პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი TZ-45

1944 წელს, როდესაც მეორე მსოფლიო ომი დასასრულს უახლოვდებოდა, იტალიელმა ძმებმა ტონონ და ზორზოლი ჯიანდოზომ (Tonon Giandoso და Zorzoli Giandoso). შექმნეს საკუთარი კონსტრუქციის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი. მისი წარმოება 1944 წლის მიწურულს მცირე პარტიებად იქნა დაწყებული ძმები ჯიანდოზოების ფაბრიკაში (Fabbrica Fratelli Giandoso). რიგი წყაროების თანახმად წარმოებაში ასევე ჩაერთო ქალაქ კრემონაში მდებარე კომპანია "Armaguerra Cremona".  
კომპანიის მიერ დამზადებული პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების მიწოდება განხორციელდა 1945 წელს იტალიის სოციალისტური რესპუბლიკის R.S.I. (Repubblica Sociale Italiana) (არაოფიციალური სახელწოდებით რესპუბლიკა სალო - Repubblica di Salò) შეიარაღებული ფორმირებებისთვის, რომლებიც მას ჩრდილო იტალიის ნაწილში მოქმედ პარტიზანებთან ბრძოლაში იყენებდნენ. იარაღს მიენიჭა დასახელება „TZ-45“. სახელწოდება გულისხმობდა ძმების სახელების პირველ ასოებს Tonon და Zorzoli, ხოლო 45 ნიშნავდა 1945 წელს, რადგანაც ამ დროს მოხვდა იგი შეიარაღებული ფორმირებების რიგებში.

პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი „TZ-45“
„TZ-45“-ის ავტომატიკა მუშაობდა თავისუფალი საკეტის სქემით. სროლა წარმოებდა ღია საკეტიდან. სასხლეტი მექანიზმი იძლეოდა, როგორც ერთეული, ასევე სრულიად ავტომატური ჯერებით სროლის შესაძლებლობას. მცველი და ამავდროულად სროლის რეჟიმების გადამრთველი ბერკეტი განთავსებული იყო იარაღის მარჯვენა მხარეს სასხლეტი კავის წინ.  
იარაღის ჰქონდა მცველი, რომელიც ახდენდა საკეტის ბლოკირებას. იმისათვის, რომ მომხდარიყო საკეტის ბლოკირატორის გათიშვა აუცილებელი იყო მსროლელს განეხორციელებინა მჭიდის მიმღებ ყელთან განთავსებულ L-სებურ ბეკეტზე  ხელის მტევნით მოჭერა, რაც ავტომატურად მოახდენდა საკეტის ბლოკირების გათიშვას. ასეთი გადაწყვეტილება ერთის მხრივ იყო გამართლებული, თუმცა სროლის დროს მსროლელს მუდმივად უნდა ჰქონოდა მოჭერილი ხელის მტევანი მჭიდის მიმღებზე, რათა არ მომხდარიყო საკეტის ბლოკირატორის გააქტიურება. თუ მსროლელი მოადუნებდა ხელის მტევანს ავტომატურად მოხდებოდა საკეტის ბლოკირება და შესაბამისად სროლის შეფერხება.
არასრულად დაშლილი TZ-45
ისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის ლულის კოლოფი და ლულის პერფორირებული გარსაცმი შესრულებული იყო მილისებური ფოლადისგან. ლულის გარსაცმის ბოლოში დამაგრებული იყო წინა სამიზნე მოწყობილობის ბაზა, ხოლო მის შემდეგ კი ლულის მუხრუჭ-კომპენსატორი, რომელიც ამცირებდა ლულის ხტომას. იარაღი აღჭურვილი იყო ფოლადის მავთულისგან დამზადებული დუგლუგით. აღნიშნული დუგლუგი დაკეცილ დგომარეობაში გადაადგილდებოდა წინ და ორივე მხრიდან ფიქსირდებოდა ლულის გარსაცმის ქვემოთ განთავსებულ სამაგრში.
TZ-45 დაკეცილი დუგლუგით
ვაზნებით კვება ხდებოდა „Beretta Modello 1938/42“ -ის 20, 30 და 40 ვაზნანზე გათვლილი ორრიგიანი მჭიდებთ, რომელიც ვაზნების ჭადრაკულ განლაგებას იყენებდა. ღია სამიზნე მოწყობილობა იყო მუდმივი (არარეგულირებადი). იარაღის წარმოებისას ფართოდ იყო გამოყენებული ფულადის ფურცლისგან დაბეჭდვის (ე.წ. დაშტამპვის) მეთოდი.
საერთო ჯამში პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი TZ-45 იმ პერიოდისათვის წარმოადგენდა მსუბუქ, მოსახერხებელ, მაღალტექნოლოგიურ და საკმაოდ კომპაკტურ იარაღს. თუმცა მიუხედავად ამისა, მისი გარკვეული კონსტრუქციული კვნაძები საჭიროებდა გადამუშავებას. ასევე დამზადების ხარისხი იყო დაბალ დონეზე რაც მთლიანობაში აისახებოდა TZ-45-ის საიმედოობაზე.
ომის დასრულების შემდეგ პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევ TZ-45-ის გარკვეული ნაწილი სამხედრო გამოცდებისთვის გადაეცა ბრიტანეთის და ამერიკის შეერთებული შტატების არმიას. საბოლოოდ აშშ-მაც და ბრიტანეთმაც უარი განაცხადა აღნიშნული პისტოლეტ-ტყვიამრქვევბის გამოყენებაზე. უარის მთავარ მიზეზს წარმოადგენდა დამზადების დაბალი ხარისხი და არასაიმედოობა. ოფიციალური წყაოების თანახმად სულ 1944-1945 წლებში დამზადებულ იქნა 6000 ცალი ეგზემპლარი TZ-45.
1949 წელს  ძმებმა ჯიანდოზოებმა გადაწყვიტეს TZ-45-ის კომერციული მიზნით წარმოება. კომერციულ პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევს მიანიჭეს სახელწოდება „AZ-49“. იგი სტანდარტული TZ-45-ისგან განსხვავდებოდა უკანა სამიზნე მოწყობილობით, რომელიც ლულის კოლოფის შუა ნაწილის მაგივრად, კოლოფის უკანა ნაწილში იყო განთავსებული. „AZ-49“-ს ძმები ჯიანდოზოები სთავაზობდნენ სხვადასვა ქვეყნების არმიას. ერთერთი დემოსნტრირების დროს პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევით დაინტერესდნენ სახელმწიფო ბირმის (Burma იგივე Myanmar) წარმომადგენლები. გარკვეული მოლაპარაკებების შემდეგ ძმებმა წარმოების ლიცენზია  მიყიდეს სახელმწიფო ბირმის ხელისუფლებას, რომლებსაც საკუთარი ძალებით უნდა გაეგრძელებინათ პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის წარმოება. ამ პერიოდში ძმები ჯიანდოზოები ჩავიდნენ ბირმაში, რათა დახმარებდნენ იქაურ ფაბრიკას საწარმოო ხაზის აწყობაში და პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის წარმოების ათვისებაში. ამ მომენტიდან ქრება მათი კვალი და არცერთ წყაროში არ არის მოცემული როგორ გაგრძელდა მათი ისტორია. თუმცა ბირმაში ოფიციალურად მართლაც იქნა დაწყებული ძმები ჯიანდოზების პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის წარმოება. რამდენადაც ცნობილია ბირმაში დამზადებული იარაღი იყო ბევრად უფრო უხარისხო, ვიდრე იტალიაში დამზადებული ეგზემპლარები. ბირმაში დამზადებულ პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევებს მიენიჭა ოფიციალური აღნიშვნა „BA-52“, ხოლო არაოფიციალურად მას უწოდებდნენ  "Ne Win STEN"-ს.
„BA-52“  ბირმის არმიის ქვეითების მიერ გამოიყენებოდა 1980-ანი წლების შუა პერიოდამდე, ხოლო 1990 წლების დასაწყისში მას ასევე იყენებდნენ ბირმის დამხმარ ჯარში.

