დივერსიული ვაზნები

ჩვენი გვერდის მკითხველმა ერთერთი სტატიის ქვეშ დაგვისვა შეკითხვა ვაზნებზე, რომელიც იარაღის გასანადგურებლად არის განკუთვნილი. შევეცდები გავცე პასუხი ამ შეკითხვას  მცირე სტატიის სახით. 

იარაღის გასანადგურებლად შექმნილი ვაზნები უდავოდ არსებობს თუმცა, მათი გამოყენება არ ხდება მასიურად. არც კონკრეტული სტატისტიკა არსებობს იმის შესახებ თუ რამდენი იარაღი იქნა განადგურებული ასეთი ვაზნებით. 

ისტორიულად რომ გადავავლოთ თვალი, ასეთი დანიშნულებით შექმნილი ვაზნების შედარებით მასიური გამოყენება ხდებოდა მეორე მსოფლიო ომის დროს ბრიტანელების მიერ. ითვლება, რომ სწორედ ბრიტანელები არიან ამ კუთხით პიონერები და პირველი ვაზნები იარაღის „გასაფუჭებლად“ მათ შექმნეს. ეს დივერსიული ვაზნები ვიზუალურად არ განსხვავდებოდა გერმანული შაშხანის საშტატო ვაზნისგან 7,92x57mm Mauser. შესაბამისად გარეგნული დათვალიერებით მათი იდენტიფიცირება იყო შეუძლებელი.  მათი წონაც (მასა) იყო საშტატო ვაზნის იდენტური, რათა ხელში დაჭერისას ეჭვი არ აეღო მებრძოლს.

7,92x57mm Mauser -ის ტიპის დივერსიული ვაზნა 

ასეთი ვაზნები დენთის ნაცვლად დამუხტული იყო უფრო ძლიერმოქმედი ასაფეთქებელი ნივთიერებით. გასროლის დროს კაფსულ-მაალებელი იწვევდა დეტონატორის ამოქმედებას და ლულის სავაზნეში ვაზნის აფეთქებას, რომელიც მყისიერად აზიანებდა იარაღს და ხშირ შემთხვევაში თავად მსროლელსაც.

დივერსიული ტიპის ვაზნები ყუთებით იყრებოდა თვითმფრინავებიდან, ან სპეციალურად ტოვებდნენ ისეთ ადგილებში, სადაც დიდი ალბათობით მოხვდებოდნენ გერმანელი მებრძოლები და ნაალაფარის სახით ხელში ჩაიგდებდნენ ვაზნებს.

იგივე მიზნით ჯერ კიდევ ავღანეთის ომის პერიოდში, ხოლო შემდეგ უკვე რუსეთ-ჩეჩნეთის ომში, რუსების მიერ გამოიყენებოდა საბჭოთა კავშირის დროს შემუშავებული სპეციალური ვაზნები შიფრით „Искра“.

"Искра"-ს შემთხვევაში იარაღის დაზიანება ხდება შემდეგი პრინციპით: ტყვიას ბოლოში ჰქონდა მყარი ფოლადისგან დამზადებული კუდი, ყოველგვარი პერანგის გარეშე. აღნიშნული კუდი დამალული იყო მასრაში და წარმოადგენდა ერთგვარ წამყვან ნაწილს. შესაბამისად გასროლის დროს ასეთი ტყვია ლულის არხში შესვლისას იჭედებოდა ჭრილებში, რაც იწვევდა როგორც ჭრილების დაზიანებას, ასევე ლულის გაბერვას, გახეთქვას და რიგ შემთხვევებში საკეტის/იარაღის სხვა დეტალების დაზიანებას.

საბჭოთა კავშირში პროექტ "Искра"-ს ფარგლებში შემუშავდა საშტატო ვაზნების სპეციალური დივერსიული ვარიანტები. 9x18 ПМ მაკაროვის პისტოლეტის ვაზნა და შუალედური ვაზნები 7,62x39 / 5.45x39. გარკვეული წყაროების თანახმად ჩეჩნეთის ომის პერიოდში ასევე შეიქმნა 9x39 ტიპის ვაზნის დივერსიული ვარიანტი, რომელიც აფეთქებით აზიანებდა იარაღს.

მადლობა ჩვენი გვერდის მკითხველს ამ შეკითხვისთვის და იმედი მაქვს ამომწურავად ვუპასუხეთ მას.

S&W M49 “Bodyguard” მფლობელის თვალით

ხშირად მიფიქრია იმაზე, რომ ჩემს პირად კოლექციაში არ მქონდა არცერთი რევოლვერი. ასევე ზოგადად ჩემი გამოცდილება რევოლვერებთან ურთიერთობის კუთხით არის ძალიან მწირი. არაერთხელ მინდოდა რევოლვერის შეძენა, მაგრამ საბოლოოდ თავი შევიკავე. ამის მიზეზი იყო ის ფაქტორი, რომ აუცილებლად „ძველი სკოლის“ რევოლვერი უნდა ყოფილიყო, თუნდაც სუსტ ვაზნაზე, მაგრამ ძველი. როგორც ყოველთვის ეს ფაქტორი ჩემთვის აქაც უპირველესი აღმოჩნდა. სამწუხაროდ ქართულ ბაზარზე რევოლვერების არჩევანი (მითუმეტეს ძველი თაობის), თითქმის არ არის, თუ არ ჩავთვლით საბჭოთა კავშირში წარმოებულ ნაგანის 1895 წლის მოდელს, რომლის ღირებულებაც უკვე ისეთ ფარგლებს გასცდა სასაცილოც კი აღარ არის. რაც შეეხება თანამედროვე რევოლვერებს, ძალიან დიდხანს ვუტრიალე „Kimber K6“-ს, მაგრამ მისი ფასი სერიოზულად ურტყავდა ჩემ ჯიბეს და უკან დავიხიე. მე ახლაც ვთვლი, რომ „Kimber K6“ არის თავის კლასში ალბათ ყველაზე საუკეთესო რევოლვერი, თუმცა ის არ არის „ძველი სკოლის“ წარმომადგენელი. ერთერთი მთავარი მიზეზი რატომაც მინდოდა მისი ყიდვა იყო ის, რომ მახასიათებლებიდან გამომდინარე ძალიან ვამსგავსებდი ამერიკული კომპანია "Smith&Wesson"-ის რევოლვერ “Bodyguard”-ს. როგორც კი დავფიქრდებოდი და ჩემ თავს ვკითხავდი, თუ რომელი მცირე ზომის რევოლვერი მინდოდა, პირველ რიგში მახსენდებოდა Colt–ის მოდელი ''Banker's Special“  და Smith & Wesson-ის ძველი თაობის “Bodyguard”, თუმცა ეს ყველაფერი ოცნებას უფრო ჰგავდა, რადგან საქართველოში არცერთი მათგანის შოვნის იმედი არ მქონდა. ერთ დღესაც კვლავ ვესტუმრე მაღაზია „დიანას“, რომელშიც რამოდნიმე ხნის წინ შემთხვევით გადავაწყდი და დაუყოვნებლივ შევიძინე ჩემთვის ერთერთი დიდი ხნის საოცნებო პისტოლეტი FN Browning M1922. მაღაზიაში შესვლისას აღმოვაჩინე, რომ ძველი თაობის მეორადი რევოლვერების მთელი დახლია მოწყობილი. დახლის დასაწყისში ერთ რიგში ალაგია 3 ცალი Smith & Wesson M38 “Bodyguard”, 1 ცალი Smith & Wesson M49 “Bodyguard” და 1 ცალი Smith & Wesson M40 Centennial. ამას გარდა კიდევ სხვა ბევრი საინტერესო მოდელი, თუმცა ყველაზე მეტად ამ მოდელებიდან რაზეც ვოცნებობდი ეს იყო ძველი თაობის “Bodyguard” და Smith & Wesson M40 Centennial. ახლა ჯერი იმაზე იყო, რომ ამომერჩია მათგან ერთერთი. შედარებით უფრო იშვიათი Smith & Wesson M40 Centennial თუ ბავშობის ოცნება “Bodyguard”? საბოლოოდ ბავშობის ოცნებამ გადაწონა. მომდევნო საკითხი იყო კონკრეტულად 4 ცალი “Bodyguard”-იდან რომელს ავიღებდი. მათგან 3 ცალი იყო ალუმინის ჩარჩოთო (Model 38) ხოლო ერთი ცალი ფოლადის ჩარჩოთი (Model 49) ოთხივე მეორად მდგომარეობაში. ვინაიდან იარაღის ტარების უფლება არ მაქვს, რევოლვერის წონას ჩემთვის ნაკლები მნიშვნელობა ჰქონდა და მივუახლოვდი იმ აზრს, რომ ფოლადის ჩარჩოიანი Model 49 “Bodyguard” უნდა ამეღო, მაგრამ იყო ერთი საკითხი. კონკრეტულად ამ რევოლვერს ხის ტარის ლოყების მაგივრად დამაგრებული ჰქონდა რეზინის განიერი ლოყები. ლოყების შეცვლას არაფერი არ უდგას წინ მარტივად შეცვლი. ან ბოლობოლო ვთხოვდი და მაღაზიაშივე შევძლებდი ტარის გადაყენებას ერთი ეგზემპლარიდან მეორეზე, მაგრამ... ამ დროს დავფიქრდი მესამე რევოლვერზე. ეს იყო ულამაზესი Model 36 „Chiefs Special“. მაღაზიაში ზუსტად 4 საათიანი ყოფნის შემდეგ მივხვდი, რომ ჩიხში შევდიოდი და ვერ ვიღებდი გადაწვეტილებას. არადა პარასკევია... წინ შაბათ-კვირა მელოდა გადაწყვეტილების მისაღებად. სახლში მისვლის შემდეგ გავიაზრე რაღაცეები, ავწონ დავწონე და უძილო ღამისას დავფიქრდი ერთ საკითხზე. 2 თვეა რაც საცხოვრებლად გადავედი ახალ ბინაში და ყველა იარაღი რომელიც მე მაქვს რეგისტრირებული, ინახება ჩემს მეორე ბინაში. შესბამისად ახალ ბინაში საერთოდ არ მქონდა მოკლელულიანი თავდაცვითი იარაღი. ამაზე ბინაში გადასვლამდეც ვიფიქრე და ვაპირებდი ჩემს საკუთრებაში არსებული Glock 19 -ის გადმორეგისტრირებას ახალ მისამართზე, მაგრამ... ახალ ბინაში მინდოდა რაიმე ახალი იარაღი. რა ჯობია ახალ შენაძენს, მითუმეტეს როდესაც ეს შენაძენი იარაღია J))) აქედან გამომდინარე პირველად ჩემს ცხოვრებაში შედარებით წინა პლანზე წამოიწია იმ მომენტმაც, რომ იარაღი არა მხოლოდ საკოლექციო თვალსაზრისით, არამედ პრაქტიკული მიზნითაც უნდა შემერჩია. სწორედ ეს იყო ჯამში ბოლო წვეთი, რამაც გადამაწყვეტინა, რომ მეყიდა Model 49 “Bodyguard". ამ შენაძენის მეშვეობით ერთდროულად ვკლავდი 3 კურდღელს: 1. დიდი ხნის ოცნების ასრულება კოლექციაში “Bodyguard”-ის შემატებით; 2. მოსახერხებელი რეზინის ტარი, რომელიც ბევრად პრქატიკულია, ვიდრე ორიგინალური ხის ვიწრო ტარი. შესაბამისად თავდაცვით სიტუაციაში მას აქვს უპირატესობა; 3. თუ თავდაცვაზე მიდგება საქმე .38 Special ვაზნაზე გათვლილი რევოლვერით სავსებით შესაძლებელია თავის დაცვა. მართალია 5 ცალი ვაზნა ჩადის დოლურაში, მაგრამ უიარაღობას ნამდვილად ჯობია. ორშაბათს ისევ ვესტუმრე მაღაზიას, კიდევ ერთხელ გადავავლე თვალი დახლზე დალაგებულ „ბებერ“ რევოლვერებს და ჩამოყალიბებულმა დავადე ჩემი „ბინძური ხელი“ Model 49 “Bodyguard”-ს.

