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების გარკვეული ნაწილი ფრანგებმა გადასცეს ადგილობრივ მეგობარ სამხედრო ფორმირებებსაც. გარკვეული ნაწილი ნაალაფარის სახით ხელში ჩაუვარდათ მოწინააღმდეგე მხარის მებრძოლებსაც.

ცნობილია ის ფაქტიც, რომ ამერიკელი მებრძოლები MAS-38 -ს ვიეტნამის ომში აწყდებონდნენ. რიგი წყაროების თანახმად ვიეტნამელები ახდენდნენ პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების გადაკეთებას საბჭოთა 7,62x25 TT ტიპის ვაზნებზეც.

მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ საფრანგეთში პარალელურად განახლდა ახალ ცეცხლსასროლ იარაღებზე მუშაობა, რის შედეგადაც 1949 წელს წარმოდგენილ იქნა პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი სახელწოდებით „MAT-49“, რომელიც სერიულ წარმოებაში 1950 წელს ჩაეშვა.  ახალი იარაღის გამოჩენამ განაპირობა ის, რომ 1949 წელს საფრანგეთმა საბოლოოდ შეწყვიტა „MAS-38“ -ის წარმოება. შემორჩენილი ეგზემპლარების გარკვეული ნაწილი დაექვემდებარა გადადნობას, რიგი ნაწილი სხვა ქვეყნებში გაიყიდა, ხოლო რიგი ნაწილი მცირე პერიოდი ჟანდარმერიის საწყობებში ინახებოდა.

დღეს „MAS-38“-ს საზღვარგარეთ მოღვაწე კერძო კოლექციონერების ხელში თუ შევხვდებით, რომელთა ნაწილიც საკმაოდ კარგადაა შენახული. თუმცა ვაზნების უქონლობის გამო სროლის წარმოება ფაქტიურად შეუძლებელია. ორიგინალური ვაზნები თითქმის აღარ შემორჩა, ხოლო  რაც შემორჩა იმდენად ძველია, რომ მათი გამოყენება არამიზანშეწონილია.  ბოლო პერიოდში რამოდენიმე კომპანიამ დაიწყო კოლექციონერებისგან 7,65mm Longue ტიპის ვაზნებზე შეკვეთის მიღება და  მათი მცირე პარტიებად დამზადება.  რამოდენიმე წლის წინ საქართველოში ერთერთ ინტერნეტ მარკეტზე (mymarket.ge) მომხმარებელი პერიოდულად აქვეყნებდა განცხადებას, რომლის თანახმად მას სურდა 7,65mm Longue ტიპის ვაზნების შეძენა. მე დავინტერესდი, თუ რისთვის სჭირდებოდა საქართველოში აღნიშნული ვაზნები. როგორც გაირკვა მას რეგისტრირებული ჰქონდა ჩვენი ქვეყნისთვის საკმაოდ იშვიათი ფრანგული წარმოების თვითდამტენი პისტოლეტი „SACM mle 1935A“, რომელიც 7,65mm Longue ვაზნებზე იყო გათვლილი.

9/11/2018

STA modèle 1924 (STA PM M1924)

პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ, საფრანგეთის არმიის შეიარაღებაში წარმოდგენილი იყო საკუთარი წარმოების შაშხანები, კარაბინები და ტყვიამფრქვევები, თუმცა მათ შეიარაღებაში არ ჰქონიათ ფრანგული წარმოების პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი. აღნიშნული სიცარიელის შესავსებათ 1921 წლის 11 მაისს საფრანგეთის სამხედრო უწყებამ გამოსცა ბრძანება, რომლის თანახმად უნდა შემუშავებულიყო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი. (გარდა პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევისა, ბრძანების თანახმად საჭირო იყო ავტომატური პისტოლეტიების და ტყვიამფრქვევების შემუშავებაც). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე ინიცირებულ იქნა, საცდელ-საკონსტრუქტორო სამუშაოები, რომელიც მიზნად ისახავდა საცდელი ეგზემპლარების დამზადებას, საპოლიგონო გამოცდებს / სამხედრო გამოცდებს და შეიარაღებაში მიღების შემდგომ წარმოების გამართვას.