Smith & Wesson M1917

სტატიაში რევოლვერი COLT M-1917  ჩვენ ვისაუბრეთი ამ კონკრეტული მოდელის რევოლვერის შექმნის საჭიროებაზე და იმაზე თუ რა პრინციპით მოხდა მისი შეიარაღებაში მიღება. ზუსტად იმავე პერიოდში, იგივე მიზნით ამერიკულმა კომპანია “Smith & Wesson”-მა  შეიმუშავა მოდელი, რომელიც ოფიციალურ შეიარაღებაში წავიდა სახელწოდებით „.45 Hand Ejector US Service, M1917“ (შემოკლებით „S&W M1917“).
რევოლვერი „S&W M1917“

იგი შემუშავდა “Smith & Wesson” -ის მოდელის „Second Model .44 Hand Ejector“ ბაზაზე და წარმოადგენდა ორმაგი მოქმედების სასხლეტ მექანიზმიან რევოლვერს, რომელიც მთლიან ჩარჩოს იყენებდა. ჩარჩო სმიტ ვესონის რევოლვერების კლასიფიკაციის თანახმად წარმოადგენდა  ეგრედწოდებულ „N“ ტიპს (N-Frame).
 
 
„Smith & Wesson“-ის ქარხანაში შეიმუშავეს  ნახევარმთვარისებური ფორმის ვაზნის დამჭერი კლიპები, რომელიც „S&W M1917“-ში და “Colt M1917”-ში გამოიყენებოდა. მოგვიანებით საწარმოდან არმიას მიეწოდებოდა კოლოფშივე ასეთ ნახევარმთვარისებურ დამჭერებში ჩალაგებული .45ACP ტიპის ვაზნები.
ნახევარმთვარისებურ დამჭერებში (ე.წ. კლიპებში) ჩალაგებული ვაზნები
 
„Smith & Wesson M1917“-ის დოლურაში არსებული სავაზნე კამერები ისე იყო გაკეთებული, რომ მასში ვაზნების მოთავსება დამჭერის გარეშეც შეიძლებოდა. ამ შემთხვევაში ვაზნა დოლურაში ფიქსირდებოდა მასრის ტუჩის მეშვეობით.  მარტივად რომ ვთქვათ მასრა წინა ნაწილით ებჯინებოდა დოლურის კამერებში არსებულ საფეხურისებურ სავაზნე ნაწილის მხარს. მიუხედავად ამისა სამხედროები მაინც იყენებდნენ ვაზნის დამჭერს (ე.წ. კლიპს) რადგანაც ვაზნების დამჭერის გარეშე გარკვეულ სირთულეს წარმოადგენდა დოლურიდან მასრების ამოყრა. ასეთი გადაწყვეტილებას თავდაპირველად არ იყენებდნენ კოლტის რევოლვერში M1917, თუმცა მალევე მათაც დაიწყეს დოლურის სავაზნე კამერების იგივე პრინციპით დამზადება.
მოგვიანებით რევოლვერისთვის შემუშავდა მთლიანი დამჭერერები ე.წ. „full moon clips“, რომლის მეშვეობითაც ერთდროულად 6 ცალი ვაზნა თავსდებოდა დოლურაში და მასრების ექტრაქციაც ერთდროულად ხდებოდა, რამაც საერთო ჯამში დააჩქრა  რევოლვერის დამუხტვის პროცესი. დამუტხვის პროცესის დაჩქარებამ თავის მხრივ გააუმჯობესა პრაქტიკული სწრაფსროლის მაჩვენებელი. ვაზნების დამჭერი კლიპები, რომელიც გამოიყენებოდა Colt M1917 -ში და S&W M1917 -ში მზადდებოდა დრეკადი მეტალის თხელი ფირფიტისგან. აქედან გამომდინარე დოლურასა და ვაზნის ნაწიბურს შორის მოთავსებულ ვაზნების დამჭერ კლიპს გააჩნდა გარკვეული ამორტიზირება. შესაბამისად რომ არ მომხდარიყო მტყუნება (ე.წ. ასეჩკა), ჩახმახს  სჭირდებოდა უფრო მეტი ენერგია რათა გასროლის დროს ძლიერად მოეხდინა ვაზნის კაფსულ-მაალებელზე დარტყმა. სწორად აქედან იყო გამოწვეული ის ფაქტი, რომ რევოლვერის სასხლეტი მექანიზმი გამოვიდა შედარებით უფრო მძიმე და ხისტი, ვიდრე ჰქონდა სხვა ანალოგიური კლასის რევოლვერებს.