ჩემი კუთვნილი  S&W M49 “Bodyguard”

რევოლვერის შექმნის ისტორია 

1950 წელს კომპანია Smith & Wesson-მა ბაზარზე გამოიტანა მცირე ზომის რევოლვერი სახელწოდებით Model 36 „Chiefs Special“, რომელსაც ამ კლასის საუკეთესო რევოლვერად მოიხსენიებდნენ. ეს იყო რევოლვერი მცირე ე.წ. J-ტიპის ჩარჩოთი (J-Frame), რომლის დოლურაშიც 5 ცალი .38 Special ტიპის ვაზნა ჩადიოდა და იწონიდა 20 უნციას (567 გრამი). იგი მაშინდელი გადმოსახედიდან იყო იდეალური იარაღი, როგორც თავდაცვისთვის ფარულად სატარებლად, ასევე სამართალდამცავი ორგანოს იმ თანამშრომებისთვის/აგენტებისთვის, რომელთაც იარაღის ფარულად ტარება ესაჭიროებოდათ. 

Model 36 „Chiefs Special“  კლასიკური 'Snub nose"  რევოლვერი

ორი წლის შემდეგ კი დღის სინათლე იხილა S&W-ის ახალმა პირმშომ, სახელწოდებით Model 37 “Airweight”. მასში წინამორბედისგან განსხვავებით გამოყენებული იყო ალუმინის შენადნობისგან დამზადებული მსუბუქი ჩარჩო, რამაც მნიშვნელოვნად შეამცირა რევოლვერის წონა. ორივე მოდელს ჰქონდა ტრადიციული ღია ტიპის ჩახმახი, რაც გარკვეულ სიტუაციაში ართულებდა რევოლვერის სწრაფად ამოღებას ჯიბიდან ან ბუდიდან (კაბურიდან). ასევე რევოლვრის ამოღებისას იყო ტანისამოსზე ჩახმახის წამოდების ალბათობა. სწორედ ამ პრობლემის გადჭრის მიზნით 1952 წელს გამოჩნდა რევოლვერი „Model 40 Centennial”, რომელიც იყენებდა მთლიანად დაფარულ ჩახმახს.

Model 40 Centennial” და მისი უმცროსი ძმა Model 38 "Bodyguard"

ხოლო 1955 წელს კომპანია სმიტ ვესსონმა დღის სინათლეზე გამოიტანა Model 37 “Airweight” -ის ვარიანტი, რომლის კონსტრუქციაც მოიცავდა ისეთ ნაირად გადამუშავებულ ჩარჩოს, რომ მასში თითქმის სრულიად იყო დამალული ჩახმახი. თუმცა ამავდროულად მსროლელს გარდა ორმაგი მოქმედებით (DA) სროლისა, შეეძლო რევოლვერის ჩარჩოდან მცირედით ამოშვერილი ჩახმახის ხელით შეყენება და ზუსტი გასროლის ერთმაგ რეჟიმში (SA) განხორციელება. Smith & Wesson -ის ახალ რევოლვერს ეწოდა “Bodyguard Airweight” (1957 წლიდან კი რევოლვერს მიენიჭა სახელწოდება Model 38). მასში Model 37 “Airweight”-ის ანალოგურად ალუმინის მსუბუქი შენადნობისგან დამზადებული ჩარჩო იქნა გამოყენებული. იმისათვის, რომ ჩახმახი ყოფლიყო დაფარული, რევოლვერის ჩარჩოს უკანა ნაწილში ჰქონდა ერთგვრი კუზი, რაც  სახასიათო (შეიძლება ითქვას ბრუტალურ) იერს აძლევდა ამ მცირე ზომის იარაღს.

Model 38 "Bodyguard"

ასეთი კონსტრუქციის წყალობით მსროლელს შეეძლო პირდაპირ ქურთუკის ჯიბიდანვე  გაეხსნა ცეცხლი ყოველგვარი შეფერების გარეშე. რადგანაც ჩახმახი თითქმის მთლიანად იყო დამალული ჩარჩოს მიღმა, ღია ჩახმახიანი რევოლვერებისგან განსხვავებით არ არსებობდა იმის რისკი, რომ ტანისსამოსის სარჩული ან ჯიბის ნაჭერი გზას გადაუღობავდა ჩახმახს და შეაფერხებდა გასროლას. ასეთ შემთხვევაში შეფერხება შეიძლება გამოიწვიოს იმან თუ რაიმე შეუშლის ხელს დოლურას გადაბრუნებას.

რევოლვერ Model 38 “Bodyguard“-ის წარმოებიდან ძალიან მალე, დღის წესრიგში დადგა საკითხი, რომ შექმნილიყო მისი იდენტური ვარიანტი, რომელიც მთლიანად ფოლადისგან იქნებოდა დამზადებული და არა ალუმინის მსუბუქი ჩარჩოთი. გარკვეულ წყაროებს თუ დავუჯერებთ Model 38 “Bodyguard“ -ის ფოლადის ჩარჩოიანი ვარიანტის შექმნის ინიციტაორი გახლდათ მასაჩუსეცის შტატის პოლიცია. ზმოაღნიშნულის შედეგად 1959 წელს გამოჩნდა რევოლვრი Model 49 “Bodyguard“, რომელშიც მთლიანად ფოლადის ჩარჩო იქნა გამოყნებული. ფოლადის ჩარჩოს წყალობით რევოლვერს ჰქონდა მეტი სიმტკიცე, მეტი წონა და ამ უკანასკნელიდან გამომდინარე უფრო ნაკლები უკუცემა.

ისევე როგორც მოდელი S&W „Chief’s Special“, რევოლვერი Model 38 და 49 “Bodyguard“, იწარმოებოდა 2 ძირითადი სახით. 1. პრიალა შავი ფერის ოქსიდირებით; 2. მონიკელებული. სწორედ ასეთია ჩემი რევოლვერიც. ზოგადად მე არ ვარ მონიკელებული იარაღის მოყვარული, რადგანაც ძალიან მარტივად ეტყობა ნაკაწრები და ლაქები. რა ჯობია ძველი სკოლის იარაღს, რომელსაც პრიალა შავი ოქსიდირება აქვს.

შეიძლება ითქვას, რომ რევოლვერი “Bodyguard“ დიდი პოპულარობით სარგებლობდა ამერიკის შეერთებული შტატების პოლიციის ოპერატიულ თანამშრომლებში,  გამოძიების ფედარალური ბიოროს (FBI) აგენტებში და დეტექტივებს შორის, რომელთაც სპეციალური ნებართვის საფუძველზე გადასცემდნენ რევოლვერს. ასევე მას ამერიკის შეერთებულ შტატებში ხშირად შეხვდებით კერძო პირების მფლობელობაში, როგორც ყოველდღიურად სატარებელ ე.წ. EDC (Everyday Carry) იარაღის ამპლუაში. რაოდენ გასაკვირიც არ უნდა იყოს აშშ-ში დღემდე უამრავი ადამიანია, ვინც ყოველდღიურად ან მეორე დამხმარე ე.წ. "Backup" იარაღის სახით ატარებს ძველი თაობის Model 38 და Model 49 „Bodyguard“-ს.

იმისათვის რომ “Bodyguard“ -ის სერიის რევოლვერის სასხლეტმა და ჩახმახმა გაუძლოს დიდ დატვირთვას, მათი დამზადება ხდებოდა ნაწრთობი ფოლადისგან. შეიძლება ითქვას, რომ ეს სმიტ ვესონის ძველი თაობის მოდელებში ერთგვარ სტანდარტს წარმოადგენდა.  

სმიტ და ვესონ Model 49 იწარმოებოდა 2 ინჩიანი (51მმ) სიგრძის ლულით, თუმცა მცირე რაოდენობით დამზადდა ასევე 3 ინჩიანი ლულითაც. “Bodyguard“ -ის სერიის რევოლვერებისთვის სტანდარტული იყო ხისგან შესრულებული მცირე ზომის ტარის ლოყები რომელსაც ზედა ნაწილში ჩასმული ჰქონდა S&W-ის საფირმო ლოგოტიპიანი ოქროსფერი მედალიონი. მფლობელები ხშირად ხისგან დამზადებულ ტარის ლოყებს  ხსნიდნენ და მის მაგივრად რევოლვერზე ამაგრებდნენ ან უფრო მოზრდილ ლოყებს, რომელიც ასევე ხისგან მზადდებოდა ან კიდევ რეზინისგან. როგორც უკვე ვახსენეთ  სტატიის დასაწყისში პირადად ჩემს ეგზემპლარზე დაყენებულია კომპანია „Pachmayr“-ის მიერ წარმოებული რეზინის ლოყები. ხაზი მინდა გავუსვა, რომ რევოლვერი ძალიან კარგად ჯდება ჩემ ხელში, მაგრამ მე როგორც "ძველი სკოლის" მოტრფიალეს თვალწინ მიდგას ვიწრო ხის ტარი სახასიათო ოქროსფერი მედალიონით. თუ მომეცა შესაძლებლობა აუცილებლად ვიყიდი ხის ორიგინალურ ლოყებს და დავუყენებ.

გარდა ტარის ლოყებისა, ჩემ რევოლვერს აქვს კიდევ ერთი ე.წ. "კასტომიზაცია". ეს ეხება სასხლეტს. მასზე დამაგრებულია განიერი საცმი. სახლში მოტანისთანავე ავდექი და მოვხსენი ეს საცმი, რომელიც 2 ცალი მიკრო ხრახნით მაგრდება სასხლეტზე. ამით (რეზინის ტარს თუ არ ჩავთვლით) დავუბრუნე რევოლვერს პირვანდელი იერსახე, მაგრამ მშრალი სროლისას აღმოვაჩინე, რომ სასხლეტის განიერი საცმი იდეალურად ერგება ჩემს თითს და სასწაულად კომფორტულია მასზე ოპერირება, როგორც ერთმაგ, ისე ორმაგ რეჟიმში. შესაბამისად რახან რევოლვერს ამავდროულად მოვიაზრებ თავდაცვითი იარაღის ამპლუაში, მარტივი ხელის მოძრაობით და 2 ცალი მიკრო ხრახნის დაჭერით დავაბრუნე საცმი მის ადგილას.

ჩემი ეგზემპლარის სასხლეტ მექანიზმზე შემიძლია ვთქვა, რომ პირადად ჩემს საკუთრებაში არსებული 10 ცალი ცეცხლსასროლი იარაღიდან, ასეთი რბილი სასხლეტი არცერთს არ აქვს. სასხლეტი ჩინებულად მუშაობს ორმაგ (DA) რეჟიმში, ხელით შეყენებული ჩახმახის დროს სასხლეტს აქვს მინიმალური სვლა. ფაქტიურად თითის დადება მცირედი დაწოლით და გასროლა შესრულებულია. ვფიქრობ სასხლეტი ქარხნულად არ იქნებოდა ასეთი რბილი და მისმა ადრეულმა მფლობელმა მოახდინა გარკვეული სამუშაოები ასეთ დონემდე რომ მიეყვანა სასხლეტი.

რევოლვერის წარმოება და სხვადასხვა ვარიანტები

რევოლვერი Model 49 „Bodyguard“ პირვანდელი სახით იწარმოებოდა 1982 წლამდე. 1982 წელს სმიტ და ვესონმა მისი კონსტრუქციის რევოლვერებიდან ამოიღო ლულასა და ჩარჩოს შორის გაყრილი ღერძი (ე.წ. პინი). შესაბამისად 1982 წლიდან წარმოებულ რევოლვერებში Model 38 „Bodyguard“/ Model 49 „Bodyguard“ აღარ გვხვდება ეს დეტალი.

1985 წელს კომპანია სმიტ ვესონმა დაიწყო Model 49-ს  ვარიანტის წარმოება, რომელიც მთლიანად უჟანგავი ფოლადისგან იყო დამზადებული. აღნიშნულ მოდელს მიენიჭა სახელწოდება Model 649 Bodyguard. ასევე 1989 წელს წარმოებაში ჩაეშვა მოდელი „638 Bodyguard Airweight Stainless“. იგი წარმოადგენდა Model 38 –ის ვარიანტს, რომელსაც ჰქონდა უჟანგავი ფოლადის დეტალები, ხოლო ჩარჩო დამზადებული იყო ალუმინის შენადნობისგან.  იწარმოებოდა ასევე ვარიანტი Model 638-1, რომლიც გამოირჩეოდა  განსხვავებული სამიზნე მოწყობილობით.