ტექნიკური დავალების მოკლე აღწერა ასე გამოიყურებოდა:
-         პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი ეფექტური უნდა ყოფილიყო 200 მეტრამდე სასროლად;
-         სროლის ტემპი 400-500 გასროლა წუთში;
-         მინიმუმ 25 ვაზნაზე გათვლილი მჭიდი;
-         კალიბრი: „9x19 Parabellum“ ტიპის ვაზნა.
აგრეთვე დავალების თანახმად პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის ერგონომიულობა მიახლოვებული უნდა ყოფილიყო კარაბინთან და ამავდროულად უნდა ჰქონოდა ორფეხა სადგარის გამოყენების შესაძლებლობა.
დავალება პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის შემუშავებაზე მიიღო საფრანგეთის არმიის ტექნიკურმა დეპარტამენტმა STA (Section Technique de l'Armée), ექსპერიმენტალურმა ჯგუფმა Camp de Satory და ქარხანამ Manufacture d'armes de Saint-Étienne (MAS).
საფრანგეთის არმიის ტექნიკურმა დეპარტამენტმა (STA) ჯერ კიდევ 1919 წელს შეისწავლა ბერგმან-შმაიზერის კონსტრუქციის გერმანული პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი „Bergmann MP.18“ და დაიწყო გარკვეული სამუშაოების განხორციელება. შესაბამისად მათ ჰქონდათ საკმაოდ დიდი უპირატესობა, რადგანაც უკვე პროექტის ინიცირებამდე გააკეთეს პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის მონახაზი. აქედან გამომდინარე არმიის ტექნიკურმა დეპარტამენტმა  მცირე ვადებში, 1921 წლის ოქტომბერს ქარხნული გამოცდებისთვის წარმოადგინეს „Bergmann MP.18“ -ის ბაზაზე შექმნილი პროტოტიპი. აღნიშნული პროტოტიპების დამზადება მოხდა ქარხანაში MAS (Manufacture d'armes de Saint-Étienne). 1922 წელს რამოდენიმე საცდელი ეგზემპლარი გამოცდებისთვის გადაეცათ სამხედროებს. პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევს მიენიჭა სამუშაო სახელწოდება „STA Pistolet Mitrailleur Modèle 1922“ (შემოკლებით SAT PM M1922). პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის ლულის კოლოფი წარმოადგენდა მარტივ მილს, რომელსაც უკანა მხარეს ჰქონდა თავსაფარი. პროტოტიპის მილისებური ლულის კოლოფი დამზადდა ალუმინისგან, რამაც გამოიწვია იარაღის საერთო მასის შემცირება. მოხსნადი მჭიდი დაპროექტებული იყო იატალიური პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის „Villar-Perosa Modello 1918“ იდენტურად. ფრანგული მჭიდი იყო მოღუნული ფორმის და იტევდა 9x19 Parabellum ტიპის 40 ცალ ვაზნას. იმისათვის, რომ შემცირებულიყო იარაღის საერთო წონა, გადაწყდა რომ მჭიდიც ალუმინისგან დამზადებულიყო.
პირველადი გამოცდების შემდეგ სამხედროების და საგამოცდო კომისიის მიერ გაიცა რეკომენდაციები, რომლის თანახმად უნდა გადამუშავებულიყო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი. ალუმინის ლულის კოლოფმა ვერ გაამართლა მოლოდინები, რადგანაც იგი ართულებდა წარმოების პროცესს და ჯდებოდა საკმაოდ ძვირი. შესაბამისად გადაწყდა მისი შეცვლა ფოლადის ლულის კოლოფით. ასევე არ იყო აუცილებელი 600 მეტრამდე სასროლათ გათვლილი რეგულირებადი სამიზნე მოწყობილობა, რომელიც უნდა გამარტივებულიყო. გამომცდელებმა არასაჭიროდ ჩათვალეს მჭიდის დიდი ტევადობა 40 ცალი ვაზნა. სხვა კუთხით პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი აკმაყოფილებდა დამკვეთის მოთხოვნებს. 
1924 წელს წარმოდგენილ იქნა გადამუშავებული ეგზემპლარი, რომელსაც მიენიჭა სახელწოდება „STA PM M1924” (აღნიშვნა PM წარმოადგენს Pistolet Mitrailleur -ის აბრევიატურას, რომელიც ფრანგულად ნიშნავს პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევს. დასახელებეაში აბრევიატურა PM გვხვდება ოფიციალურ სამხედრო დოკუმენტებში, რეალურად სხვადასხვა ლიტერატურაში ეს აბრევიატურა ამოვარდა და პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი აღინიშნებოდა როგორც „STA M1924”).  ვინაიდან პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევს ამზადებდა ქარხანა "MAS", შესაძლოა შეგხვდეს შემდეგი ტიპის დასახელებც: „STA MAS M1924”, „MAS M1924” და "MAS-1924".