გარკვეული პერიოდის შემდეგ (კერძოდ 1920 წელს) კომპანია Peters Cartridge-ის თაოსნობით შემუშავდა ვაზნები აღნიშვნით  .45 Auto Rim (11.5x23R), რომელიც წარმოადგენდა პისტოლეტის ვაზნის .45 ACP ანალოგს, მხოლოდ მისგან განსხვავებით გააჩნდა რევოლვერის ვაზნებისთვის დამახასიათებელი რანტი (ე.წ ქიმურა). ასეთი ვაზნების გამოყენების შემთხვევაში აღარ იყო საჭირო ვაზნების დამჭერი (ე.წ. კლიპი).

რევოლვერი „S&W M1917“ აშშ-ს არმიისთვის სერიულად იწარმოებოდა 1917 წლიდან 1919 წლამდე. ამ პერიოდში აშშ-ს არმიას მიეწოდა დაახლოებით 150 000 ცალი რევოლვერი (რიგი წყაროების თანახმად 153 311 ცალი). რევოლვერებით ძირითადად შეიარაღებულნი იყვნენ დამხმარე დანაყოფები და ზურგში არსებული სამხედრო მოსამსახურეები. პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ რევოლვერების გარკვეული ნაწილი მოხვდა კომერციულ გაყიდვაში და მას იყენებდნენ როგორც სამოქალაქო პირები, ასევე გარკვეული ძალოვანი სტრუქტურები. 1936 წელს ბრაზილიასთან დაიდო სამხედრო კონტრაქტი, რომლის თანახმად კომპანია „Smith & Wesson“ -მა დაამზადა 25 000 ცალი რევოლვერი „S&W M1917“. აგრეთვე  რევოლვერების წარმოება მცირე პარტიებად ხდებოდა კომერციული მიზნით და სხვადასხვა სახის შესრულებით.

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში რევოლვერების გარკვეული ნაწილი ამოღებულ იქნა სამხედრო საწყობებიდან და მას ისევ იყენებდა აშშ-ს არმია (ასევე აშშ-ს საზღვაო ქვეითთა კორპუსი). ამ პერიოდში „S&W M1917“-ის გარკვეული ნაწილი (ისევე როგორც კოლტის რევოლვერები M1917) გერმანელბმაც ჩაიგდეს ხელში. გერმანელები რევოლვერს აღნიშნავდნენ როგორც „Revolver 662(a)“. 1940 წელს „S&W M1917“ მოხვდა ბრიტანეთის შეიარაღებასი, მაშინ როდესაც იარაღის დიდი ნაწილი გაგზავნილ იქნა სამეფო სამხედრო-საზღვაო ფლოტისთვის.   
„S&W M1917“ კვლავ გამოჩნდა ამერიკელი სამხედროების ხელში ვიეტნამის ომის პერიოდში. მას იყენებდნენ ე.წ. „გვირაბის ვირთხები“, საზღვაო ქვეითები და სხვა მებრძოლები.