1997 წელს გამოჩნდა Model 649 Bodyguard -ის ვარიანტი დაგრძლებული J-Magnum ტიპის ჩარჩოთი, რომელიც გათვლილი იყო .357 Magnum ვაზნების სასროლად. 

1997 წელს ძველი ტიპის Model 49 „Bodyguard“-ის წარმოება საბოლოოდ შეწყდა. ბუნებრივია დამაინტერესა თუ რომელ წელს იქნა დამზადებული კონკრეტულად ჩემს საკუთრებაში არსებული S&W Model 49 “Bodyguard”. სხვა და სხვა ცხრილებში სერიული ნომრების გადამოწმების შედეგ დავადგინე, რომ იგი წარმოებულია 1971 წელს.

რევოლვერის სახლში მოტანის შემდეგ საფუძვლიანად გავწმინდე ლულის არხი, დოლურას კამერები და გადავედი იარაღის სრულ დაშლაზე, რომელიც არ არის რეკომენდირებული. სრული დაშლისთვის რეზინის სახელურის მოხსნის შემდეგ, მარჯვენა მხრიდან უნდა მოეშვას 3 ცალი ხრახნი. ამის შემდეგ შესაძლებელია რევოლვერის ჩარჩოს გვერდითა კედლის მოხსნა, რისი მეშვეობითაც უკვე გვეძლევა წვდომა რევოლვერის შიდა მექანიზმზე. ხრახნების მოხსნის შემდეგ ჩარჩოს გვერდითა კედელი არ იძროდა ადგილიდან,  თუმცა მცირედი ძალდატანნებით და პლასტმასის ღეროს გამოყენებით მოვახერხე მისი ადგილიდან დაძვრა და მოხსნა. შიგნით დამხვდა ძველი ზეთი, რომელიც ყურის საწმენდი ჩხირებით ამოვასუფთავე, ახალი ზეთით დავამუშავე და მსუბუქად გავამშრალე. თუმცა საბოლოოდ თავი შევიკავე  სრული დაშლისგან. როგორც უკვე ავღნიშნე სასხლეტი მექანიზმის სრულად დაშლა არ არის რეკომენდირებული თუ ამის განსაკუთრებული საჭიროება არ დგას. 

ისტორიული ფაქტები

გარდა კარგი რეპუტაციისა და დადებითი მხარეებისა, ძველი თაობის რევოლვერი “Bodyguard“ სამუდამოდ შევიდა ისტორიაში ერთი საზარელი ფოტოსურათის წყალობით.

აღნიშნულ ფოტო გადაღებულია საიგონში 1968 წლის 1 თებერვალს, ჟურნალისტ ედუარდ (ედი) ტომას ადამისის (Edward Thomas „Eddie“ Adams) მიერ. მასზე გამოსახულია სამხრეთ ვიეტნამის პოლიციის უფროსი, წოდებით ბრიგადის გენერალი ნგუენ ნგოკ ლოანი (Nguyn Ngc Loan), რომელმაც ჟურნალისტების თვალწინ ამოიღო S&W “Bodyguard“ და ყოველგვარი ახსნა განმარტების გარეშე თავის არეში ესროლა ვიეტ კონგელ ნგუენ ვან ლემს (Nguyn Văn Lém), რომელიც ტყვედ ჰყავდათ აყვანილი. ფოტოს ავტორმა ერთერთ ინტერვიუში თქვა შემდეგი ტექსტი „გენერალმა მოკლა ვიეტ კონგელი; მე მოვკალი გენერალი ჩემი კამერით“ “The general killed the Viet Cong; I killed the general with my camera,” Eddie Adams.

1969 წელს ედი ადამსს მიანიჭეს პულიცერის პრემია (ინგლ. Pulitzer Prize), რომელიც ამერიკის შეერთებულ შტატებში წარმოადგენს უმაღლეს ჯილდოს/დამსახურებას ბეჭდვით ჟურნალისტიკაში.

ისტორიამ შემოგვინახავა ცნობები იმის შესახებ, რომ FBI -ს ხელმძღვანელის ედგარ გუვერის (J. Edgar Hoover) ასისტენტი კლაიდ ტოლსონი (Clyde A. Tolson), მუდმივად ატარებდა რევოლვერს Model 38 “Bodyguard”. აღნიშნული რევოლვერის სერიული ნომერი იყო 512236 და გვერდიდან გრავირების სახით შესრულებული ჰქონდა მისი მფლობელის სახელი.

S&W “Bodyguard” ფიქურირებდა ასევე 1984 წლის 22 დეკემბერს  ნიუ იორკის მეტროში მომხდარ გახმაურებულ საქმეში, სადაც ბერჰარდ გეცმა (Bernard Hugo Goetz) მატარებელში გახსნა ცეცხლი.    

1984 წლის 22 დეკემბერს ოთხი შავკანიანი ამერიკელი Barry Allen (19 წლის), Troy Canty  (19 წლის), James Ramseur (18 წლის) და Darrell Cabey  (19 წლის) ავიდნენ მეტროს  ვაგონში. ისინი მიემგზავრებოდნენ მანჰეტენისკენ. როდესაც მატარებელი გაჩერდა სადგურში (სადგურის დასახელება "14th Street"), მატარებელში ავიდა ბერჰარდ გეცი. მას შემდეგ რაც მატარებელი დაიძრა დაახლოებით 10 წამში Troy Canty -მ   მიმართა ბერჰარდს გეცს: „როგორ არის საქმეები?“ გეცმა უპასუხა: „მშვენივრად“. ამის შემდეგ  Troy Canty  და Barry Allen მიუახლოვდნენ გეცს და დადგნენ მის მარჯვნივ ისე, რომ სხვა მგზავრებს ვერ დაენახათ ბერჰარდ გეცი. Troy Canty დაიხარა გეცისკენ და უთხრა: „მომეცი 5 დოლარი“. მოულოდნელად გეცი წამოდგა, შეიხსნა ქურთუკი, ამოიღო S&W “Bodyguard” და განახორციელა 5 გასროლა. ოთხი შავკანიანიდან ოთხივეს მოარტყა თითო ტყვია, ხოლო მეხუთე ტყვია მოხვდა ვაგონის კედელს და აისხლიტა. შეშინებული მგზავრები გაიქცნენ ვაგონის მეორე ბოლოში, მემანქანემ გაიგონა სროლის, ასევე პანიკის ხმა  და გააჩერა მატარებელი. გეცი გამოვარდა ვაგონიდან, ჩახტა ლიანდაგებზე და ფეხით გაიქცა შემდეგი სადგურისკენ, საიდანაც ამოვიდა მეტროდან და მიიმალა. გარკვეული წყაროების თანახმად, მიმალვის პერიოდში მას 1300 პოლიციელი ეძებდა. რამოდნიმე დღის შემდეგ იგი თვითონ გამოცხადდა პოლიციაში და ჩაბარდა. ოთხი შავკანიანიდან, რომლებიც დაჭრა გეცმა ყველა გადარჩა, მაგრამ Darrell Cabey თავში მიყნებული ჭრილობის შედეგად სამუდამოდ დაინვალიდდა.

გეცის მიერ ჩადენეილი ფაქტი სასამართლოზე შეფასდა, როგორც აუცილებელი მოგერიება, თუმცა მას არ ჰქონდა იარაღის ტარების ნებართვა და იარაღიც იყო არარეგისტრირებული. გეცმა დაკითხვისას აღნიშნა, რომ რამოდენიმე წლით ადრე მას დაესხნენ მეტროში და სასტიკად გაუსწორდნენ. ამის შემდეგ გადაწყვიტა მოეპოვებინა იარაღის ტარების ნებართვა, თუმცა საბუთების და განცხადების შეტანის შემდეგ მან უარი მიიღო. ამ ფაქტიდან რამოდენიმე ხანში გეცმა ფლორიდაში შეიძინა S&W “Bodyguard”, რომელსაც ფარულად ატარებდა. დაკითხვისას გეცმა აღნიშნა, რომ 2 ჯერ გადაარჩინა ამ რევოლვერმა მისი სიცოცხლე, ისე რომ მხოლოდ იარაღის ჯიბიდან ამოღებით შემოიფარგლა და სროლა არ დასჭირვებია. საბოლოოდ იგი გასამართლდა იარაღის უკენანონო ტარების მუხლით. ხელისუფლება გეცის ქმედებას ახასიათება ნეგატიურად, თუმცა მოსახლეობა მხარს უჭერდა მას და საკმაოდ დიდი რეზონანსი მოჰყვა ამ საქმეს. პოლიციამ შექმნა ცხელი ხაზი, სადაც მოქალაქეებისგან აგროვებდა ინფორმაციას მომხდარი ფაქტის შესახებ. აღნიშნულ ცხელ ხაზზე უამრავი მოქალაქე რეკავდა და თანადგომას უცხადებდა გეცს. გამოკითვების შედეგად გეცის მხარეს იყვნენ, როგორც თეთრკანიანი, ასევე შავკანიანი მოსახლეობა. შენობების კედლებზე გმოჩნდა გრაფიტები, რომელზეც ეწერა „მეტროს მსროლელო - ნიუ იორკს უყვარხარ“. მოძრაობა „მფარველი ანგელოზები“-ს (The Guardian Angels) მიერ (აღნიშნული მოძრაობა შედგებოდა შავკანიანი და ლათინო ამერიკელი მოზარდებისგან და პატრულირებდნენ მეტროში), შეგროვებულ იქნა 1000 დოლარი. ეს თანხა გადაირიცხა გეცის დაცვისთვის შექმნილ ფონდში. ასე იქცა S&W “Bodyguard” -ით შეიარაღებული ბერჰარდ გეცი ნიუ იორკის გმირად. გეცმა ციხეში გაატარა 250 დღე, რის შემდეგაც იგი გაანთავისუფლეს. ამის შემდეგ Darrell Cabey -ს მშობლებმა დაიქირავეს ადვოკატი და შეიტანეს სარჩელი გეცის წინააღმდეგ. მშობლები ითხოვდნენ, რომ გეცს პასუხი ეგო მათი შვილის დაინვალიდების გამო. საბოლოოდ სასამართლომ გეცს დააკისრა 43 მილიონი დოლარის გადახდა, თუმცა გეცს 1 ცენტიც არ გადაუხდია, რადგან ოფიციალურად არანაირი შემოსავალი და ქონება არ ჰქონდა. 

რომელი ტიპის ვაზნების გამოყენება სჯობს? ზოგადად ძველი თაობის რევოლლვრები "Bodyguard" გთვლილია სტანდარტული ტიპის .38 Special მუხტებზე და არ არის რეკომენდირებული ვისროლოთ მაღალმუხტიანი +P ტიპის ვაზნები. მითუმეტეს გასათვალისწინებელია ის ფაქტორიც, რომ ადრეული წარმოების რევოლვერბი გარკვეულწილად უკვე ნაცვეთია. განსაკუთრებულად არ არის რეკომენდირებული ძლიერი მუხტების გამოყენება ალუმინის შენადნობის მქონე Model 38 "Bodyguard"-ში. რაც შეეხება Model 49 -ს ფოლადის ჩარჩოთი, სხვადასხვა გამოხმაურებებს თუ დავუჯერებთ აშშ-ში ბევრი მფლობელი ჩვეულებრივ ისვრის +P ტიპის ვზნებს, თუმცა მაინც არ არის რეკომენდირებული. ალბათ ყველაზე კარგი ვარიანტია, რომ მსროლელმა სავარჯიშოდ გამოიყენოს სტანდარტული მუხტის მქონე ვაზნები, ხოლო თავდაცვისთვის დოლურაში ედოს +P ტიპის ვაზნა ექსპანსიური ტყვიით. 