ფოტოზე გამოსახულია „STA PM M1924”
ლულის კოლოფის წინა ნაწილში შესრულებული იყო მჭიდის მიმღები და მასრების ამოსაყრელი ფანჯარა. მარჯვენა მხარეს განთავსებული იყო საკეტის სახელური, რომელიც ლულის კოლოფზე შესრულებულ გრძივ ჭრილში მოძრაობდა. საკეტის სახელური სხვადასხვა ეგზემპლარებში იყო განსხვავებული ფორმის. რიგ ეგზემპლარებზე იგი მოკაუჭებული ფოლადის დეტალის სახით იყო წარმოდგენილი, ხოლო როგ ეგზემპლარებზე კი სწორი ცილინდრის სახით. ლულის კოლოფი სარეცელთან მაგრდებოდა წინა ნაწილში შესრულებული ღერძის მეშვეობით და უკანა ნაწილში კი ბერკეტის სახით გაკეთებული დეტალით (.ე.წ. ურდულით).
ლულის კოლოფის დამჭერი ბერკეტი (ურდული)
არასრული დაშლის დროს ლულის კოლოფის უკანა ნაწილი თავისუფლდებოდა დამჭერი ბერკეტისგან (ურდულისგან) და წინა ღერძის მეშვეობით დაბლა ეშვებოდა.
იარაღის ავტომატიკა  მუშაობდა თავისუფალი საკეტის პრინციპით საცდაც ლულის ჩაკეტვა მასიური ფოლადის საკეტით მიიღწეოდა. პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევს არ გააჩნდა სროლის რეჟიმების გადამრთველი, ამიტომ სროლის წარმოება ხდბოდა მხოლოდ ავტომატური ჯრებით. საკეტი მისი ფორმით იყო ცილინდრული მოყვანილობის, რომელშიც განთავსებული იყო ასევე ცილინდრული ფორმის მოძრავ საცემი ნემსა. მიუხედავად იმისა, რომ საცემი იყო მოძრავი და არა საკეტში ხისტად ჩამაგრებული, პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი მუშაობდა ღია საკეტის პრინციპით.
ფოტოზე გამოსახულია საკეტის ჯგუფი. დეტალები: 1. საკეტი, 2. ნემსა, 3. გადასატენი სახელური; 4. დამაბრუნებელ-საბრძოლო ზამბარა; 5. ლულის კოლოფის თავსაფარზე დამაგრებული ზამბარის მიმმართველი ღერძი.
საკეტის სარკესთან დამაგრებული იყო ზამბარიანი ექსტრაქტორი. საკეტის მარჯვენა ბორტზე შესრულებული იყო გადასატენი სახელურის ბუდე. პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევში გამოყენებული სასხლეტი მექანიზმი გამოირჩეოდა განსაკუთრებული სიმარტივით და ამავდროულად იკავებდა საკმაოდ მცირე ადგილს. სასხლეტი კავი ჩურჩულასთან ერთად დამონტაჟებული იყო მომცრო ზომის ჩარჩოზე, რომელიც ლულის კოლოფის უკანა ნაწილში იყო განთავსებული.
ლულის კოლოფზე შესრულებულ საკეტის სამოძრაო ჭრილში გაკეთებული იყო სპეციალური ღარი, რომელშიც მსროლელს შეეძლო უკან გადაწეული საკეტის  დაფიქსირება, რათა არ მომხდარიყო შემართული საკეტის ადგილიდან მოწყვეტა და შემთხვევითი გასროლა.
რაც შეეხება სამიზნე მოწყობილობას მისი გამარტივება არ მოხდა და მაინც ძველი 100-600 მეტრამდე სასროლათ გაკუთვნილი სამიზნე დატოვეს. სამიზნე მოწყობილობა იყო ღია სექტორული ტიპის და იძლეოდა რეგულირბის საშუალებას 100 დან 600 მეტრამდე. რეგულირება ხდებოდა უკანა სამიზნე მოწყობილობის მეშვეობით, ხოლო წინა სამიზნე იყო უძრავი, რომელსაც არ გააჩნდა გვერდითი შესწორებების შესაძლებლობა. უკანა სამიზნე მოწყობილობას გააჩნდა მრგვალი დიოპტრული ტიპის ნასვრეტი, რომლის მეშვეობითაც მსროლელი ახდენდა დამიზნებას.
 მჭიდის ტევადობა ახალ ეგზემპლარში შემცირდა 32 ცალ ვაზნამდე და მჭიდის უკანა ნაწილში გაკეთდა ფანჯარა, რომლის მიხედვითაც მსროლელი გააკონტროლებდა მჭიდში არსებული ვაზნების რაოდენობას. საბრძოლო და ტექნიკური მახსიათებლებით „STA M1924” თითქმის არ განსხვავდებოდა მისი წინამორბედი პროტოტიპისგან „STA M1922”.
მოთხოვნის შესაბამისად პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი აღჭურვილი იყო ორფეხა სადგარი ფეხებით, რომელიც ლულის წინა ნაწილში მაგრდებოდა. ტრანსპორტირების დროს სადგარი ფეხები იკეცებოდა და ფიქსირდებოდა ლულის გასწვრივ ქვემოთა მხრიდან. (საცდელი სახით ასევე დამზადაა ვარიანტი ერთფეხა ე.წ. მონო საყრდენი ფეხით). მოგვიანებით საყრდენზე უარი თქვეს, რადგანაც იგი ამძიმებდა პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევს და რეალურ საბრძოლო პრაქტიკაში ნაკლებად მნიშვნელოვანი იყო.
 
