VEPR-KM / „Вепрь-КМ“ (ВПО-136)

იყო დრო როდესაც, საქართველოში კალაშნიკოვის პლატფორმის იარაღის ფასები მეორადი იარაღის ბაზარზე 3500-5000 ლარამდე მერყეობდა და მათი მფლობელები, როგორც „ოქროს ზოდს“ ისე აფასებდნენ თავიანთ იარაღს. ყიდიდნენ თუ ვერა ეს ცალკე ისტორიაა, მაგრამ ფასი კალაშნიკოვის ტიპის იარაღებზე საკმაოდ არარეალური და შეიძლება ითქვას ზედმეტად გადამლაშებულიც კი იყო. ყველაფერი შეიცვალა და ფასებიც ერთგავარდ დარეგულრდა მაშინ, როდესაც იარაღის მაღაზიებმა დაიწყეს ამ პლატფორმის იარაღების დიდი რაოდენობით შემოტანა. იმ მაღაზიებმა, რომლებიც საქართველოს ბაზარზე ოპერირებენ ფაქტიურად  გადაინაწილეს კალაშნიკოვის პლატფორმის სხვადასხვა ვარიანტები. მაგალითად მაღაზია „კ“ - სთავაზობდა მომხმარებელს კონცერნ კალაშნიკოვის მიერ წარმოებულ „საიგას“ და „მოლოტ“-ის (МОЛОТ) მიერ წარმოებულ ვეპრებს. მაღაზია „მ“ - ბულგარული არსენალის მიერ წარმოებულ იარაღს, ხოლო მაღაზია „ქ“-ს შემოჰქონდა „მოლოტ“-ის მიერ წარმოებული ვეპრები და ასევე სხვადასხვა ქვეყნების მიერ წარმოებული კონვერსიული კალაშნიკოვები (ძირითადად პოლონური, რუმინილი და იოგოსლავიური).  ამას გარდა იშვითად გამოჩნდებოდა ბაზარზე  სხვადასხვა გაურკვეველი წარმოების კალაშნიკოვები, რომელიც სხვადასხვა შერეული დეტალებისგან იყო აწყობილ-დაკომპლექტებული (ასეთ იარაღებს მოყვარულთა წრეში ხშირად ზედმეტსახელით ”Franken-Gun“-ით მოიხსენიებენ. მომდინარეობს „ფრანკენშტეინი“-დან).  

ბაზარზე პროდუქციის ასორტიმენტიდან გამომდინარე კალაშნიკოვის ფასები დაახლოებით 2 წლის წინ იწყებოდა 1300 ლარიდან და ადიოდა მაქსიმუმ 2000 ლარამდე. საშუალოდ კალაშნიკოვის პლატფორმის ფასი  1700-1800 ლარს შეადგენდა. ბოლო პერიოდში განვითარებულმა მოვლენებმა ითამაშა გარდამტეხი როლი და კალაშნიკოვებზე (ისევე როგორც ყველა სხვა ტიპის იარაღზე) ფასებმა სწრაფი ტემპით დაიწყო ზევით ცოცვა, ბოლოს კი ნახტომი გააკეთა და რიგ მოდელებზე/შესრულებაზე 3200 ლარს გაუტოლდა. მე როგორც იარაღის მოყვარული ყოველთვის ვიყავი დაინტერესებული კალაშნიკოვის პლატფორმით და მქონდა მისი შეძენის სურვილი. განსაკუთრებით ჩემს სიმპატიას წარმოადგენდა საბჭოთა პერიოდის კონვერსიული კალაშნიკოვები და ბულგარული  „არსენალი“-ს წარმოების მოდელები.  აღსანიშნავია, რომ ბულგარული არსენალი“-ს კალაშნიკოვები უკვე დიდიხანია გაქრა მაღაზიის დახლებიდან და მხოლოდ მეორადი იარაღის ბაზარზე თუ გამოჩნდება სასაცილო ფასად 4500-5000 ლარი.