თუ  აშშ-ს მეორადი იარაღის ბაზარს გადავავლებთ თვალს დავინახავთ, რომ ძველი თაობის სმიტ ვესონის და კოლტის რევოლვერებზე ფასები სულ უფრო და უფრო მაღლა მიიწევს, შესაბამისად ვთლი რომ გამიმართლა და მადლიერი ვარ, რომ საქართველოში სავსებით ადექვატურ ფასად მომეცა იმის შესაძლებლობა, რომ ჩემს ხელში მოხვდა ისტორიული და ძველი სკოლის ჩინებული წარმომადგენელი “Bodyguard”.

FN Browning M1922 მფლობელის თვალით

პრელუდია

დილა უჟმურად დაიწყო, მოღრუბლულ ამინდში სახლიდან გამოვედი და სამსახურისკენ დავიძარი. ჩვეულებრივი სამსახურეობრივი რუტინა… და შესვენების დროც მოვიდა. როგორც წესი იშვიათად გავდივარ შესვენებიდან სამსახურს გარეთ და ვცდილობ ბევრი დრო რომ არ დავკარგო უცებ ვისადილო სამსახურის სასადილოში. რატომღაც ამ დღეს გადავწყვიტე გარეთ გავსულიყავი სადილზე. გზად ცეცხლსასროლი იარაღის მაღაზიას ჩავუარე. მაღაზია „დიანა“ ერთერთი ძირძველი მაღაზიაა თბილისში. მახსოვს ჯერ კიდევ 90-ან წლებში პლეხანოვიდან ფეხით მივდიოდი პეკინზე ამ მაღაზიაში იარაღების დასათვალიერებლად. ყოფილა დღეები, რომ ორჯერ წავსულვარ ფეხით და ძმაკაცებიც წამიყვანია, რომ მეჩვენებინა მაღაზიის დახლზე განთავსებული ახალი იარაღები. წელს პანდემიის დაწყებამდე ვიყავი ბოლოს აღნიშნულ მაღაზიაში და გადავწყვიტე დღესაც შევსულიყავი. რატომღაც შესვლისას გლუვლულიანი თოფების დათვალიერება დავიწყე. ამ დროს მაღაზიის თანამშრომელმა დამიძახა აქეთ მოდი, შენ რომ გიყვარს ისეთი „რაღაცეები“ მივიღეთო. დახლთან მისულმა დავინახე ძალიან ბევრი „Walther PPK“, ფრანგული კომპანია „Manurhin“ -ის მიერ წარმოებული „Walther PP“ -ები, „Beretta M70 და M71“, „Beretta M1934/M1935“, ესპანური „Starr“, იტალიური ვინჩენცო ბერნარდელის სპორტული პისტოლეტები.... და უცებ ვხედავ დახლის კუთხეში 2 ცალი FN Browning M1922 დევს. ვთხოვე ეჩვენებინათ ორივე. ერთერთი აღმოჩნდა ადრეული ვარიანტი იუგოსლავიის საკონტრაქტო დამღით და გერბით, ხოლო მეორე შედარებით მოგვიანებით გამოშვებული, რომელსაც საკეტზე მარჯვენა მხრიდან დატანილი ჰქონდა მარკირება „Bahnpolizei U.S. Zone” (ამ დამღის შესახებ ცალკე ვისაუბრებ სტატიის ქვემოთ). ეს პისტოლეტი საკმაოდ კარგად იყო შენახული. ვიზუალურად მცირედ ეტყობოდა ცვეთის კვალი, ხოლო მექანიზმი აბსოლუტურად გამართულად ფუნქციონირებდა. ამ იარაღის დახლზე დაბრუნება სიკვდილის ტოლფასი იქნებოდა ჩემთვის. ეს იყო ჩემი ერთერთი ბავშვობის ოცნება და ასე ახლოს არასოდეს ვყოფილვარ ამ ოცნებასთან. მივხვდი რომ ასეთ მდგომარეობაში ამ პისტოლეტის ხელიდან გაშვება არ გამოვიდოდა... მაგრამ ფასი? ასეთი პისტოლეტები საქართველოს მეორადი იარაღის  ბაზარზე მინიმუმ 4000-5000 და რიგ შემთხვევბში მეტიც ღირს. არადა ვერ ველევი... რა დააბრუნებს ამ იარაღს უკან დახლზე?!  ხმის კანკალით ამოვილუღლუღე „რა ღირს“? "1300 ლარი" მიპასუხა მაღაზიის თანამშრომელმა. თითქოს მომესმა და კიდევ ერთხელ გავამეორებინე. „1300 ლარი ღირს კი“ დამიდასტურა თანამშრომელმა. აი აქ მივხვდი, რომ ეს პისტოლეტი უკვე ჩემი იყო! დასარეგისტრირებლად მომსახურების სააგენტოში ფეხით გავიქეცი და მერე გამახსენდა რომ მანქანა მაღაზიასთან დამრჩა J))). იარაღის მოწმობა სანამ დაიბეჭდა, მერე საღამოს საცობები და  მოკლედ იმ დღეს ვერ მოვასწარი იარაღის გამოტანა. ვიცოდი რომ ის „რკინის ნაჭერი“ მაღაზია „დიანას“  კედლებში  მელოდებოდა. თეთრი ღამე ფიქრში გაიწელა, დილას კი შედგა ჩვენი მორიგი და ალბათ სამუდამო შეხვედრა...

ჩემი კუთვნილი FN Browning M1922

შექმნის ისტორია

პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ ავსტრია-უნგრეთის იმპერია დაიშლა და მის ადგილას წარმოიქმნა სლოვენების, ხორვატების და სერბების სახელმწიფო (Država Slovencev, Hrvatov in Srbov), რომელიც მალევა იქცა იუგოსლავიის სამეფოდ.

ბუნებრივია ომის შემდგომ ჩამოყალიბებული ახალგაზრდა სახელმწიფო საჭიროებდა გაძლიერებას და შეიარაღების კუთხით გარკვეული მარაგების მოგროვებას/არსენალის დაკომპლექტებას. ერთერთ მთავარ ამოცანას წარმოადგენდა თვითდამტენი პისტოლეტების მოძიება, რომლითაც პირველ რიგში სამეთაურო შემადგენლობა შეიარაღედებოდა. სახელმწიფომ დახმარებისთვის მიმართა ბელგიურ კომპანიას “FN” -ს (Fabrique Nationale). თავდაპირველად საარმიო პისტოლეტის სახით განიხილეს 9x17 (9mm Kurz) ტიპის ვაზნაზე გათვლილი FN Browning Modell 1910 (FN M1910), რომლის მჭიდშიც 6 ცალი ვაზნა თავსდებოდა. საბოლოოდ აღნიშნული მოდელი არ ჩათვალეს დამაკმაყოფილებლად, რადგან 6 ცალი ვაზნა იმ პერიოდში უკვე ითვლებოდა საკმაოდ დაბალ ტევადობად. ასევე პისტოლეტი იყო მცირე გაბარიტიანი, ჰქონდა მოკლე ლულა, ხოლო საკეტზე არ იყო შესრულებული ცალკეული ღია სამიზნე მოწყობილობები. სამიზნის როლს ასრულებდა საკეტის ზემოდან დატანილი ნაჭდევებიანი თამასა. ასეთი მახასიათებლების გამო “FN Browning M1910” მიუღებელი აღმოჩნდა იუგოსლავიის სამხედრო პირებისთვის. სხვა მხრივ პისტოლეტი აკმაყოფილებდა მოთხოვნებს. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე კომპანია Fabrique Nationale -ში ჩატარდა გარკვეული ანალიზი, რის შედეგადაც კომპანიის მესვეურებმა მიიღეს მარტივი გადაწყვეტილება. ძალიან მცირე მატერიალური დანახარჯებით და მინიმალური ტექნოლოგიური ჩარევით, შესაძლებელი იყო „FN Browning M1910“ –ის მორგება დამკვეთის მოთხოვნებზე. მათ 25 მმ-ით დააგრძელეს იარაღის ლულა, რომლის სიგრძემ საბოლოოდ შეადგინა 113 მმ, ხოლო იმისათვის, რომ სტანდარტული „FN M1910“-ის საკეტს დაეფარა გრძელი ლულა, შეიმუშავეს საკეტის დამაგრძელებელი საცმი ქუროს სახით. აღნიშნული საცმი (ქურო) გადაბრუნებით მაგრდებოდა საკეტის ცხვირზე და ზამბარიანი მცოცავი ფიქსატორის მეშვეობით ფიქსირდებოდა. საკეტის საცმზე (ქუროზე) შესრულებული იყო ნახევრადმრგვალი (ე.წ. ნახევარმთვარისებური) ფორმის წინა სამიზნე მოწყობილობა. საკეტის უკანა ნაწილში კი მერცხლის კუდის ტიპის სამაგრის გამოყენებით განთავსდა V-სებური უკანა სამიზნე მოწყობილობა.

ასე გაჩნდა პირველი პროტოტიპი, რომელშიც მიღწეული იქნა დამკვეთის მოთხოვნა სამიზნე მოწყობილობების და ლულის სიგრძის გაზრდის კუთხით.

ფოტოზე გამოსახულია სწორედ ასეთი ეგრეთწოდებული გარდამავალი მოდელი FN M1910/M1922, რომელსაც გააჩნია FN M1910-ისთვის დამახასიათებელი ჩარჩო, გრძელი ლულა, საკეტის დამაგრძელებელი საცმი (ქურო) და ორმხრივი დროშისებური მცველის ბერკეტი

შემდგომ სამუშაოს წარმოადგენდა მჭიდში ვაზნების ტევადობის გაზრდა. ამ შემთხვევაშიც გამოსავალი იყო საკმაოდ მარტივი. ადგნენ და პისტოლეტის ტარი დააგრძელეს იმდაგვარად, რომ ერთრიგიან მჭიდში ჩადიოდა 2 ცალი ვაზნით მეტი (ანუ უკვე 8 ცალი “9x17/9mm Kurz” ტიპის ვაზნა, ნაცვლად 6 ცალისა).

1922 წელს დასრულდა პისტოლეტის პროტოტიპების გამოცდა შესაბამისად პისტოლეტს მიენიჭა სახელწოდება „FN Browning Model 1922“. ვინაიდან პისტოლეტის ძირითადი კონსტრუქცია აღებულ იქნა 1910 წლის მოდელიდან, პისტოლეტს გარკვეულ წყაროებში აღნიშნავენ, როგორც „FN Browning Model 1910/22“.

1923 წლის 28 თებერვალს სლოვენების, ხორვატების და სერბების სახელმწიფომ კომპანია FN -თან გააფორმა შეკვეთის დოკუმენტი, რომლის თანახმად კომპანიას უნდა დაემზადებინა და მიეწოდებინა 60 000 ცალი პისტოლეტი. შესაბამისად სლოვენების, ხორვატების და სერბების სახელმწიფო იყო ქვეყანა რომლისთვისაც ექსკლუზიურად (სპეცი დაკვეთით) შეიქმნა „FN Browning Model 1922“. ასევე იგი იყო პირველი ქვეყანა, ვინც ოფიციალურ შეიარაღებაში მიიღო პისტოლეტი „FN Browning Model 1922“. შეკვეთილი პისტოლეტების პირველი პარტიების მიწოდება დაიწყო 1923 წელს და გაგრძელდა 1925 წლის ჩათვლით (რამდენადაც ცნობილია ამ პერიოდში დაკმაყოფილდა შეკვეთილი 60 000 ცალი პისტოლეტის მიწოდება). ამის შემდეგ კვლავ განახლდა შეკვეთა და კომპანიამ ისევ დაიწყო დამატებითი პისტოლეტების დამზადება.

კონსტრუქცია და დეტალები

Browning M1922 სხვა კონსტრუქციული თვალსაზრისით არ განსხვავდებოდა მისი წინამორბედი Browning M1910-ისგან. იყენებდა ერთმაგი მოქმედების დამრტყმელიან მექანიზმს. მუშაობდა თავისუფალი საკეტის პრინციპით. საკეტის გადაკეტვა ხდებოდა გაძლიერებული დამაბრუნებელი ზამბარით და საკეტის მასით. იარაღის კონსტრუქციაში ჩადებული იყო ერთდროულად 3 ტიპის მცველი:

1. დროშისებური მცველი, რომელიც პისტოლეტის ჩარჩოზე მარცხენა მხარეს უკანა ნაწილში იყო დამაგრებული;

2. პისტოლეტის სახხელურის უკან დამაგრებული ავტომატური მცველის კლავიში, რომელსაც მსროლელი ხელის მოჭერით თიშავს;

3. მჭიდის მცველი (თუ პისტოლეტზე არ არის მორგებული მჭიდი, გასროლა შეუძლებელია). აღსანიშნავია, რომ შედარებით მოგვიანებით გამოშვებულ გარკვეულ პარტიებში მჭიდის მცველი ამოღებულ იქნა კონსტრუქციიდან.