„STA M1924” სადგარი ფეხენის გარეშე და ადრეული 40 ვაზნიანი მჭიდით
 
ახალ მოდელში „STA M1924” პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევზე მომუშავე ჯგუფმა წარმოადგინა იდეა, რომლის თანახმად პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი აღიჭურვა მჭიდის მიმღების ფანჯარაზე გაკეთებული ფარით, აღნიშნული ფარი მოხსნილი მჭიდით გადაადგილების დროს პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევს დაიცავდა ჭუჭყისგან.
მჭიდის მიმღების ფანჯარაზე გაკეთებული დამცავი ფარი
ანალოგიური ფარის გაკეთება რიგ ეგზემპლარებზე მოხდა ლულის კოლოფზე საკეტის სამოძრაო ჭრილის დასაცავად.
აგრეთვე სამხედროების მხრიდან მოთხოვნის შემთხვევაში შესაძლებელი იყო სროლის ავტომატური რეჟიმიდან, ერთეულ გასროლებზე გადამყვანი გადასართავის დამონტაჟება და პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის ლულის ბოლოში მოხსნადი ხიშტ-დანის სამაგრის გაკეთება. საბოლოოდ სამხედროები არ დაინტერესდნენ აღნიშნული სიახლეებით და საპოლიგონო გამოცდებისთვის დამზადებულ STA M1924 -ში არ იქნა ზემოთ მოყვანილი სიახლეების შესრულება.
პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის კონდახში განთავსებული იყო ლულის საწმენდი ზუმბა (ე.წ. შომპოლი, რომელიც თითბერისგან მზადდებოდა
რიგ წყაროებში გვხდება ინფორმცია, რომლის თანახმად  STA M1924 -ის ლულის კოლოფი ნაცვლად ფოლადისა მაინც ალუმინისგან მზადდებოდა. რიგი წყაროები ამბობს, რომ თავდაპირველად ალუმინისგან დამზადებული ლულის კოლოფებით იქნა აწყობილი და შემდეგ გადავიდნენ ფოლადზე.
1924 წელს STA M1924 -მა წარმატებით გაიარა გამოცდები, რასაც მოჰყვა სერიული პარტიის საწარმოო შეკვეთა სამხედრო გამოცდებისთვის. ქარხანა MAS-ს სამხედრო გამოცდებისთვის უნდა დაემზადებინა 300 ცალი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი, საიდანაც 150 ცალი ეგზემპლარი გადაეცემოდა ფეხოსნებს, 80 ცალი არტილერისტებს, 40 ცალი მოხვდებოდა კავალერიაში, 10 ცალი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი გადაეცემოდა ჯავშანსატანკო ეკიპაჟს, 10 ცალი ეგზემპლარი დამატებით გაივლიდა მკაცრ საპოლიგონო გამოცდებს, ხოლო დარჩენილი 10 ცალი ეგზემპლარი დარეზერვდებოდა.