Veselý V-42 / V-43

1938 წელს, როდესაც გერმანიამ დაიწყო ჩეხოსლოვაკიის ოკუპირება, Brno-ში მდებარე იარაღის ქარხანაში „Zbrojovka Brno Arms“ მოღვაწე ერთერთმა ნაკლებად ცნობილმა  კონსტრუქტორმა იოზეფ ვესელმა (Josef Veselý) დატოვა ჩეხოსლოვაკია და თავი შეფარა დიდ ბრიტანეთს.
დიდ ბრიტანეთში გაქცეულმა ვესელმა 1939 წელს მუშაობა დაიწყო 9x19 Parabellum-ის პისტოლეტის ვაზნაზე გათვლილ ავტომატურ კარაბინზე, რომელიც საბოლოო სახით 1940 წლის მიწურულს დააპროექტა. ამავე წელს მან ავტომატური კარაბინის ნახაზები გაუგზავნა ბრიტანეთის საარტილერიო სამმართველოს, საიდანაც იარაღის განხილვაზე მიიღო უარი. უარი არ იყო უსაფუძვლო, რადგანაცა ბრიტანეთის არმიამ იმ პერიოდში დაასრულა გამოცდები და შეიარაღებაში მიიღო ახალი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი „Lanchester“, რომელიც გერმანული  MP28/II -ის ბაზაზე იყო შემუშავებული.
მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა 1941 წელს ვესელმა საკუთარი ძალებით დაამზადა მუშა პროტოტიპი სამუშაო სახელწოდებით „V-41“, რომელიც 1942 წლის ოქტომბერში გადასცა ბრიტანეთის საარტილერიო საბჭოს. პროტოტიპის წინასწარი შესწავლისას საარტილერიო კომისია დაინტერესდა ვესელის ეგზემპლარით და გადაწყვიტეს განეხორციელებინათ მისი გამოცდა. 1942 წლის ნოემბერს ენფილდში მდებარე ცეცხლსასროლი იარაღის სამეფო ქარხანამ (Royal Small Arms Factory) (იგივე RSAF Enfield) დაიწყო ვესელის პროტოტიპის გამოცდა. გამოცდებისას პროტოტიპმა საერთო ჯამში დააკმაყოფილა საარტილერიო კომისიის მოთხოვნები, თუმცა დაბინძურებულ პირობებში მუშაობისას წარმოიქმნა რიგი შეფერხებები, რამაც მოითხოვა პროტოტიპის მცირედი გადამუშავება. გადამუშავების შედეგად ვესელმა წარმოადგინა ახალი პროტოტიპი სამუშაო სახელწოდებით „V-42“, რომლის გამოცდაც უკვე გაგრძელდა სამეფო სამხედრო-საზღვაო ფლოტის მიერ. ამჯერად კომისიამ პროტოტიპი დაიწუნა  ზედმეტად დიდი უკუცემის, მაღალი სროლის ტემპის და რთული კონსტრუქციის გამო.
 არასრულად დაშლილი V-42. ხიშტი არის დაკეცილ მდგომარეობაში
იარაღს ლულის ბოლოში ჰქონდა ხიშტის სამაგრი. თუ მსროლელს არ ესაჭიროებოდა ხიშტი, მაშინ ხდებოდა მისი დაკეცვა და უკუღმა დაფიქსირება ლულის გარსაცმის პარალელურად.
ვესელის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევები მუშაობდა თავისუფალი საკეტის პრინციპით და შეეძლო სროლის წარმოება, როგორც ერთეული გასროლებით, ასევე სრულიად ავტომატური ჯერებით. სროლის ტემპი შეადგენდა 900-1000 გასროლას წუთში.
სროლის რეჟიმების (ამავდროულად მცველის) ბერკეტი განთავსებული იყო მარცხენა მხარეს სასხლეტის წინ
კონსტრუქციულად პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი წარმოადგენდა მილს, რომელზეც მაგრდებოდა კონდახი და ლულა თავისი გარსაცმით. იარაღის უკანა სამიზნე მოწყობილობა იყო 3 პოზიციიანი: 100, 200 და 300 იარდზე სასროლათ.
V-42-ის ნახაზი ფოტოზე ჩანს ორ სექტორიანია მჭიდი და კონდახში განტავსებული დამაბრუნებელი ზამბარა
პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის მთავარ განმანსხვავებელ თვისებას წარმოადგენდა კოლოფისებური მჭიდი, რომელიც ვერტიკალური ტიხარით იყო გაყოფილი და ფაქტიურად წარმოადგენდა ერთ კორპუსში მოქცეულ 2 ცალ (შეწყვილებულ) მჭიდს. მჭიდის წინა განყოფილებაში თავსდებოდა 31 ცალი ვაზნა, ხოლო მეორე (უკანა) განყოფილებაში 29 ცალი ვაზნა. ჯამში ორივე განყოფილების ტევადობა შეადგენდა 60 ცალ ვაზნას. იარაღის მჭიდში და კონსტრუქციაში გამოიყენებოდა სპეციალური მექანიზმი, რომელიც საკეტის მოძრაობისას ახდენდა ვაზნების მიწოდებას ჯერ წინა განყოფილებიდან, ხოლო როდესაც წინა განყოფილებაში გამოილეოდა ვაზნები, მჭიდის მიმღებში განთავსებული სპეციალური ბერკეტი გაანთავისუფლებდა მჭიდის უკანა განყოფილებაში მოთავსებულ ვაზნებს და ვაზნების მიწოდება გაგრძელდებოდა მჭიდის უკანა განყოფილებიდან. 
ნახაზი ორიგინალური პატენტიდან
 
1943 წელს ვესელის პროტოტიპით დაინტერესდა შეზუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება „British Graphitised Metals Co Ltd“, რომელმაც დააფინანსა პროექტი და იარაღის დამზადების უფლება გადასცა „VAP Holdings Ltd“ -ს. აღნიშნულმა საწარმომ 1943 წლის ივნისში დაამზადა სულ 6 ცალი გადამუშავებული საცდელი პროტოტიპი.
V-42 მოხსნილი ხიშტით
საცდელი პროტოტიპებიდან 3 ცალი ეგზემპლარი იყო სტანდარტული ფეხოსანთა ვარიანტი „V-42“, ხოლო 3 ცალი წარმოადგენდა მოდიფიცირებულ ვარანტს სახელწოდებით „V-43“.
ვარიანტი პარაშუტისტებისთვის „V-43“
ეს უკანასკნელი სპეციალურად საპარაშუტო დესანტისთვის შექიმნა. „V-43“ სტანდარტული ვარიანტისგან განსხვავდებოდა მარტივად მოხსნადი კონდახით და ლულის ბლოკით, რომელიც ხრახნიანი შეერთებით მაგრდებოდა ლულის კოლოფზე. ასეთი გადაწყვეტილებით საჰაერო დესანტის მოდიფიკაცია „V-43” მარტივად იშლებოდა 3 ცალ შემადგენელ ნაწილად (კომპონენტად) და 3 ცალ მჭიდთან ერთად ინახებოდა სპეცილურ შალითაში. იმისათვის, რომ იარაღიდან მოხსნილი კონდახიდან არ ამოვარდნილიყო დამაბრუნებელი ზამბარის მექანიზმი, სადესანტო ვარიანტს (V-43) გააჩნდა სპეციალური ფიქსატორი, რომლის წყალობითაც დამაბრუნებელი ზამბარა და მისი მექანიზმი საიმედოდ ფიქსირდებოდა მოხსნილ კონდახში არსებულ ბუდეში, რაც თავისთავად გამორიცხავდა მექანიზმის დაზიანებას ან ტრანსპორტირებისას დაკარგვას.
1944 წელს 4 ცალი პროტოტიპი გადაეცა საარტილერიო საბჭოს. საბჭომ გადაწყვიტა, რომ ჩაეტარებინათ ეგზემპლარების საფუძვლიანი გამოცდა. გამოცდები მიმდინარეობდა უელსთან მდებარე სოფელ პენდინში (Pendine) და კანადაში კვებეკის რეგიონში მდებარე სოფელ ვალკარტიეში (Valcartier).  იარაღი კარგად ფუნქციონირებდა, თუმცა კომისიამ მისი კონსტრუქცია როგორც უწინ ამჯერადაც ზედმეტად რთულად ჩათვალა. აღნიშნულ გამოცდებზე საუკეთესოდ დასახელდა George William Patchett-ის და  Birmingham Small Arms (BSA)-ის მიერ დამზადებული საცდელი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევები.
მიუხედავად იმისა, რომ V-42 და V-43 წარმოადგენდა საკმაოდ საინტერესო იარაღს, ბრიტანეთის არმიამ არ მიიღო იგი შეიარაღებაში და მხოლოდ საცდელ ეგზემპლარად დარჩა. ამის მთავარ მიზეზს წარმოადგენდა წარმოების სირთულე და მისი ღირებულება, რომელიც ვერ უწევდა კონკურენციას იმ ეპოქის მარტივი კონსტრუქციის მქონე პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევებს.