პისტოლეტის ტარზე ქვედა მარცხენა მხარეს შესრულებული ღვედის სამაგრი პერიოდულად ქრებოდა კონსტრუქციიდან და პერიოდულად ისევ ჩნდებოდა. ეს ფაქტი მიუთითებს იმაზე, რომ კონკრეტული დამკვეთი კონკრეტული შეკვეთის დროს ითხოვდა ღვედის სამაგრს. 

ასევე წარმოების პერიოდში იცვლებოდა საკეტის საცმის ვიზუალური მხარე. შესაბამისად პისტოლეტებზე გვხვდება ორნაირი ტიპის საცმი: 1. ბრტყელი გვერდებით და 2. მთლიანად მრგვალი.

სხვადასხვა შეკვეთების პისტოლეტები და მათი იდენტიფიკაცია

ზოგადად ბრაუნინგის 1922 წლის მოდელი მისი შეკვეთის და დამზადების პერიოდის მიხედვით შეიძლება დაიყოს რამოდენიმე კატეგორიად:

იუგოსლავიური კონტრაკტის პისტოლეტები (FN Browning Model 1922 pistol Yugoslavian order)

ასეთი პისტოლეტების საკეტის ზედა მხარეს დატანილია სლოვენების, ხორვატების და სერბების სახელმწიფო გერბი, ხოლო საკეტის მარჯვენა მხარეს შესრულებულია წარწერა „Воjно државни №“ და შემდგომ იარაღის სერიული ნომერი. 

როგორც წესი მათი ტარის ლოყები შესრულებულია დაპრესილი ხისგან, რომელსაც ზედა ნაწილში აქვს ოვალში ჩასმული FN -ის ლოგოტიპი. იუგოსლავიიის მხრიდან შეკვეთები პისტოლეტზე  FN Browning Modell 1922 განხორციელდა 1930-ანი წლების ბოლომდე. პისტოლეტის ტარის ბოლოში  მარცხენა მხრიდან გაკეთებული იყო ღვედის სამაგრი ყულფი. რიგ შემთხვევაში ყულფს მიმაგრებული ჰქონდა დიდი რგოლი. მეორე მსოფლიო ომის დროს, როდესაც გერმანიამ მოახდინა იუგოსლავიის დაპყრობა, შეიარაღებაში და მარაგებში არსებული იუგოსლავიური კონტრაკტის პისტოლეტები გადავიდა ვერმახტის შეიარაღებაში. პისტოლეტს მიენიჭა აღნიშვნა „P641 (j)“.

ნიდერლანდური, ჰოლანდიური და დანიური შეკვეთის პისტოლეტები

1924 წლის ოქტომბერში ნიდერლანდების ხელისუფლებამ კომპანია FN -ს დაუკვეთა 7,65x17 (.32 ACP) კალიბრის ვაზნაზე გათვლილი 2000 ცალი პისტოლეტი, რომელიც სამართალდამცავი სტრუქტურის თანამშრომლებისთვის უნდა ყოფილიყო განკუთვნილი.  პისტოლეტებს მიანიჭეს აღნიშვნა „Pistool M25 No 1“. 7,65 მმ-ან ვაზნაზე გათვლილ პისტოლეტის მჭიდში თავსდებოდა 9 ცალი ვაზნა.

1925 წელს ასევე განახორციელეს შეკვეთა 2000 ცალ პისტოლეტზე, რომელიც 9x17 (9mm Kurz) ტიპის ვაზნაზე იყო გათვლილი. ამ პისტოლეტებს მიენიჭა აღნიშვნა „Pistool M25 No 2“.  პისტოლეტმა აღიარება დაიმსახურა ჰოლანდიაში, ამიტომ მასზე შეკვეთები გრძელდებოდა 1940 წლის ჩათვლით, მანამ სანამ გერმანია მოახდენდა ჰოლანდიაში შეჭრას და მის ოკუპირებას. მკვლევარების და ისტორიკოსების აზრით კომპანია FN -მა ჰოლანდიისათვის ჯამში დაამზადა და მიაწოდა 60 000 ერთეული  Pistool M25, რომელსაც იყენებდნენ ჰოლანდიის პოლიცია, პენიტენციალურ სისტემაში მომუშავე თანამშრომლები და ნაციონალური ბანკის ის პირები, რომელთაც სამსახურეობრივი მიზნებისთვის ეკუთვნოდათ ცეცხლსასროლი პისტოლეტის ტარება. მეორე მსოფლიო ომის დაწყებამდე პისტოლეტი FN M1922 ასევე მოხვდა დანიის შეიარაღებაში. 1930-ან წლებში დანიამ კომპანია FN-ს დაუკვეთა 7,65მმ-ან ვაზნაზე გათვლილი 3000 ცალი პისტოლეტი, რომელიც დანიის ფედერალური პოლიციისთვის იყო განკუთვნილი.

ომამდელი შეკვეთის ფარგლებში დამზადებულ Browning M1922 -ს საკეტის ზედა მხარეს დატანილი ჰქონდა დამღა გვირგვინის სახით, ხოლო მის ქვემოთ შესრულებული იყო ასო «W», რომელიც წარმოადგენდა ნიდერლანდების დედოფალის ინიციალს (Wilhelmina Helena Pauline Maria 1890—1948).

მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ ჰოლანდიამ კვლავ განაახლა შეკვეთები კომპანია Fabrique Nationale-თან. ჰოლანდიის მიერ ომის შემდგომი შეკვეთის Browning M1922 -ზე დატანილი იყო დედოფალ იულიანის (Juliana Louise Emma Marie Wilhelmina van Oranje-Nassau) ინიციალი ასო “J”-ს სახით. ასეთი დამღა პისტოლეტებზე გამოჩნდა 1948 წლიდან.

კომპანია Fabrique Nationale მცირე პარტიებად ამზადებდა Browning M1922 -ს როგორც ბელგიის, ასევე სხვადასხვა ქვეყნების არმიის და პოლიციისთვის. მათ შორის იყო: საფრანგეთი (1932 წელს საფრანგეთის საზღვაო ფლოტისთვის განხორციელდა 7,65მმ-ან ვაზნაზე გათვლილი პისტოლეტების შეკვეთა);

საბერძნეთი (1926-1929 წელს საბერძნეთის მიერ განხორციელდა 9 980 ცალი 9x17მმ-ან ვაზნაზე გათვლილი პისტოლეტების შესყიდვა, რომელიც საბერძნეთის არმიის და საჰაერო ძალების შეიარაღებაში მოხვდა).

ესპანეთი - 1936 წელს ესპანეთის ომის დაწყების შემდეგ ესპანეთის მთავრობამ შეისყიდა 200 ცალი 9x17მმ-ან ვაზნაზე გათვლილი FN Browning M1922.

მექსიკა - პისტოლეტებზე განხორციელებულ იქნა შეკვეთა მექსიკის პოლიციის და სხვა ძალოვანი სტრუქტურის თანამშრომლებისთვის, ასევე მცირე ნაწილი მოხვდა არმიის რიგებში.

გარკვეული რაოდენობით პისტოლეტი FN Browning M1922 მოხვდა რუმინეთში (შეკვეთა გაიგზავნა 1935 წლის სექტემბერში. ასეთ პისტოლეტებზე დატანილი იყო რუმინეთის შსს-ს გერბი).

როგორც წესი სხვადასხვა ქვეყნისთვის განკუთვნილ პისტოლეტებს ჰქონდა ინდივიდუალური მარკირება გერბების, ლოგოტიპების და სპეციალური დამღების სახით.

მაგალითად საფრანგეთის საზღვაო ფლოტში იყო პისტოლეტები, რომელთაც საკეტის ზემოდან შესრულებული ჰქონდა ლოგოტიპი ღუზის სახით.

თურქული შეკვეთის პისტოლეტების საკეტზე მარჯვენა მხრიდან დატანილი იყო შემდეგი სახის წარწერები 1. "T.C. Subay"  (იშიფრება როგორც Turkiye Cumhuriyeti Subay - თურქეთის რესპუბლიკის ოფიცერი); 2. "T.C. Ordusuna Mahsustur" (იშიფრება როგორც Turkiey Cumhuriyeti Mahsustur - თურქეთის რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალების აკუთრება); 3. "Subaylara Mahsustur" (იშიფრევა რგორც შეიარაღებული ძალების ოფიცრის საკუთრება).

გერმანია და ოკუპაციის პერიოდში დამზადებული პისტოლეტები

1940 წლიდან 1944 წლის ჩათვლით გერმანიის მიერ ოკუპირებულ ბელგიის ტერიოტორიაზე კომპანია Fabrique Nationale-მა გერმანელების მეთვალყურეობის ქვეშ გააგრძელა M1922 -ის წარმოება.  რიგი წყაროების თანახმად გერმანელების კონტროლის ქვეშ სულ დამზადებულ იქნა დაახლოებით 363 200 ცალი პისტოლეტი FN Browning Modell 1922. ასეთი პისტოლეტების სერიული ნომრები მერყეობს 20000 დან 215000  დიაპაზონის ფარგლებში. ამას გარდა ოკუპაციის დროს იწარმოებოდა პისტოლეტები, რომელთაც ჰქონდა  შერეული აღნიშვნა (ციფრული და ბოლოში ასო) ასეთი პისტოლეტების ნომრები მერყეობს  1 დან 100000-მდე და აქვს ასოები "a", «b» და «c». 

ზოგადად ოკუპაციის დროინდელი პისტოლეტები იყოფა 3 კატეგორიად:

პირველი ტიპის საოკუპაციო პისტოლეტები Browning 1922  ვაფენ ამტის მარკირებით WaA613  - ეს პისტოლეტები იყო 9mm kurz (9x17) კალიბრის ვაზნაზე. ჰქონდა ბაკელიტისგან დამზადებული ტარის ლოყები  ოვალში ჩასმული ლოგოტიპით „FN“. პისტოლეტის დეტალები კარგად იყო გაპრიალებული და ჰქონდა ხარისხიანი დაფარვა. როგორც წესი მათი სერიული ნომრები შედგებოდა 6 ცალი სიმბოლოსგან. პისტოლეტის ჩარჩოზე, საკეტზე, მჭიდზე და ლულის სავაზნეზე დატანილი იყო მარკირება «WaA 613». ამ მარკირებით სულ დამზადებულ იქნა დაახლოებით 3200 ცალი პისტოლეტი Browning M1922.

მეორე ტიპის საოკუპაციო პისტოლეტები Browning 1922  ვაფენ ამტის მარკირებით WaA613 - იგი განსხვავდებოდა კალიბრით და იყენებდა 7,65მმ-ან ვაზნებს. სულ დამზადებულ იქნა დაახლოებით 3000 ცალი ეგზემპლარი. მათი სერიული ნომრები მერყეობს 20000 დან 23000 -მდე და ასევე 288000-289000 მდე დიაპაზონში.

მეორე ტიპის საოკუპაციო პისტოლეტები Browning 1922  ვაფენ ამტის მარკირებით  „WaA103“. მათი კალიბრი ასევე არის 7,65მმ და არაფრით არ განსხვავდება (გარდა მარკირებისა „WaA103“. სულ ასეთი მარკირებით დამზადებულ იქნა დაახლოებით 32000 ცალი Browning 1922, რომელთა სერიული ნომერი არის ხუთნიშნა.


მეორე ტიპის საოკუპაციო პისტოლეტები Browning 1922  ვაფენ ამტის მარკირებით  „WaA140“. წინამორბედი პისტოლეტებისგან განსხვავებით ტარის ლოყები დამზადებული იყო კაკლის ხისგან, რომელსაც არ ჰქონდა არანაირი ლოგოტიპი. ხელის უკეთ მოსაჭიდებლად ხის ლოყებზე გაკეთებული იყო წვრილი რომბისებური ნაჭდევები. ასეთი იარაღის დეტალების დამუშავება და დაფარვა ჯერ კიდევ ხარისხიანად ხდებოდა. მათი სერიული ნომერი იყო ექვსნიშნა. სულ დამზადებულ იქნა დაახლოებით 90000 ცალი პისტოლეტი.