 
სამხედრო და მკაცრი საპოლიგონო გამოცდების შემდეგ კვლავ გაიცა გარკვეული რეკომენდაციები, რომლის მიხედვით უნდა გადამუშავებულიყო „STA M1924“.  პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი საჭიროებდა ერგონომიულ გაუმჯობესებას და რიგი დეტალების გადამუშავებას, რის შემდეგაც შესაძლებელი იქნებოდა მისი შეიარაღებაში მიღება და მასიური წარმოების დაწყება.
1925 წელს გამოცდებზე წარადგინეს განახლებული მოდელი, რომელსაც მიენიჭა სახელწოდება „STA Modèle 1924 modifié 1“ (შემოკლებით „STA M1924 M1. იგი ვიზუალურად არ განსხვავდებოდა მისი წინამორბედისგან. მთავარი სხვაობა მდგომარეობდა ტექნოლოგიურ-საწარმოო კუთხით. განახლებულმა მოდელმა დააკმაყოფილა საგამოცდო კომისა და 1925 წლის 11 აგვისტოს გაცემული ბრძანების თანახმად იგი მიღებულ იქნა საფრანგეთის არმიის შეიარაღებაში. 
ქარხნამ MAS მიიღო ოფიციალური შეკვეთა, რომლის თანახმად უნდა დამზადებულიყო 8250 ცალი „STA M1924 M1“. პირველი პარტია რაც შეიძლება მალე უნდა მიეწოდებინათ დამკვეთისთვის, თუმცა საწარმოო პროცესებს გამართვა გარკვეულ დროს მოითხოვდა. ამ დროის მონაკვეთში ქარხანა MAS –ის და STA-ს თანამშრომლები მუშაობდნენ იარაღის ტექნოლოგიურ ცვლილებებზე, რომელიც გაამარტივებდა წარმოების პროცესს. აღნიშნულმა სამუშაოებმა საბოლოო ჯამში წარმოების დაწყების გაჭიანურება გამოიწვია. 1926 წლის მარტის თვეში მხოლოდ 10 ცალი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის დამზადება მოხერხდა, რის შემდეგაც საწარმო სამუშაოები შეჩერდა. ამავე წლის ივლისის დასაწყისში საფრანგეთში ინიცირებულ იქნა ახალი იარაღის შექმნაზე ორიენტირებული სამეცნიერო-კვლევითი სამუშაოები, რომლის თანახმად პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი უნდა შემუშავებულიყო ფრანგულ ვაზნაზე “7.65×20mm Longue” (ცნობილია ასევე აღნიშვნით “7,65mm Long” და „7.65mm MAS“). შესაბამისად STA -ს და ქარხანა MAS -ს ახალ კონკურსში მონაწილეობისათვის უნდა მოეხდინათ იარაღის ხელახალი გადამუშავება და „9x19 Parabellum“ კალიბრის ვაზნაზე გათვლილი მჭიდების (აგრეთვე  ლულების) საწარმოო ხაზის გადაკეთება, რაც გარკვეულ დროს მოითხოვდა. საბოლოო ჯამში პროექტი არამიზანშეწონილად ჩათვალეს და სამუდამოდ შეაჩერეს.
დღეს არ არსებობს ოფიციალური დოკუმენტები, რომლის თანახმად  ცნობილი იქნებოდა წარმოებული პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევიბს ზუსტი რაოდენობა. რიგი წყაროები ამბობს, რომ სულ ჯამში დამზადდა 320 ცალი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი, რომლიდანაც 300 ცალი იყო მოდელი „STA M1924“ ხოლო  ადრეული საცდელი „STA M1922” და ბოლოს შემუშავებული  „STA M1924 M1” დამზადდა მხოლოდ 10-10 ცალი ეგზემპლარის სახით. რიგ წყაროებში გვხდება მონაცემები, რომლის თანხმად სულ ჯამში სხვადასხვა საცდელი და სერიულად წარმოებული ეგზემპლარების ჩათვლით დამზადებულ იქნა დაახლოებით 1000 ცალი ეგზემპლარი, რაც უფრო არარეალურად ჟღერს.
გამოიყენებოდა თუ არა STA M1924 რეალურ ბრძოლებში?
ამ კითხვაზე არ არსებობს უტყუარი პასუხი, თუმცა რიგი წყაროების თანახმად 1926-1927 წლებში იგი ფრანგი ჯარისკაცების მიერ გამოიყენებოდა ჩრდიოლეთ მაროკოში რიფის ომის დროს. გარკვეული მონაცემების თანახმად „STA M1924“ -ის გარკვეული ნაწილი საფრანგეთის არმიაში 40-ანი წლების დასაწყისამდე შემორჩა. გვხდება  ინფორმაცია რომლის მიხედვით, გერმანიის მიერ საფრანგეთის ოკუპაციის პერიოდში, მოძრაობა ფრანგული  წინააღმდეგობის (La Résistance) რაზმები იყენებდნენ „STA M1924“-ს.  შეიძლება ითქვას, რომ დამზადებული პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების თითქმის სრული ნაწილი ან განადგურდა ან მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში გამართული შეტაკებებისა და საბრძოლო ბატალიების დროს იქნა დაკარგული.