კარაბინი Früwirth M1872

1860-ანი წლების მიწურულს და 1870-ანი წლების დასაწყისში ევროპის ქვეყნების უმეტესობამ შეიარაღებაში მიიღო უნიტარულ ვაზნაზე გათვლილი ერთმუხტიანი საარმიო შაშხანები და კარაბინები. ამის პარელელურად გარკვეულ ქვეყნებში ინტენსიურად მიმდინარეობდა მრავალმუხტიანი შაშხანების შემუშავება, რომელსაც იმ პერიოდში უწოდებდნენ მჭიდიან შაშხანებს და „Repeating rifle“-ს (ე.წ. განმეორებითი შაშხანა), რომელიც მსროლელს ყოველი გასროლის შემდეგ განმეორებით უნდა გადაეტენა ხელის მოძრაობით.
ევროპაში პირველი მრავალმუხტიანი შაშხანა შეიარაღებაში მიიღო შვეიცარიამ. ეს გახლდათ ვეტერლის სისტემის შაშხანა მოდელი 1869 „Vetterli M1869 rifle“. ამ ამბიდან ძალიან მალე, შვეიცარიის მსგავსად მჭიდიანი იარაღი მოხვდა ავსტრია-უნგრეთის ჟანდარმერიის და სასაზღვრო ჯარების შეიარაღებაში. ეს მოდელი დღეს ცნობილია სახელწოდებით „Früwirth M1872 Gendarmerie Carbine“.
„Früwirth M1872 Gendarmerie Carbine“
იგი წარმოადგენდა გრძივად მოსრიალე საკეტის მქონე 8 მუხტიან იარაღს, რომელიც ფერდინანდ ფრუვირტის (Ferdinand Früwirth) მიერ იქნა შემუშავებული. შაშხანამ ოფიციალური გამოცდები გაიარა  1869 წლიდან 1872 წლის ჩათვლით. გამოცდებმა აჩვენა, რომ შაშხანა ძალზედ ფაქიზი იქნებოდა საარმიო იარაღის ამპლუაში. საბოლოო გამოცდების დასრულების შემდეგ, კერძოდ 1972 წელს იგი მოკლე კარაბინის სახით მიღეს  ჟანდარმერიის და სასაზღვრო ჯარების შეიარაღებაში. შეიარაღებაში მიღებისას იარაღს ოფიციალურად მიენიჭა სახელწოდება „Gendarmerie Repetier Carbine M1872“.
საკეტის სახელური
როგორც უკვე ავღნიშნეთ სტატიის ზევით, ფრუვირტის სისტემის კარაბინი მუშაობდა გრძივად მოსრიალე საკეტის პრინციპით, რომლის გადატენასაც მსროლელი ყოველი გასროლის შემდეგ მოგრძო სახელურის მეშვებით ხელით ანხორციელებდა. იარაღის ვაზნებით კვება ხდებოდა ლულის ქვეშ განთავსებული მილისებური მჭიდით.
მჭიდის მოქმედების სქემა
მჭიდში თავსედებოდა 6 ცალი ვაზნა, თუმცა შესაძლებელი იყო მე-7-ე ვაზნის განთავსება სპეციალურ მიმწოდებელზე და დამატებით კიდევ ერთი ვაზნის ხელით ჩადება პირდაპირ ლულის სავაზნეში. ასეთი მანიპულაციის შედეგად კარაბინში არსებული საბრძოლო მარაგი ჯამში 8 ცალ ვაზნას შეადგენდა.
მიმწოდებელი, რომელიც მინი კოვშს შეიძლება შევადაროთ. გარკვეულ წყაროებში აღნიშნული მიმწოდებელი მოხსენიებულია, როგორც კოვზი.
როგორ მუშაობდა ვაზნებით კვება/მიწოდების სისტემა? მივყვეთ თანმიმდევრულად: 1. საკეტის უკან გადაწევის დროს ლულიდან ამოვარდებოდა მასრა; 2. მიმწოდებელი (კოვშის  მსგავსად) ამოიწეოდა ზევით და მასზე განთავსებული ვაზნა მოექცეოდა ლულის სავაზნესთან (ანუ მიწოდების ხაზზე); 3. საკეტის წინ გადაადგილებისას მიმწოდებელზე მოთავსებული ვაზნა შევიდოდა ლულის სავაზნეში; 4. საკეტის სახელურის ბოლომდე დაკეტვის დროს მიმწოდებელი დაუბრუნდებოდა ქვედა პოზიციას (ჩაიწეოდა), რის შემდეგაც მილისებურ მჭიდში მოთავსებული ვაზნა ზამბარის წყალობით მოხვდებოდა მიმწოდებელზე. ასე მეორდებოდა მთელი ციკლი სანამ ბოლომდე არ მოხდებოდა ვაზნების გახარჯვა.  კარაბინის გამოყენება ასევე შესაძლებელი იყო, როგორც ერთმუხტიანი იარაღის სახით. ანუ მსროლელი ყოველი გასროლის მერე გახსნიდა საკეტს, ხელით ჩადებდა ვაზნას სავაზნეში და დაკეტავდა საკეტს.
კარაბინი დაკომპლექტებული იყო ხიშტით, რომელიც იწონიდა 375 გრამს და მაგრდებოდა ლულის ბოლოში
იარაღის უკანა ღია სამიზნე მოწყობილობა იყო რეგულირებადი ტიპის და გააჩნდა 6 დანაყოფი 100 დან 600 ნაბიჯამდე (80-480 მეტრამდე) სროლისთვის.
იარაღის სარეცელი დამზადებული იყო ხისგან, რმელსაც ჰქონდა მოკლე ტიბჟირი და კონდახის სწორი კისერი. კონდახის ბოლოში დამაგრებული იყო L-სებური ფორმის ფოლადის საზურგე. კონდახზე და ტიბჟირზე დამაგრებული იყო ღვედის სამაგრი რგოლები.
კარაბინი გათვლილი იყო უკვამლო დენთით დამუხტულ ვაზნაზე 11,15х36 R, რომელიც 1971 წელს შემუშავდა კომპანია „George Roth & Co“-ს მიერ ავსტრიული საარმიო ვაზნის „11.2x35.6R Werndl“ ბაზაზე.
ვაზნა 11,15х36 R
მისი მასრა დამზადებული იყო ტომპაკისგან და გააჩნდა ე.წ. ქიმურა (რანტი). დენთის მუხტის წონა შეადგენდა 2,18 გრამს, ხოლო რბილი (გარსის გარეშე) ტყვია იწონიდა 20,3 გრამს. ტყვიის საწყისი სიჩქარე ლულიდან გამოსვლისას შეადგენდა 298 მ/წამს, ხოლო ენერგია 901 ჯოულს. შეიძლება ითქვას, რომ ვაზნა 11.15x36 R ჯერ კიდევ იმ ეპოქისათვის იყო სუსტი და შორ მანძილზე სროლისას არ გამოირჩეოდა მაღალი ბალისტიკური მახასიათებლებით. სხვადასხვა ლიტერატურაში გვხვდება მისი აღნიშვნის რამოდენიმე ვარიანტი. მაგალითად:  „11.15x36 R Carbine 1882“ / „11.2x36 R Frühwirth Gendarmerie Repetierkarabiner Mod. 1872“ / „11 mm für Gendarmerie-Repetier-gewehr Scharfe Patrone“.
ვაზნის ფუძე, რომელზეც დატანილია გეორგ როტის სავაჭრო ნიშანი
 