მესამე ტიპის საოკუპაციო პისტოლეტები Browning 1922  მარკირებით  „WaA140“.  დამზადდა ასევე 7,65მმ-ან ვაზნაზე. ტარის ლოყები დამზადებული იყო  კაკლის ხისგან. მათი შესრულების ხარისხი იყო დაბალი. იარაღის დეტალებს ეტყობოდა ჩარხების და ინსტრუმენტების კვალი. სერიული ნომერი იყო ხუთნიშნა + ასო.  საკეტის მარცხენა მხარეს და ლულის სავაზნე ნაწილში დატანილი იყო მარკირება „WaA140“. ამ სახით სულ დამზადებულ იქნა დაახლოებით 230 000 ცალი პისტოლეტი FN Browning M1922.

რიგი წყაროების თანახმად ოკუპაციის დროს პისტოლეტების გარკვეული ნაწილი მზადდებოდა ასევე კომერციული მიზნით. კომერციული პისტოლეტები გათვლილი  იყო 7,65მმ-ან ბრაუნინგის ვაზნაზე (.32ACP). მათი შესრულება და დამუავება ხდებოდა უხეშად, ხოლო ტარის ლოყები დამზადებული იყო პლასტმასისგან (არა ბაკელიტისგან), რომლის ზედა ნაწილში ოვალში ჩასმული FN-ის საფირმო ლოგოტიპი იყო დატანილი. სერიული ნომერი შედგებოდა 5 ციფრისგან + ასო. ლულის სავაზნე ნაწილში დატანილი იყო მარკირება „WaA140“ რაც იმას მოწმობს, რომ კომერციულ პისტოლეტებში იყენებდნენ სამხედრო მიზნებისთვის დამზადებულ ლულებს. პისტოლეტის ჩარჩოს უკანა მხარეს დატანილი იყო სამკუთხა ფორმის დამღა. კომერციული პისტოლეტები ძირითადად კომპლექტდებოდა ფოსფატირებული მჭიდებით, რომელსაც დაკრავდა სახასიათო მონაცრისფრო ელფერი.

გერმანიის არმიის შეირაღებაში არსებულ პისტოლეტებს შორის ასევე ირიცხებოდა ის  FN Browning Modell 1922 -ები, რომლებიც სხვა ქვეყნებიდან ნაალაფარის სახით იქნა წამოღებული. როგორც წესი ასეთ პისტოლეტებზე გვხვდება შესაბამისი ქვეყნისთვის განკუთვნილი დამღები/გერბები/მარკირებები და ამავდროულად ნაცისტური დამღები.

პისტოლეტი FN Browning 1922 როგორც წესი დაკომპლექტებული იყო ტყავის შალითით (კაბურით), რომელსაც ჰქონდა დამატებითი (სათადარიგო) მჭიდის ჯიბე. შალითები (კაბურები) სხვადასხვა ქვეყნისთვის გამოიყურებოდა სხვადასხვაგვარად. შესაბამისად შეიძლება შეგვხდეს რამოდენიმე ვარანტი.

ომის შემდგომი ვარიანტები

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ დამზადებულ FN Browning Modell 1922 -ზე გვხვდება ცვლილება გაზრდილი ავტომატური მცველის ღილაკის სახით. კლავიშის სვლის მანძილი დარჩა უცვლელი, თუმცა მიუხედავად ამისა მოზრდილ კლავიშისებურ მცველზე მანიპულირება გახდა უფრო იოლი და საიმედო.

1950-ან წლებში როგორც M1922-მა ასევე M1910-მა განიცადა გარკვული ცვლილებები და გამოჩნდა გადამუშავებული სახით. ასეთი ვარიანტები ძირითადად გათვლილი იყო ამერიკის კომერციული ბაზრისთვის. გადამუშავებულ ვარიანტს ჰქონდა მცველის დიდი კლავიში, მთლიანი საკეტი (საცმის გარეშე). ასევე მისი საკეტის უკანა ნაწილი იყო წაკვეთილი ფორმის და მასზე შესრულებული ნაჭდევები იყო დახრილი სახით. ტარის ლოყები შესრულებული იყო პლასტმასისგან და შეიძლება შეგხვდეს FN -ის ლოგოტიპის ნაცვლად ოვალში ჩასმული წარწერით "BROWNING".

გადამუშავებული ვარიანტი, ცნობილი სახელწოდებით  FN M1922/1955

მოდელი FN M125 (ცნობილი ასევე სახელწოდებით M1955), რომელიც ძირათადად ასევე ამერიკის ბაზრისთვის იყო განკუთვნილი. მას ჰქონდა რეგულირებადი სპორტულ-საასპარეზო პისტოლეტებისათვის დამახასიათებელი ტიპის სამიზნე მოწყობილობა.

FN MODEL 125 (FN M1922/1955)

პისტოლეტის არასრული დაშლა

იმისათვის, რომ დავშალოთ პისტოლეტი, პირველ რიგში საკეტიდან უნდა მოიხსნას ცხვირზე განთავსებული საცმი. საცმის მოსახსნელად მისი მცოცავი ფიქსატორი უნდა გავწიოთ წინ და შემდეგ საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით გადავაბრუნოთ საკეტის საცმი. ამის შემდეგ შესაძლებელია საცმის საკეტიდან მოხსნა. დაშლის დროს ყურადღება უნდა მიექცეს საკეტის ცხვირის საცმზე არსებულ ზამბარიან მცოცავ ფიქსატორს, რადგანაც აღნიშნული დეტალი და მისი ზამბარა არის საკმაოდ მინიატურული და დიდი ალბათობით თუ იგი ამოვარდა თავის ბუდიდან ადვილად დაიკარგება. ლულის და საკეტის მოსახნელად საჭიროა საკეტი გადავწიოთ უკან და დავაფიქსიროთ დროშისებური მცველის მეშვებით ნახევრადგახნილ მდგომარეობაში. ამის შემდედ ლულას გადავაბრუნებთ და შესაძლებელია საკეტის წინ გაწევით ჩარჩოსგან მოხსნა  და ლულისგან განცალკევბა.

პისტოლეტის თავისებურებანი

რათქმაუნდა FN M1922 ვერ შეედრება თანამედროვე ბესტსელერებს და არც იქნება კორექტული მათ შევადაროთ, მაგრამ ჩამოვწერ რა მომწონს მასში და რა არ მომწონს. პირველ რიგში უნდა ავღნიშნო, რომ პისტოლეტი კარგად ზის ხელში. არაერთხელ მითქვამს, რომ პატარა ხელი მაქვს, შესაბამისად  FN Browning 1922 -ის ვიწრო და ამავდროულად გრძელი ტარი იდელაურად ერგება ჩემს ხელს. ამ მხრივ რასაც შევცვლიდი არის ტარის დახრის კუთხე (ოდნავ უფრო დიდი დახრილობა იდელურ ერგონომიკას შესძენდა პისტოლეტს. ავტომატური მცველის კლავიში პირადად ჩემთვის  არის ზედმეტად მცირე შესაბამისად საჭიროებს გარკვეულ „დამუღამებას“ რომ ხელის მოჭერით ბოლომდე მოახდინო მცველის გათიშვა. ამ მხრივ ომის შემდგომ წარმოებულ პისტოლეტებზე დაყენებული მოზრდილი კლავიში ბევრად უკეთესია. დამაბრუნებელი ზამბარა ზედმეტად ხისტი მეჩვენება, თუმცა ამის წყალობით იგი ენერგიულა და შეიძლება ითქვას საიმედოდ ახდენს ვაზნის მიწოდებას.

სამიზნე მოწყობილობა როგორც იმ ეპოქის პისტოლეტებს ახასიათებს მარტივად რომ ვთქვათ არის რუდიმენტული. ზედმეტად თხელი წინა სამიზნის და V სებური უკანა სამიზნის კომბინაცია ჩემი აზრით ყველაზე ცუდი გადაწყვეტილებაა. მიუხედავად ამისა პისტოლეტის სიზუსტემ რასაც ჰქვია გამაკვირვა და გამახსენა კადრი ფილმიდან „დათა თუთაშხია“, სადაც ერთერთი პერსონაჟი FN M1922 -ს ისვრის და ამბობს „სად შოულობს ეს კაცი ასეთ იარაღს, დამიზნება არ ჭირია თვითონ ხვდება მიზანს“. 

კადრი ფილმიდან "დათა თუთაშხია"

პისტოლეტის სასხლეტი მექანიზმი კონკრეტულად ჩემ იარაღზე საკმაოდ რბილია თუმცა გარკვეულწილად არაპროგნოზირებადია. ამ პისტოლეტიდან სროლისას მაქვს განსაკუთრებული შეგრძნება, რომელიც არ ჰგავს სხვა პისტოლეტს, რომელიდანაც მე მისვრია. სროლის დროს უკუცემა არის ერთი შეხედვით მსუბუქი, მაგრამ ამავდროულად გასროლოს დროს თითქოს ვგრძნობ, რომ წინ და მაღლა გარბის ლულა. (შეიძლება უცნაურად მოგეჩვენოთ მაგრამ ეს არის ჩემი პირადი შეგრძნება).   

M1922 -ზე ვერ ვიტყვით, რომ კომპაქტურია, რადგანაც მისი სიგრძე შეადგენს 178მმ-ს, მაგრამ იმ ეპოქის საარმიო პისტოლეტებისგან განსხვავებით მისი საკეტი არის თხელი, ჩარჩოს მოყვანილობა და ფორმა ვერ ვიტყვით რომ დიდია. პისტოლეტს არ აქვს გამოშვერილი დეტალები, რაც მთლიანობაში კომფორტულს ხდის იარაღის ტარებას ან სწრაფად ამოღებას. ეს თვისებები გამოწვეული იმით, რომ FN M1922 წარმოდგენს ე.წ. „ჯიბის პისტოლეტის“ FN M1910-ის მოზრდილ ვარიაციას (შეიძლება ითქვას, რომ FN M1922 არის FN M1910 მხოლოდ სტეროიდებზე). შესაბამისად მას მისი წინამორბედისგან მემკვიდრეობით ერგო ”ჯიბის პისტოლეტის“ გარკვეული თვისებები.

ჩემი კუთვნილი FN M1922 და  შედარებისთვის საბჭოთა TT-33

ზოგადად ძველი თაობის და მითუმეტეს მეორადი იარაღის შეძენისას ყოვლთვის არის ერთგვარი რისკი, რომ თქვენ ხელში შეგრჩეთ გუმართავი იარაღი, ან სულაც ბუტაფორია. ამის მიზეზი შეიძლება იყოს რამოდენიმე ფაქტორი. როდესაც იარაღი დიდი პერიოდის წინ იქნა დამზადებული და ამავდროულად იმყოფებოდა რომელიმე ქვეყნის ძალოვანი უწყების შეიარაღებაში, სავსებით შესაძლებელია, რომ მას ჰქონდეს საკმაოდ დიდი „გარბენი“, რისგანაც მოძრავი დეტალები მორყეული, დაღლილი ან გაცვეთილია, ზამბარები დამჯდარია (მითუმეტეს, როდესაც საქმე ეხება დამაბრუნებელ ან საბრძოლო ზამბარას) და სხვა საპასუხისმგებლო ნაწილებიც გადაიღალნენ ან მარტივად რომ ვთქვათ თავის რესურსი ამოწურეს. ამას გარდა ხშირ შემთხვევაში ძველი თაობის პისტოლეტები ინახება არასათანადო პირობებში (ნესტი, ყინვა), რაც დამატებით აჩქარებს იარაღის მწყობრიდან გამოსვლას.