9/02/2018

სისტემა „ცეცხლოვანი ზღარბი“ ("Огненный еж")

1944 წელს  შეიარაღების ბრიგადის ხელმძღვანელმა ა.ვ. ნადაშკევიჩმა (А. В. Надашкевич) და ტუპოლევის საცდელ-საკონსტრუქტორო ბიუროს (ОКБ Туполева) წამყვანმა ინჟინერმა ს.ი. საველიევმა (С. И. Савельев) წარმოადგინეს იდეა, რომ დამზადებულიყო სპეციალური კონსტრუქცია, რომელიც ჩამაგრდებოდა ბომბდამშენი თვითმფრინავის ბომბების განსათავსებელ განყოფილებაში. თავად აღნიშნულ კონსტრუქციაში კი მოთავსებული იქნებოდა  გ.ს. შპაგინის (Г.С.Шпагин) სისტემის 88 ცალი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი (ППШ-41).
 
გ.ს. შპაგინის (Г.С.Шпагин) სისტემის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი "ППШ-41"
 
სამაგრში პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების ჩამგრება მოხდებოდა 11 რიგის (მწკრივის)  სახით, ხოლო თითო რიგში იქნებოდა 8 ცალი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი. ასეთი სისტემის დანიშნულება უნდა ყოფილიყო შემჭიდროვებული და ინტენსიური ცეცხლის მეშვეობით მტრის ფეხოსანთა დანაყოფების განადგურება. სისტემას მიენიჭა ოფიციალური სახელწოდება «батарея ППШ», ხოლო არაფოციალურად კი „Огненный еж“ (ცეცხლოვანი ზღარბი).
1944 წლის 10 ოქტომბერს ავიაციის მთავარ მარშალთან ა.ა. ნოვიკოვთან (А. А. Новиков) გაიმართა თათბირი, რომელზეც განიხილეს „ცეცხლოვანი ზღარბი“ და მიიღეს გადაწყვეტილება, რომ დაემზადებინათ 2 ცალი საცდელი სისტემა, რომელიც „Ту-2С“ ტიპის თვითმფრინავში ჩამონტაჟდებოდა.
 
 
თათბირიდან 10 დღის შემდეგ, საინჟინრო-საავიაციო სამსახურის (ИАС - ИНЖЕНЕРНО-АВИАЦИОННАЯ СЛУЖБА) გენერალ-მაიორმა ა.ნ. ტუპოლევმა (А. Н. Туполев) თხოვნით მიმართა სამხედრო საჰაერო ძალების მთავარ ინჟინერს და საინჟინრო-საავიაციო სამსახურის გენერალ-პოლკოვნიკ ა.კ. რეპინს (А.К.Репин), რათა ქარხანა №156 -სთვის გაეცათ ბრძანება 180 ცალი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევ ППШ-41 -ის, მისთვის განკუთვნილი 71 ცალ ვაზნაზე გათვლილი დოლურისებური მჭიდის და 15000 ცალი 7,62х25მმ კალიბრის ვაზის გამოსაყოფად.

1946 წელს უკვე მზად იყო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების ჩასამაგრებელი და სასროლი სისტემა, რომელიც „Ту-2С“  ტიპის თვითმფრინავში იქნა ჩამონტაჟებული. მთლიანი სისტემის მონტაჟის შემდეგ საცდელ კომპლექსს (თვითმფრინავი + თავად სისტემა) მიენიჭა სახელწოდება „Ту-2Ш“. ასეთი კომპლექსი დამზადდა მხოლოდ ერთი საცდელი ეგზემპლარს სახით. გამოცდების წარმატებით გავლის შემთხვევაში მოხდებოდა უკვე გარკვეული რაოდენობის დამზადება, რომელიც დამატებით სამხედრო გამოცდებს გაივლიდა.