ხშირად აღმინიშნავს, რომ იარაღის შეძენისას თითქმის ყოველთვის ვხელმძღვანელობ არა მისი პრაქტიკული ასპექტებით (რესურსი, სიზუსტე, წონა, ვაზნების ხელმისაწვდომობა, დატუნინგების და გაუმჯობესების შესაძლებლობა), არამედ იარაღის ისტორიული და საკოლექციო მხარეებით. შესაბამისად კალშნიკოვის შერჩევისას კვლავ ჩემს „ხუშტურებს“, თავში მოტრიალე არაპრაქტიკულ ფიქრებსს, ახირებებს და პრინციპებს მივენდე. ყველაფრის დამაჩქარებელი კატალიზატორის სახით კი ჩემს მიერ ზევით დაწერილი ფასმატება აღმოჩნდა. მაღაზიაში შემთხვევით შესულს თავში ფიქრები შემომეპარა და ალბათ ბევრი თქვენთაგანისთვის ნაცნობი დიალოგი გავაჩაღე საკუთარ ფიქრებთან.

 „იყიდე კალაშნიკოვი, თორემ ისე გაძვირდება მერე ინანებ“ ... „საერთოდ ამოიყიდება და არავინ არ იცის როდის შემოვა“... „ხომ გახსოვს ებრაულ UZI-ზე რა დაგემართა?! სანამ ფული შეაგროვე და გადაწყვეტილება მიიღე ყიდვაზე, საერთოდ გაქრა გაყიდვიდან!“... „და ის ხომ არ დაგავიწყდა მაღაზია „აპაჩი“-ში მცირეკალიბრიანი შაშხანა Ruger 10/22 ვეფხვისებური ხის კონდახით, ულამაზესად შესრულებული, მეტალის ხამუტით და სასხლეტის დამცავი კავით... აი ზუსტად ისეთი სულ რომ ოცნებობდი და ცხვირწინ რომ აგაცალეს გაყიდვაში დარჩენილი  ბოლო ეგზემპლარი?!“

მოკლედ ვეღარ შევეკამათე ჩემს თავს და დაახლოებით 10 წუთში იარაღის დასარეგისტრირებლად დავიძარი მომსახურების სააგენტოსკენ. ჯიბეს კი მაღაზიის მიერ გამოწერილი იარაღის შეძენის დამადასტურებელი საბუთი (ე.წ. შეძენის ყუა) მითბობდა, რომელშიც მუქი შრიფტით ეწერა იარაღის დასახელება “VEPR-KM”. ცოტაც და იარაღის მოწმობის დაბეჭდვის შესახებ სააგენტოს მიერ გამოგზავნილი SMS -იც მოვიდა. ნუ ცოტა რა ძირითადად ეს დაახლოებით ერთ საათიანი ლოდინის მონაკვეთი საუკუნესავით იწელება ხოლმე 😊)))

რატომ მაინცდამაინც „Вепрь-КМ“?

უკვე წლების მანძილზე სხვადასხვა ვარიანტების შესწავლის და მრავალწლიანი ყოყმანის შემდეგ მივედი იმ გადაწყვეტილებამდე, რომ საქართველოში იარაღის სამოქალაქო ბაზარზე არსებული კალაშნიკოვებიდან, ჩემს ხუშტურებს ყველაზე მეტად „Вепрь-КМ“ (იგივე ВПО-136) აკმაყოფილებს. კითხვაზე რატომ? ქვემოთ ვისაუბრებ და აქვე ავღნიშნავ, რომ ეს არის ჩემი ხუშტურები, რომელიც შეიძლება შორს იყოს პრაკტიკულობისგან. 

მთავარი და ჩემთვის უპირველესი საკითხი გახლავთ ის, რომ იარაღი არის სრულიად ავთენტური საბჭოთა საბრძოლო AKM (Автомат Калашникова Модернизированный), რომელიც „წინა ცხოვრებაში“ სამხედროებისთვის დამზადდა და წლების წინ იმყოფებოდა რომელიმე სამხედრო ნაწილის/დანაყოფის ბალანსზე. შემდგომ კი მოხდა მისი გადაცემა კომპანია „მოლოტ“-ზე, რომელმაც სამოქალაქო იარაღის შესაბამისი სასერტიფიკატო პირობებეის გათვალისწინებით მოახდინი იარაღის კონსტრუქციაში გარკვეული ცვლილებები და მოარგო იგი სამოქალაქო იარაღის ბაზარს. ცვლილებები კი მდგომარეობს შემდეგში:

სტანდარტული АКМ-ის სასხლეტი მექანიზმი ჩაანაცვლა მოლოტის მიერ დამზადებულმა თანამედროვე სასხლეტმა მექანიზმმა, რომელიც გამორიცხავს სრულიად ავტომატური ჯერებით სროლას. შესაბამისად სასხლეტის კონსტრუქციიდან ამოღებულია ავტოგამშვები მექანიზმი, საკეტის ჩარჩოდან მოჭრილია ავტოგამშვების ფრთა და ეგრედწოდებული მესამე ღერძი წერტილოვანი შედუღებით არის მირჩილული ლულის კოლოფზე.