რიგ შემთხვევაში შეიძლება ისეც მოხდეს, რომ გარედან/კოსმეტიკურად დაჟანგებულ და გაცვეთილ იარაღს მიღმა იმალებოდეს აბსოლუტურად მუშა და შეიძლება იდეალურადაც შენახული მექანიზმი და ლულის არხი. განსაკუთრებით ეს შეიძლება მოხდეს იმ შემთხვევაში, თუკი იარაღი გათვლილია ისეთ ვაზნებზე, რომელიც საბჭოთა კავშირის პერიოდში უბრალოდ ხელმიუწვდომელი იყო საქართველოში და მარტივად, რომ ვთქვათ არავის გადაუკეთებია სხვა ვაზნაზე, ან არ გასჩენია სურვილი სხვა (არა საშტატო) ვაზნით მოეხდინა გასროლა.  პირადად მე მაქვს 2 ძველი თაობის პისტოლეტი, რომელიც გათვლილია 7,65მმ-ან ბრაუინინგის ვაზნაზე (ერთი ჩვენი სტატიის მთავარი გმირი „FN M1922“ და მეორე ჩეხოსლოვაკიური „CZ-27“) ორივე შემთხვევაში მე გამიმართლა, რადგან მათი ლულები და შიდა მექანიზმი იდეალურად არის შენახული.  

კონკრეტულად ჩემი პისტოლეტის საკეტზე მარჯვენა მხარეს დატანილია დამღა «Bahnpolizei U.S.Zone»,  რომელიც მოწმობს, რომ იგი შეიარაღებაში ჰქონდა გერმანიის იმ სარკინიგზო პოლიციას, რომელიც მსახურობდა ამერიკის მიერ ოკუპირებულ ზონაში. (როგორც ცნობილია მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ გერმანია დაყოფილი იყო სულ 4 ძირითად საოკუპაციო ზონად. აღმოსავლეთ ზონა - იყო საბჭოთა ზონა, ხოლო დასავლეთი  დაყოფილი იყო 3 ზონად. ბრიტანულ, ფრანგული და ამერიკულ ზონად).

საერთო ჯამში პისტოლეტი M1922 უდაოდ არის იარაღის ისტორიის ერთერთ დიდი ნაწილი, იგი მსახურობდა უამრავ ქვეყანაში, აქვს გამორჩეული იერი, დამზადებულია ლეგენდარული კომპანიის მიერ და შექმნილია გენიოსი კონსტრუქტორის ჯონ ბრაუნინგის თაოსნობით, რაც სავსებით საკმარისია იმისათვის, რომ ნებისმიერი კოლექციონერისთვის / იარაღის მოყვარულისთვის სასურველ პისტოლეტს წარმოადგენდეს.

Reising M50/M55 (ნაწ. 3)

სტატიის პირველი ნაწილი შეგიძლიათ იხილოთ ბმულზე -> Reising M50/M55 (ნაწ. 1)
სტატიის მეორე ნაწილი შეგიძლიათ იხილოთ ბმულზე -> Reising M50/M55 (ნაწ. 2)