ფოტოზე ჩანს გახნილი ლუკი და სამაგრში ჩამონტაჟებული პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევები ППШ-41
 
„ცეცხლოვანი ზღარბიდან“ სროლის წარმოება ხდებოდა სპეციალური გამშვები მექანიზმის და დამიზნების სისტემის მეშვეობით. პილოტი ხსნიდა მომბის ჩამოსაყრელ ფანჯარას (ლუკს) და შემდგომ ანხორციელებდა ზალპურ გასროლას ავტომატური ჯერებით.

ერთერთ მთავარ ნაკლს წარმოადგენდა ის, რომ მხოლოდ 88 ცალი ППШ-41 –ის წონა სავსე მჭიდებით შეადგენდა 466 კილოგრამს. სამაგრი პლატფორმიანად სრული აღჭურვილობის წონა ადიოდა 550-600 კილოგრამამდე.

1946 წლის თებერვალში გაიმართა საპოლიგონო გამოცდა, რომელზეც „ცეცხლოვანმა ზღარბმა“ საკმაოდ მაღალი ეფექტურობა აჩვენა, თუმცა საბრძოლო მარაგის (ვაზნების) გახარჯვა ხდებოდა დროის ძალიან მცირე მონაკვეთში. იმისათვის რომ მომხდარიყო ცარიელი მჭიდების ახლიდან შევსება, ან წინასწარ დამუხტული სავსე მჭიდებით ჩანაცველაბა, საჭირო იყო სამაგრი სისტემის ტროსებით ჩამოშვება, მჭიდების მოხსნა, სავზე მჭიდების მორგება, შემდგომ სათითაოდ ყველა პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის საბრძოლო მდგომარეობაში მოყვანა (შეყენება) და რიგი ოპერაციების შესრულება, რაც თვითმფრინავის ბაზაზე დაბრუნებას მოითხოვდა. ჰაერში ფრენის დროს ასეთი მანიპულაციების განხორციელება უბრალოდ შეუძლებელი იყო.

ფოტოზე მარცხენა მხარეს ჩანს ტროსებზე ჩამოკიდებული სისტემა
 
საბოლოო ჯამში „ცეცხლოვან ზღარბზე“ უარი განაცხადეს და მიზანშეწონილად ჩათვალეს ფეხოსანთა ცოცხალი ძალის გასანადგურებლად გამოეყენებინათ მცირეკალიბრიანი კასეტური ბომბები. „Ту-2Ш“ ისტორიაში შევიდა იმით, რომ „ცეცხლოვანი ზღარბის“ წალობით იგი ითვლებოდა თვითმფრინავად, რომელსაც ყველაზე ბევრი ლულა ჰქონდა.
 
აღნიშნულ სისტემაზე რუსები როგორც მათ ჩვევიათ დიდი ხანი ამბობდნენ, რომ იყო მსოფლიოში უანალოგო სისტემა, „Не имеющий аналогов в мире“, თუმცა აშშ-ში ჯერ კიდევ 1921 წელს შეიქმნა საცდელი თვითმფრინავი „JL-12“, რომელსაც ბორტზე გააჩნდა 30 ცალი ტომპსონის სისტემის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი. ამერიკულ სისტემაში გამოიყენებოდა 2 ბატარეა. ერთი ბატარეა შეადგენდა 12 ცალ პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევს, რომელიც იძლეოდა ზალპური სროლის წარმოებას თვითფრინავის წინა მხრიდან. მეორე ბატარეა შედგებოდა 16 ცალი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევისგან, რომელიც თვითმფრინავის უკანა მხრიდან ისროდა. დამატებით 2 ცალი ტომპსონის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი კი თვითმფრინავის კაბინაში სპეციალურ „ტურელზე“ იყო დამაგრებული.  ამერიკული სისტემის გამოცდისას დადგინდა, რომ ასეთი გამოგონება ვერ იქნებოდა განხილული, როგორც პერსპექტიული სისტემა და მალევე შეეშვნენ მის გამოცდებს. საბჭოთა კავშირში ამ დასკვნამდე 25 წლის შემდეგ მივიდნენ, როდესაც 1946 წელს „ცეცხლოვანი ზღარბი“ გამოცადეს.