საერთო ჯამში კარაბინი Fruwirth M1872 იყო მსუბუქი, მოსახერხებელი და საინტერესო იარაღი, რომელსაც ჰქონდა იმ პერიოდისათვის  საკმაოდ მაღალი სწრაფსროლა. იარაღში მოთავსებული 8 ცალი ვაზნის გასროლა შესაძლებელი იყო 16 წამში, ხოლო იარაღის ლულისქვეშა მჭიდში 6 ცალი ვაზნის ჩალაგებას ესაჭიროებოდა 12 წამი.
იარაღის ძირითადი წარმოება მიმდინარეობდა ფერდინანდ ფრიუვირტის საიარაღო სახელოსნოში და მცირე რაოდენობით კომპანია „Oesterreichische Waffenfabriks gesellschaft“ (OEWG) ბაზაზე. სულ ჯამში დამზადებული კარაბინების საერთო რაოდენობამ შეადგინა 12 000 ცალი ეგზემპლარი, რომელთაგანაც 80% დამზადდა ფერდინანდ ფრიუვირტის საიარაღო სახელოსნოში, ხოლო 20% „Oesterreichische Waffenfabriks gesellschaft“ (OEWG) ის მიერ.
1875 წელს კარაბინების წარმოება შეწყვეტილ იქნა. ხოლო 1880 წელს იგი საერთოდ  ამოიღეს შეიარაღებიდან. ამ ფაქტიდან ძალიან მალე შეწყვეტის მისთვის განკუთვნილი ვაზნების გამოშვებაც.

COLT Banker's Special

მეორე მსოფლიო ომამდე გამოშვებული მოკლელულიანი ეგრედწოდებული  "Snubnose"  ტიპის რევოლვერები ჩემს სისუსტეს წარმოადგენს. შეიძლება ითქვას, რომ ბავშობიდან გამიჩნდა სიმპატია ასეთი კონფიგურაციის რევოლვერების მიმართ, რაც  სხვადასხვა მხატვრული ფილმების გავლენითაა გამოწვეული. ჩემს ერთერთ სანუკვარ ოცნებას სწორედ  ასეთი მოკლელულიანი რევოლვერი Colt – ის მოდელიBanker's Special“ წარმოადგენს.