ასევე უმნიშვნელო დეტალს წარმოადგენს ის, რომ ხის კონდახის სამაგრი ხრახნის თავი წერტილოვანი შედუღებითაა დამაგრებული და საჭიროების შემთხვევაში მარტივადა შესაძლებელი დამხმარე ინსტრუმენტების გამოყენებით შედუღების წერტილის მოხსნა. კონდახის ასეთი დამაგრება გამოწვეულია რუსული კანონმდებლობით, რათა მფლობელმა არ მოხსნას კონდახი (რითაც შეამცირებს იარაღის საერთო სიგრძეს) და ასეთი ფორმით არ აწარმოოს სროლა. რუსეთში სამოქალაქო პირს არ შეიძლება ჰქონდეს იარაღი, რომლის საერთო სიგრძეც 80სმ-ზე ნაკლებია და შეუძლია სროლა. სწორედ ამიტომაა, რომ დასაკეც დუგლუგიან საიგებზე აყენია ბლოკირატორი, რომელიც ზღუდავს დაკეცილი კონდახის შემთხვევაში ცეცხლის წარმოებას.

ვინაიდან  „Вепрь-КМ“ არის  საბჭოთა პერიოდის სამხედრო კალაშნიკოვი (კერძოდ კი АКМ), მასზე პირვანდელი სახით გხვდება ორიგინალური ძველი დამღები. ასევე სროლის რეჟიმების გადამრთველ ბერკეტთან (ჩარჩოზე) ხელუხლებლადაა დატოვებული, როგორც ავტომატურ ჯერების, ასევე ერთეული გასროლებისთვის განკუთვნილი მარკირება. სროლის რეჟიმების გადამრთველი ბერკეტი საშტატო სახით შეგვიძლია დავაყენოთ ავტომატური ჯერების პოზიციაზე, თუმცა სასხლეტზე თითის დაჭერისას სროლა მაინც ერთეული გასროლებით მოხდება.

ბუნებრივია ჩემს მიერ ზემოთ მოყვანილი წვრილმანი დეტალები იარაღის კოლექციონერებისთვის თითქმის ყოველთვის მნიშვნელოვან, გასათვალისწინებელ და ღირებულ საკითხს წარმოადგენს.

პირადად მე მომწონს ის, რომ იარაღის კონსტრუქციიდან არ არის ამოღებული ე.წ. „სუხარი“, რომლის წყალობითაც ვეპრში შეგვიძლია სტანდარტული საშტატო - საარმიო ტიპის მჭიდების გამოყენება.

აღსანიშნავია და სასიამოვნოა ის ფაქტიც, რომ საექსპორტო (საექსპორტოდ განკუთვნილი ვეპრის მარკირება ხდება ინგლისური ასოებით VEPR-KM), სახით დამზადებულ „Вепрь-КМ“ (ВПО-136)-ზე, რომელიც საქართველოში იყიდება არ გხვდება რუსეთის ბაზრისთვის დამახასიათებელი „კრიმინალური სანიშნე“ (ე.წ. კრიმ-მეტკა), რომელიც კერნირების მეთოდით კეთდება ლულის არხში და საკეტის სარკეზე. ასეთი ნიშნის დატანა იმისათვისაა შემუშავებული, რომ ტყვიაზე და მასრაზე დარჩეს სახასიათო კვალი. შესაბამისად თუ იარაღით ჩადენილ იქნება დანაშაული, ტყვიაზე და მასრაზე არსებული „კრიმ მეტკის“ კვალის მიხედვით დადგინდება დანაშაულის ჩადენის იარაღი სამოქალაქო ბრუნვაში არსებულ კატეგორის მიეკუთხვნება თუ არა. საქართველოს კანონმდებლობით „კრიმ მეტკა“ არაა აუცილებელი, შესაბამისად ჩვენთან შემოტანილ საექსპორტო „VEPR-KM“-ზე იგი არ გვხდება.

ზემოთ მოყვანილი ნიუანსების გათვალისწინებით შეგვიძლია თამამად ვთვაქთ, რომ „VEPR-KM“ არის მაქსიმალურად ავთენტური და ნაკლებად დამახინჯებული საბჭოთა პერიოდის კალაშნიკოვი, რომლის შეძენაც დღეს შესაძლებელია საქართველოს იარაღის ბაზარზე.