1942 წლის შუა პერიოდიდან, აშშ-ს არმიის სხვადასხვა დანაყოფებში დაწყებულ იქნა ახალი კომპაკტური კარაბინის „M1 Carbine“ მიწოდება, რომელიც იმ დრისთვის წარმოეადგენდა ერთგვარ შუალედურ იარაღს შაშხანასა და პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევს შორის, ხოლო 1943 წელს არმიის შეიარაღებაში გამოჩნდა წარმოებისთვის მარტივი და იაფფაისიანი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი М3 “Grease Gun”. აღნიშნული იარაღი ტომპსონის სისტემის ძვირადღირებული პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის ჩანაცვლების მთავარ ალტერნატივად განიხილებოდა. ამავე პერიოდში ასევე შეიცვალა ტომპოსნის წარმოების ტექნიკური და ტექნოლოგიური ასპექტები, რამაც საგრძნობლად გაამარტივა და გააიაფა ტომპსონის წარმოება.
როგორც უკვე ავღნიშნეთ, ამერიკის შეერთებული შტატების საზღვაო კორპუსში (United States Marine Corps - USMC) რეიზინგის სისტემის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევები (Reising M50/M55) თავიდანვე მოხვდა იმ მიზეზით, რომ მათ არ ჰქონდათ ტომპსონის სისტემის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების საჭირო რაოდენობდა და საკმაოდ დიდი შეფერხებები იყო მიწოდების კუთხით, ხოლო ახლად შემუშავებულ და აშშ-ს არმიის მიერ შეიარაღებაში მიღებულ მსუბუქ კარაბინს „М1 Carbine“ ჯერ კიდევ არ ურიგებდნენ საზღვაო ქვეითებს. მათ ჰქონდათ რეიზინგი და მცირე რაოდენობით ტომპოსნის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევები, რომელიც რეიზინგთან შედარებით იყო მძიმე და ამავდროულად ჯუნგლებში/ტყეებში პატრულირებისას უფრო მოუხერხებელი.
მეორე მსოფლიო ომი, გუადალკანალი, 1st Marine Raider Battalion -ის მებრძოლი
ისტორიას თუ დაავუჯერებთ, საზღვაო ქვეითთა მთელმა ბატალიონმა (კონკრეტულად 1st Marine Raider Battalion) ვიცე პოლკოვნიკ მერიტ ედსონის (Merritt A. Edson) ბრძანებით გუადალკანალთან მდებარე მდინარე ლუნგაში (Lunga) გადაყარა რეიზინგის სისტემის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევები. ამის მიზეზი გახლდათ ის, რომ სანაცვლოდ მიეღოთ უფრო უკეთესი იარაღი. ხშირ შემთხვევაში ასეთი იარაღი იყო აშშ-ს საშტატო გრძივად მოსრიალე საკეტიანი Springfield-ის შაშხანა ან თვითდამტენი კარაბინი “M1 Carbine”.  
1943 წელს საზღვაო ქვეითთა კორპუსშსი დაიწყო Reising M50 / M55 -ის სანაცვლოდ ახალი იარაღების მიწოდება, მაგრამ ძალზედ შეზღუდული რაოდენობით.  მებრძოლთა მხრიდან განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებდა თვითდამტენი კარაბინი „M1 Carbine“. შესაბამისად საზღვაო ქვეითები ცდილობდნენ რაც შეიძლება მალე მოეშორებინათ რეიზინგი და აეღოთ სხვა იარაღი.
ნავაჰოს რადისტ-გამშიფრავები, რომლებიც მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში მონაწილეობას იღებდნენ წყნარი ოკეანის ტერიტორიაზე გამართულ საბრძოლო მოქმედებებში. აღნიშნული მებრძოლები შერჩეული და მომზადებული/გაწვრთნილი იყვნენ აშშ-ს საზღვაო ქვეითთა კორპუსის მიერ
1943 წლის მიწურულს მრავალმხრივი უარყოფითი გამოხმაურებების, ჩივილების და საზღაო ფეხოსანთა პროტესტის შედეგად „Reising“-ის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევბი მოხსნილ იქნა აშშ-ს ფლოტის საზღვაო ქვეითთა დანაყოფებიდან. თუმცა მას სრულად არ დაუტოვებია შეიარღებული ძალები. იგი გადაეცა საზღვაო სანაპირო დაცვის დანაყოფებს, სახელმწიფო დაცვის/სახელმწიფო გვარდიის და ტერტორიული დაცვის ძალების (State Defense Forces) იმ დანაყოფებს, რომლებიც აწარმოებდნენ სამხედრო ქარხნების, ხიდების და სხვ სტრატეგიული ობიექტების დაცვს.  ასევე გარკვეული ნაწილი მოხვდა გემების დანაყოფებში (ე.წ. Ship detachment), გემების სამეთაურო შემადგენლობაში, დაზვერვის სამსახურში (OSS) და პოლიციაში.
აშშ-ს საზღვაო სანაპირო დაცვის დანაყოფის პატრული რეიზინგის სისტემის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევით
მას შემდეგ რაც „M1 Carbine“ გარკვეული რაოდენობით გავრცელდა შეიარაღებულ ძალებში, რეიზინგის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების დიდი ნაწილი დასაწყობების ნაცვლად სამხედრო დახმარების პროგრამის ფარგლებში გადაეცათ აშშ-ს სხვადასხვა მოკავშირე ქვეყნებს. მათ შორის საბჭოთა კავშირს (СССР), რომელმაც ლენდ-ლიზის პროგრამით მიიღო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევები Reising M50. იმისათვის, რომ საბჭოთა კავშირში მებრძოლებს ესწავლათ რეიზინგის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი, შემუშავდა რუსულენოვანი სახელმძღვანელო ინსტრუქცია (ე.წ. НСД). ცნობისთვის, საბჭოთა საექსპლუატაციო ინსტრუქციაშიც კი კატეგორიულად იქნა გაწერილი, რომ ერთი იარაღის დეტალები არ უნდა აერიათ მეორე იარაღის დეტალებში. (ამ საკითხზე ჩვენ სტატიის მეორე ნაწილში ვისაუბრეთ).
გარდა ზემოაღნიშნულისა კანადამ შეიძინა Reising M50-ის გარკვეული რაოდენობა რომელიც მოხვდა კანადის ორ ბატალიონში. რეიზინგებთან ერთად კანადას გადაეცა შაშხნები .30-06 M1917 Enfield და .30-06 კალიბრის ვაზნაზე გათვლილი ლუისის სისტემის ტყვიამფრქვევები. კანადის ერთერთი დანაყოფი, რომელიც იყენება რეიზინგს იყო „2 Bn Seaforth Highlanders of Canada“. ამას გარდა M-50-ის ნაწილი გადაეცა კანადის ვეტერანთა გვარდიას, რომლებიც იარაღს იყენებდნენ გერმანელი ტყვეების საყარაულოდ.
ომის შემდგომ ათასობით „Reising Model 50“ იქნა შესყიდული აშშ-ს სახელმწიფო, საოლქო და ადგილობრივი სამართალდამცავი ორგანოების მიერ. ამ ამპლუაში იარაღი ბევრად უფრო წარმატებულ აღმოჩნდა და უფრო კარგი რეპუტაცია მოიხვეჭა, ვიდრე შეიაარღებულ ძალებში. რა თქმა უნდა ეს არცაა გასაკვირი, რადგან რეიზინგი სწორედ ამ დანიშნულებით შემუშავდა და არა როგორც სამხედრო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი. 
წარმოება
რეიზინგის სისტემის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების M50/M55 წარმოება გაგრძელდა 1945 წლამდე. ამ პერიოდში კომპანია H&R -ის მიერ დმზადებულ იქნა დაახლოებით 100 000 ცალზე მეტი პისტლეტ-ტყვიამფრქვევი (რიგი წყაროების თანახმად 120 000 ცალი). წარმოების თვალსაზრისით, სანამ აშშ-ში გამოჩნდებოდა M3 “Grease Gun”, რეიზინგი ითვლებოდა ერთერთ ყველაზე ტექნოლოგიურ ავტომატურ იარაღად.
პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევისთვის განკუთვნილი 1 ცალ ლულის არხში 6 ცალი მარჯვნივმიმართული ჭრილის  ფორმირებას და ლულის საბოლოო სახით დამზადებას იმ პერიოდისთვის ახალი ავტომატიზირებული პროცესის გამოყენებით ესაჭიროებოდა 15 წუთი (რიგი წყაროების თანახმად საბოლოოდ ეს დრო შემცირებულ იქნა 12 წუთამდე). 
კომპანია H&R-ს დღეში შეეძლო მაქსიმუმ 1000 ცალი რეიზინგის სისტემის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის დამზადება. ამსთან ერთად გასათვალისწინებელი იყო ის ფაქტორიც, რომ რეიზინგის წარმოებისას  გამოყენებული ინსტრუმენტების და ჩარხების/დაზგა-დანაგარების დიდი ნაწილი ჯერ კიდევ 50 წლის წინ იქნა დამზადებული.
გარკველი წყაროების თანახმად რეიზინგის სისტემის 1 ცალი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი ჯდებოდა 50$ (შედარებისთვის ტოპსონის სისტემის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის ღირებულება წლების მანძილზე იყო შემდეგი სახის: პრველი ვარიანტები ჯდებოდა 225$, გადამუშავების შემდეგ ფასი ჩამოვიდა   209$ -ზე. ხოლო საბოლოოდ გადამუშავებული მოდელი სახელწოდებით „M1A1“ 1942 წელს ჯდებოდა 70$. ომის მიწურულს 1944 წლის თებერვალში მისი ღირებულება შემცირდა 44-45$ -მდე). 1950-ან წლებში კომპანია H&R-მა მცირე პარტიებად კვლავ განაახლა  Reising M50-ის წარმოება, რომელიც გაგრძელდა 1957 წლამდე. ამ პერიოდში სულ დამზადებულ იქნა დაახლოებით 5500 ცალი ეგზემპლარი.  
ვარიანტები და მოდიფიკაციები
როგორც უკვე ვისაუბრეთ პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი Reising მზადდებოდა ორი საბაზისო მოდიფიკაციის სახით: 1. Reising M50, რომელსაც ჰქონდა მთლიანი ხის სარეცელი (არსებობდა ეგზემპლარები წინა დამატებითი სახლურით, თუმცა ასეთი ვარიანტი არ გავრცელდა). 2 საპარაშუტო დესანტისთვის და ჯავშანტექნიკის ეკიპაჟისთვის განკუთვნილი ვარიანტი Reising M55, რომელიც აღჭურვილი იყო მეტალის საკეცი დუგლუგით და ცეცხლის სამართავი პისტოლეტისებური სახელურით.
კომერციული და სამხედო მოდელები
ზოგადად გავრცელებულია მოსაზრება, რომ რეიზინგის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი „M50“ და „M55“ იწარმოებოდა „კომერციული“ და „სამხდრო“ ვარიანტების სახით. თუმცა კომპანია „H&R“ არცერთ დოკუმენტში არ აკეთებდა განსაზღვრას, რომ ცალკე აწარმოებდა კომერციულ ვარიანტს და ცალკე სამხედროს. ასეთი კლასიფიცირება გაჩნდა კოლექციონერების მიერ. როგორც წესი კოლექცონერები ე.წ. „კომერციულ მოდელს“  უწოდებენ რეიზინგის ადრულ ვარიანტებს, რომელიც გამოირჩეოდა შემდეგი ნიუანსებით: 1. დაფარვა გაკეთებული იყო მუქი ფერის პრიალა (პოლირებული) სახით; 2. სამიზნე მოწყობილობა ლულის კოლოფზე დაფიქსირებული იყო კერნირების მეთოდით და არა ხრახნისებური ფიქსატორით; 3. ლულაზე ჰქონდა 28 ან 29 ცალი ნეკნი; 4. ჰქონდა მცირე კოსმეტიკური და ტექნიკური სხვაობები. ასეთი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის სერიული ნომრები მერყეობდა 1-20000 დიაპაზონში. „კომერციული მოდელის“ ადრეულ ვარიანტებს ღვედის სამაგრები განლაგებული ჰქონდა სარეცელის და კონდახის მარჯვენა მხარეს. მოგვიანებით სამაგრებმა გადაინაცვლს სარეცელის და კონდახის ქვემოთ.
1. M50 ე.წ. კომერციული ვარიანტი; 2. M50 სამხედრო ვარიანტი; 3. M55 სამხედრო ვარიანტი. 
„სამხედრო ვარიანტები“, როგორც წესი გამოირჩეოდა შემდეგი კომპონენტებით: 1. მისი დაფარვა ძირითადად იყო პარკერიზებული სახის მონაცრისფრო ელფერით,  რომელიც არ პრიალებდა; 2. უკანა სამინზე მოწყობილობა ლულის კოლოფზე ძირითადად დამაგრებული იყო ხრახნისებური ფიქსატორით; 3. ლულაზე შესრულებული ჰქონდა 14 ცალი ნეკნი; 4. პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი მარკირებული იყო საკონტროლო დამღებით „PH“ ან „Pm2“ და მათი სერიული ნომრები მერყეობდა 20 000 დან 120 000 მდე დიაპაზონში.
არსებობდა ასევე ვარიანტები, რომლებიც შერეული დეტალებით მზადდებოდა, რაც გამოწვეული იყო ქარხნის საწყობში არსებული დეტალების (ლულა, ლულის კოლოფი, სამიზნე მოწყობილობები) მარაგებიდან. შესასაბამისად ასეთ ეგზემპლარებს შესაძლოა ჰქონდეს ე.წ. „კომერციული“ ტიპის ლულა და „სამხედრო“ ტიპის ლულის კოლოფი ან სხვა დეტალები.
სხვაობა იყო ასევე მჭიდების კუთხით. კომპანია H&R წლების მანძილზე აწარმოებდა მჭიდების სხვადასვა ვარიანტს. მჭიდები თაობების მიხედვით შეიძლება დაიყოს შემდეგი სახით:  I და II თაობის მჭიდებს ჰქონდა გლუვი კედლები და მასში 2 რიგად თავსდებოდა 20 ცალი ვაზნა.  პირველი თაობის მჭიდს მარცხენა მხრიდან ჰქონდა 5 ცალი ნასვრეტი, რომლის მეშვეობითაც მსროლელი აკონტროლებდა მჭიდში ვაზნების რაოდენობას. აღნიშნული ნასვრეტები მეორე თაობის მჭიდებიდან ამოიღეს, რათა მინიმუმამდე შემცირებულიყო მჭიდის შიგნით ქვიშის, მტვრის და ჭუჭყის მოხვედრა, რაც ხშირად ხდებოდა იარაღის შეფერხების მიზეზი. მესამე თაობის მჭიდს გვერდებიდან სიგრძეზე ჰქონდა ჩანაჭყლეტი ღარი, რაც უზრუნველყოფდა 12 ცალი ვაზნის ერთ რიგად განთავსებას. (ამ საკითხზე და მის საჭიროებაზე უკვე ვისაუბრეთ სტატიის მეორე ნაწილში).
თვითდამტენი კარაბინი M60
განსაკუთრებით იშვით ვარიანტს წარმოადგენს აშშ-ს საშტატო ვაზნაზე .45ACP გათვლილი თვითდამტენი კარაბინის სახით შესრულებული მოდელი М60, რომელსაც არ ჰქონდა ავტომატური ჯერებით სროლის შესაძლებლობა. თვითდამტენი კარაბინი “Reising M60” განკუთვნილი იყო პოლიციისთვის და ასევე გამოიყენებოდა სამხედროების და გასამხედროვებული დაცვის წევრების მოსამზადებლად.
თვითდამტენი კარაბინი “Reising М60”
გარკვეული წყაროების თანახმად “Reising М60” მცირე რაოდენობით ჰქონდათ ასევე საზღვაო ქვეითთა ოფიცრებს. “Reising М60”-ის სერიული წარმოება ხდებოდა 1944 წლიდან 1949 წლის ჩათვლით და სულ ამ პერიოდში დამზადებულ იქნა 3200 ცალი ეგზემპლარი, რომელთა გარკვეული ნაწილი გადაეცათ სახალხო გვარდიის წევრებს და სამოქალაქო სამართალდამცავ ორგანოებს. ასევე მცირე რაოდენობით მოხდა მათი გაყიდვა, როგორც სამოქალაქო (კომერციული) იარაღი. Reising M60-ის საერთო სიგრძე შეადგენდა 1020 მმ-ს, ხოლო ლულის სიგრძე 457მმ-ს.
რიგი წყროების თანახმად, კომპანია H&R რეიზინგ M60-ს აპიარებდა როგორც დაცვის სამსახურებისთვის (მაგალითათ ციხეებისთვის და სხვა პენიტენციალურ სისტემებისთვის, ასევე სხვადასხვა  ობიექტების დაცვის სამსახურებისთვის) განკუთვნილ იარაღს.
მეორე მსოფლიო ომის მიწურულს და მის შემდგომ, წარმოებაში ჩაეშვა ასევე იუჯინ რეიზინგის იარაღის მცირეკალიბრიანი ვარიანტები, რომელიც წრიული აალების .22LR ტიპის ვაზნაზე იყო გათვლილი.
წრიული აალების ვაზნაზე (.22LR) გათვლილი სავარჯიშო მოდელები:
Reising М65 პროტოტიპის სახით შეიქმნა 1943 წელს და იწარმოებოდა 1944 წლიდან 1945 წლის მაისამდე პერიოდში. იგი განკუთვნილი იყო საზღვაო ქვეითთა  მოსამზადებლად და სხვადასხვა წვრთნებისთვის. გარკვეული წყაროების თანახმად კომპანია “H&R”-მა მოგვიანებით მათი წარმოება მცირე სერიებად განაახლა სამოქალაქო ბაზრისთვის და ასევე მცირე რაოდენობით მოხვდა საზღვაო ქვეითთა რიგებში ახალწვეულთა მოსამზადებლად.
შაშხანა “M65”
1945 წლის მაისიდან “M65” ჩაანაცვლა გნახლებულმა მოდელმა სახელწოდებით Model 165 "Leatherneck". იგი წარმოადგენდა წინამორბედი მოდელის  (M65) შემსუბუქებულ ვარიანტს.  Model 165 "Leatherneck"-ის მჭიდში თავსდებოდა 10 ცალი წრიული აალების ვაზნა .22LR. სასხლეტის დამცავი კავი დამზადებული იყო პლასტმასისგან. H&R-ის 1953 წლის კატალოგში არსებობს ჩანაწერი, რომლის თანამად Model 165 "Leatherneck"-ის წარმოება შეწყდა.
პარალელურად იწამოებოდა Model 165 -ის გამარტივებული ვარიაცია სახელწოდებით Model 150 "Leatherneck". იგი დაკომპლექტეული იყო 5 ცალ ვაზნაზე გათვლილი მოკლე მჭიდით და ორმაგ სიბრტყეში რეგულირებადი დიოპტრული სამიზნის ნაცვლად ჰქონდა ჰქონდა უბრალო უკანა სამიზნე თამასა.
Model 150 "Leatherneck"
კომპანია H&R-ის 1949 წლის 1 ოქტომბრის ფასთა ცნობარში (ე.წ. პრაის ლისტში) Model 150 "Leatherneck" -ის ღირებულება შეადგენდა 49,50 $-ს.  ასევე არსებობდა მისი ვარიანტი Model 151 "Leatherneck", რომელიც გამოირჩეოდა უკეთესი სამიზნე მოწყობილობით და ღირდა 53,50$.
„Reising MC-58“ წარმოადგენდა M65-ის ანალოგს. მისი მცველი განლაგებული იყო სასხლეტის წინ და ფუქნციონრებდა  თვითდამტენი შაშხანის M1 Garand  და M14 -ის იდენტურად. მას 1959 წლიდან იყენებდნენ ჯარისკაცების მოსამზადებლად. 
მიუხედავად იმისა, რომ Reising M50/M55 იყო არასაიმედო იარაღი და საზღვაო ქვეითთა რიგებში სარგებლობდა ცუდი რეპუტაციით, მან მაინც დატოვა გარკვეული კვალი ცეცხლსასროლი იარაღის ისტორიაში. როგორც უკვე ავღნიშნეთ იგი 1942 წელს ითვლებოდა აშშ-ში საკმაოდ ტექნოლოგიურ პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევად. ამას გარდა Reising M50 აშშ-ს, კანადის და საბჭოთა კავშირის გარდა, სხვა ქვეყნებშიც იმყოფებოდა არაოფიციალურ შეიარაღებაში. ეს ქვეყნები იყო: არგენტინა, ავსტრალია, ბრაზილია, კოსტა რიკა, საფრანგეთი, ფინეთი, ახალი ზელანდი, ფილიპინები, ურუგვაი, ვენესუელა. ასევე მცირე რაოდენობით გამოიყენებოდა დიდი ბრიტანეთის მიერ. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ნაალაფარი იარაღის სახით მოპოვებულმა რეიზინგმა ნაცისტური გერმანიის რიგებშიც „ამოყო თავი“.
მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ რეიზინგ M50/M55 აშშ საზღვეო ქვეითთა მიერ აღარ გამოიყენებოდა, თუმცა ვიეტნამის ომის პერიოდში პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების გარკვეული ნაწილი შეიძლება ითქვას, რომ მკვდრეთით აღსდგა და მონაწილეობა მიიღო სხვადასხვა საბრძოლო ეპიზოდებში.