Colt – ის მოდელიBanker's Special“
 აღნიშნულ მოდელზე მუშაობა ლეგენდარული კოლტის ქარხნის საკონსტრუქტორო ბიუროში 1926 წელს იქნა დაწყებული. 1927 წელს უკვე დასრულდა სამუშოები, ხოლო  1928 წელს ქარხანამ სერიული წარმოებაში ჩაუშვა რევოლვერი სახელწოდებით “Banker's Special“. რევოლვერის შემუშავებისას ყურადღება გამახვილდა რამოდენიმე საკვანძო საკითხზე. იგი უნდა ყოფილიყო მაქსიმალურად კომპაკტური, მარტივად და სწრაფად უნდა ყოფილიყო შესაძლებელი ჯიბიდან/ბუდიდან ამოღება და რევოლვერის ტარი საიმედოდ უნდა მოთავსებულიყო მსროლელის ხელში. სხვადასხვა ვარიანტების განხილვის შემდეგ კოლტის საკონსტრუქტორო ბიუროში არჩევანი გაკეთდა ორმაგი მოქმედების სასხლეტ მექანიზმიან რევოლვერზე „Colt Police Positive“, რომელსაც 51სმ-მდე დაუმოკლეს ლულა.
Colt -ის მოდელი "Police Positive“
იმ პერიოდის სარეკლამო კატალოგებში კოლტი ხაზს უსვამდა მთავარ დეტალს, რომ მიუხედავად კომპაკტური გაბარიტებისა, რევოლვერის ტარი იყო სტანდარტული ზომის, რაც უზრუნველყოფდა იარაღის საიმედოდ დაჭერას. ახალი რევოლვერის სასხლეტს წინა მხრიდან გააჩნდა წვრილი ნაჭდევები, რაც მინიმუმამდე ამცირებდა სროლის დროს სახლეტზე თითის მოცურებას.
 ნაჭდევები სასხლეტის წინა ნაწილში
 
რევოლვერი გათვლილი იყო ვაზნაზე .38 S&W (ამ კალიბრის რევოლვერებში ჩვეულებრივად გამოიყნებეოდა ასევე  ვაზნა .38 Colt New Police, რომლის ტყვიასაც ჰქონდა წაკვეთილი ფორმის ცხვირი).  მოგვიანებით Colt-მა დაიწყო ასევე წრიული აალების .22 Long Rifle (.22LR) ტიპის ვაზნებზე გათვლილი ვარიანტის წარმოება, რომელიც საკმაოდ მცირე რაოდენობით დამზადდა და დღეს ყველაზე მეტად ფასობს კოლექციონერების წრეში.
.22LR ვაზნაზე გათვლილი რევოლვერი ორიგინალური მუყაოს კოლოფით
საინტერესოა ის მომენტი, რომ .22LR ვაზნაზე გათვლილი რევოლვერის დოლურაში მაინც 6 ცალი ვაზნა ჩადიოდა. ამავდროულად იარაღს იგივე გაბარიტების დოლურა და ლულა ჰქონდა, რაც .38 S&W ტიპის ვაზნაზე გათვლილ რევოლვერს. ამ ყველაფერმა გამოიწვია ის, რომ .22LR ვაზნაზე გათვლილი რევოლვერის წონა იყო უფრო მეტი, ვიდრე .38S&W კალიბრის რევოლვერის. (რატომ? მარტივი ფიზიკაა. ლულის გარე დიამტერი დარჩა ისეთივე, როგორც .38 კალიბრის ვაზნაზე, შესაბამისად მცირეკალიბრიანი ვაზნის გამო ლულის კედლები გახდა უფრო სქელი. იგივე ეხება დოლურასაც).
წარწერა ლულაზე
ვინაიდან რევოლვერს ლულაზე მარცხენა მხრიდან დატანილი აქვს მარკირება .38 და ქვემოთ წარწერა SPECIAL ბევრს ჰგონია, რომ იგი გათვლილი უნდა იყოს ვაზნაზე .38 Special. რეალურად რევოლვერის დოლურა უფრო მოკლეა, ვიდრე აღნიშნული კალიბრის ვაზნა. ამას მარტივიად მივხდებით თუ დავაკვირდებით რევოლვერის დოლურას და შევადარებთ სასხლეტის დამცავ კავს. ასეთი შედარების დროს დავინახავთ, რომ დოლურა სიგრძეში არ სცდება სასხლეტის დამცავ კავს. .38 Special ვაზნაზე გათვლილი ანალოგიური გაბარიტების რევოლვერების დოლურა გრძელი ვაზნის გამო სიგრძეში ცდება სასხლეტის დამცავ კავს.
ფოტო შედარებისთვის: ზემოთ გამოსახულია .38 Special ვაზნაზე გათვლილი Colt მოდელი "Detective Special ", ხოლო მის ქვემოთ “Banker's Special“პრინციპულ სხვაობას წარმოადგენს დოლურას სიგრძე, რაც რევოლვერებში გამოყენებული განსხვავებული ტიპის ვაზნებით არის განპირობებული
რევოლვერი “Colt Banker's Special“ ოფიციალურად მიიღო შეიარაღებაში აშშ-ს რკინიგზის  საფოსტო განყოფილებამ. რევოლვერებს იყენებდნენ ის თანამშრომლები, რომელთაც უწევდათ რკინიგზის მეშვეობით ტვირთების გადაზიდვა და გაცილება.
რევოლვერებს, რომელიც შეიარაღებაში მიიღო საფოსტო განყოფილებამ ტარის უკანა ნაწილში ჰქონდა დატანილი მარკირება R.M.S. რაც იშიფრება როგოც Railway Mail Service.
Colt Banker's Special გარკვეული რაოდენობით მოხვდა ნიუ ჯერსის პოლიციაში და ასევე ჩრდილოეთ ამერიკის ტერიტორიაზე მოქმედ სხვადასხვა პოლიციურ ფორმირებათა რიგებში.
ფოტოზე გამოსახული რევოლვერი იმყოფებოდა ნიუ ჯერსის პოლიციის შეიარაღებაში. ასეთ რევოლვერებს ტარის ქვემოდან დატანილი ჰქონდა სერიული ნომერი და აღნიშვნა N.P.D. ( Newark Police Department)
გარკვეული წყაროების თანახმად ჰონკონგის პოლიციამ კოლტის ქარხანას დაუკვეთა .38 S&W კალიბრზე გათვლილი რევოლვერების საკმაოდ დიდი რაოდენობა, რომელიც მოგვიანებით თანამედროვე პისტოლეტების შეიარაღებაში მიღების შემდეგ ჩამოიწერა და ექსპორტის სახით გავიდა ურუგვაიში.