ჩვენი ეგზემპლარის აღწერა

ახლა კი გადავიდეთ უშუალოდ ჩვენი ეგზემპლარის კონკრეტულ დეტალებზე. „VEPR-KM“-ის დონორი, კალაშნიკოვის მოდერნიზირებული ავტომატი (AKM- автомат Калашникова модернизированный) საბჭოთა კავშირმა შეიარაღებაში მიიღო 1959 წელს და იწარმოებოდა 2 ქარხნის მიერ: 1. იჟმაში (იჟევსკის მანქანამშენებელი ქარხანა); 2. ქალაქ ტულის იარაღის ქარხანა. წარმოება ხდებოდა 1959 წლიდან 1977 წლის ჩათვლით. 

მარცხნივ იჟმაშის მიერ წარმოებული დამღა სამკუთხედში ჩახატული ისრის სახით, ხოლო მარჯვნივ ტულის იარაღის ქარხნის დამღა ვარსკვლავის სახით

კონკრეტულად ჩვენი ეგზემპლარი დამზადებულია ტულის იარაღის ქარხანაში 1974 წელს. ამას მოწმობს ლულის საგებზე (ე.წ. ტრუნიონზე / რუსულად Вкладыш) შესრულებული ქარხნის დამღა ვარსკვლავის სახით.

დამღები და მათი მნიშვნელობა

ვარსკვლავი წარმოადგენს ტულის იარაღის ქარხნის დამღას, შემდეგ წერია დამზადების წელი 1974, ხოლო შემდეგ იარაღის სერიული ნომერი 2 ალფავიტური ასოს და 4 ციფრის სახით (ფოტოზე სერიული ნომერი შეგნებულად დავფარე).

თეთრი ფერის მარკირებით შესრულებულია თანამედროვე დამღები, რომელიც მოწმობს, რომ იარაღის კონვერსირება სამოქალაქო ბაზრისთვის განხორციელდა 2020 წელს და გაიარა შესაბამისი საერთაშორისო საგამოცდო ტესტირება (CIP N - Commission International Permanent "Normal Shelling"). იარაღზე ასევე დატანილია რუსეთისათვის დამახასიათებელი სახელმწიფო საგამოცდო სადგურის მარკირება ГИС (Государственная испытательная станция) და მოლოტის ქარხნის მარკირება ВПО (Вятские Поляны)

რაც შეეხება იარაღის სერიულ ნომრებს სხვა დეტალებზე. კონკრეტულად ჩვენი ეგზემპლარის, ლულაზე, საკეტზე, საკეტის ჩარჩოზე და ლულის კოლოფზე დატანილი სერიული ნომრები სრულად ემთხვევა ერთმანეთს. ხის ტიბჟირზე ნომერი არ არის დატანილი (აქვე ავღნიშნავ, რომ გარკვეულ პერიოდებში არ ხდებოდა ხის ტიბჟირზე სერიული ნომრის დატანა. ასევე შესაძლოა, რომ  ნომერი თავის დროზე სუსტად იყო დატანილი და ფურნიტურის ხელახალი დამუშავებისა და ახალი ლაქით დაფარვის შემდეგ აღარ იკითხება).

აირგამყვანი სისტემა (გაზბლოკი)

კონკრეტულად ჩვენს ეგზემპლარზე აირგამყვანი (ე.წ. გაზბლოკი) დამზადებულია ჩამოსხმის მეთოდით და არა ფრეზირებით, როგორც ადრეულ AKM-ებზე გვხვდება. აქვე გთავაზობთ მოკლე ისტორიულ ექსკურსს კალაშნიკოვის გაზბლოკის წარმოებაზე. იჟევსკის ქარხანაში АКМ-ისთვის განკუთვნილი გაზბლოკების სერიული წარმოება ჩამოსხმის მეთოდით დამზადებაზე გადავიდა 1972 წელს და ასეთი ფორმით გაგრძელდა 1977 წლის ჩათვლით. ხოლო რაც შეეხება ქალაქ ტულის იარაღის ქარხანას, ჩამოსხმის მეთოდზე გადასვლა განხორციელდა 1974 წლიდან. ვინაიდან ჩვენი იარაღი სწორედ 1974 წლიანია,  მასზე დაყენებული გაზბლოკიც ჩამოსხმის მეთოდითაა დამზადებული.