რევოლვერების „Colt Banker's Special“ დამზადების ხარისხი იყო საკმაოდ მაღალი და მიუხედავად მოკლე ლულისა/სამიზნე ხაზისა გამოირჩეოდა ფენომენალური სიზუსტით. რევოლვერი იწარმოებოდა როგორც შავი დაფარვით, ასევე მონიკელებული.
 გრავურებული რევოლვერი სასაჩუქრე შესრულებით
გარდა ზემოაღნიშნულისა მცირე რაოდენობით მზადდებოდა ეგზემპლარები ძვირფასი მასალისგან შესრულებული ტარის ფურნიტურით და სხვადასხვა სახის გრავირებებით. „Colt Banker's Special“-ის წარმოება შეწყდა 1943 წელს. სულ ჯამში დამზადებული რევოლვერების რაოდენობამ შეადგინა დაახლოებით 35 000 ცალი ეგზემპლარი (როგორც .38 ასევე .22 კალიბრის ვაზნებზე გათვლილი რევოლვერებიანად).
1932 წელს კოლტის სარეკლამო პროსპექტში დაბეჭდილი მასალა რევოლვერ Colt Banker's Special  -ის შესახებ. გადიდებისათვის დააკლიკეთ ფოტოს.
სტატიის დაწერის მომენტში ჩემს მიერ გადამოწმებულ იქნა სხვადასხვა ინტერნეტ აუქციონი და აშშ-ში რევოლვერების Colt Banker's Special  ფასი  მათი მდგომარეობის მიხედვით (ასევე მოყვება თუ არა ორიგინალური მუყაოს კოლოფი და ინსტრუქცია) მერყეობს 1200-დან 4000 დოლარამდე.

Type 70

კომპაქტური თვითდამტენი პისტოლეტი „Type 70“ შემუშავებულ იქნა კორეის სახალხო-დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. იგი განკუთვნილი იყო კორეის სახალხო არმიის უმაღლესი სამეთაურო შემადგენლობისთვის და უსაფრთხოების სამსახურის იმ პირებისთვის, რომელთაც ესაჭიროებოდათ იარაღის ფარული ტარება.
 
კორეული პისტოლეტი "Type 70"
 
რიგ წყაროებში გვხდება ინფორმაცია, რომ პისტოლეტი გათვლილია ბრაუნინგის 7,65მმ-ან ვაზნაზე (7,65x17mm .32ACP). რეალურად პისტოლეტი აგებულია ბრაუნინგის ვაზნის ჩინურ ანალოგზე აღნიშნვნით 7,62x17 Type-64. ამას მოწმობს ასევე პისტოლეტის საკეტზე დატანილი წარწერა „7.62“. აღნიშნული ვაზნა ბრაუნინგის 7,65მმ-ანი ვაზნისგან განსხვავდება მასრის ნაწიბურის გეომეტრიით. ასევე ჩინურ ვაზნას არ აქვს ნახევრად რანტისებური (ე.წ. ნახევარქიმურა) ნაწიბური, როგორც ბრაუნინგის ვაზნას.
მარცხნივ ბრაუნინგის 7,65მმ-ანი ვაზნა (.32ACP), ხოლო მარჯვნივ ჩინური ვაზნა "7,62x17 Type 64"
 
ღილაკისებური მცველი განთავსებულია პისტოლეტის ჩარჩოზე სასხლეტი კავის ზემოთ. მცველის გააქტიურება ხდება ღილაკზე მარცხენა მხრიდან თითის დაწოლით, ხოლო მცველიდან მოხსნა ღილაკზე მარჯვენა მხრიდან დაწოლით. მცველის გააქტიურება შესაძლებელია შეყენებული ჩახმახის შემთხვევაში.
 ასევე  მცველის ღილაკის მეშვეობით შესაძლებელია პისტოლეტის არასრული დაშლის განხორციელება. ამისათვის საჭიროა საკეტს და ლულას წინა მხრიდან მივაწვეთ ერთდროულად ისე, რომ მოხდეს მათი უკან დახევა დაახლოებით 2-3 მმ-ით  (აქვე ავღნიშნავ, რომ ლულა არ არის პისტოლეტის ჩარჩოზე ხისტად დამაგრებული და აქვს მცირე უკუსვლა). საკეტის და ლულის ერთდროულად უკან დახევით და ამავდროულად მცველის ღილაკზე მარჯვენა მხრიდან თითის დაწოლით შესაძლებელია მცველის ღილაკის გამოგდება. აღნიშნული ოპერაციის შესრულების შემდეგ საკეტი ლულასთან და ლულაზე ჩამოცმულ დამაბრუნებელ ზამბარასთან ერთად შეგვიძლია წინ გადაადგილებით მოვხსნათ პისტოლეტის ჩარჩოსგან.
ლულის ქვემოთ დამაგრებული უკუცემის ბუფერი
 
საინტერესოა ის ფაქტი, რომ პისტოლეტის ლულას სახაზინო ნაწილში (სავაზნის ქვემოთ) ჩამაგრებული აქვს ზამბარიანი ღერძი, რომელიც გასროლის დროს ასრულებს ერთგვარი უკუცემის ბუფერის დანიშნულებას.
საცემ ნემსას გააჩნია უკან დამხევი ზამბარა, რაც გამორიცხავს სავაზნეში ვაზნის მიწოდებისას კაფსულის ინერციულ დაზიანებას საცემით. მჭიდის ღილაკ ფიქსატორი ისევე როგორც მაკაროვის სისტემის პისტოლეტში განთავსებულია ტარის ქვემოდან. მჭიდს კედლებზე გააჩნია ნასვრეტები, რომლის მეშვეობითაც შესაძლებელია ვიზუალურად დავინახოთ რამდენი ვაზნაა მასში მოთავსებული.

საერთო ჯამში პისტოლეტი გამოირჩევა მარტივი კონსტრუქციით და დამზადებულია მთლიანად ფოლადისაგან. სასხლეტი მექანიზმი არის ერთმაგი მოქმედების და იყენებს ღია ჩახმახს.