ჩამოსხმით მეთოდით დამზადებული გაზბლოკის ვარიანტები: 1. იჟევსკის ქარხნის ძირითადი სერიული ვარიანტი (1972-1977 წლები); 2. იჟევსკი ადრეული ვარიანტი ე.წ. გარდამავალი ტიპის, რომელიც იწარმოებოდა 1970-1971 წლებში. ამ პერიოდში დამზადებულ უმეტეს AKM-ებზე გვხვდება ჯერ კიდევ ფრეზირებული მეთოდით დამზადებული გაზბლოკები, თუმცა იშვიათად შეიძლება ასეთი გარდამავალი სახის გაზბლოკით შეგხვდეს. 3. ქალაქ ტულის იარაღის ქარხნის მიერ ჩამოსხმის მეთოდით დამზადებული სერიული გაზბლოკი (იწარმოებოდა 1974-1977 წლებში).

ლულის კოლოფის თავსაფარი, პისტოლეტისებური სახელური, კონდახი, ტიბჟირი და ლულის ზედსადები აირის მილაკით.

ლულის კოლოფის თავსახური, ჩვენს შემთხვევაში ასევე ტულის ქარხნისაა, რომელსაც მარტივად განვავსხვავებთ შემდეგი დეტალის მეშვეობით. ტულის წარმოებულ თავსაფარს გააჩნია მოკლე ჩანაჭდევი, ხოლო იჟევსკისას მოგრძო.

ფოტოზე მონიშნულა სხვაობა ამ ორი ქარხნის მიერ დამზადებულ თავსაფარებში

ბაკელიტისგან დამზადებული პისტოლეტისებური სახელური ასევე ტულის ქარხნის მიერაა დამზადებული

იშვითად, მაგრამ შეიძლება შეგვხდეს ხისგან დამზადებული მეტალის ჩანართიანი ადრეული ტიპის პისტოლეტისებური სახელურით დაკომპლექტებული ვეპრი. პირადად მე საქართველლოში 3 ცალი ეგზემპლარი მინახავს ასეთი ადრეული სახელურით.

რაც შეეხება კონდახს, ტიბჟირს და ლულის ზედსადებს, ეს დეტალები დიდი ალბათობით სამოქალაქო ბაზარზე გამოსვლის პერიოდში/ან მანამდე რომელიმე სამხედრო სახელოსნოში, დაექვემდებარა დამუშავება/რესტავრირებას და ლაქის თხელი ფენით დაფარვას. შესაბამისად უმეტესობა ვეპრებზე გხვდება ასეთი შედარებით ღია ელფერის მქონე ხის ფურნიტურა. პირადად ჩემი დიდი სურვილია, რომ ხის დეტალებს (ფურნიტურას) მოვხსნა ლაქის ფენა და შემდეგ ახლიდან დავამუშავო/დავფარო, რომ ხის დეტალებმა მიიღოს ოდნავ მუქი ტონი, რაც იარაღს მთლიანობაში შესძენს  ორიგინალურ იერსახეს.

იარაღის ლულის ბოლოში დამაგრებულია АКМ-ის სტანდარტული და სახიასათო წაკვეთილი ფორმის კომპენსატორი. 1960-ანი წლების დასაწყისში აღნიშნულ კომპენსატორზე  მუშაობა მიმდინარეობდა თავდაცვითი მრეწველობის სამინიტსროს სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში НИИ №61 (შემდგომ გადაკეთდა ზუსტ მანქანათმშენებლ სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტად / ЦНИИТОЧМАШ-  «Центральный научно-исследовательский институт точного машиностроения»). 

სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში (НИИ №61) მუშაობისას ინჟინერმა ვ.ს. იაკუშევმა (В.С. Якушев) ჩამოაყალიბა ავტომატური იარაღის დინამიური სტაბილურობის თეორია, რომლის მიხედვითაც დააპროექტა ასეთი ტიპის ლულის კომპენსატორი. კომპენსატორის დანიშნულება იყო ლულის ხტომის შემცირება, რაც ავტომატური ჯერებით სროლისას გამოიწვევდა ტყვიების შეჯგუფების გაუმჯობესებას. ვ.ს. იაკუშევის კომპენსატორი წარმოადგენს ცილნდრს, რომელსაც 30°-ანი კუთხით აქვს წაკვეთილი ცხვირი. 1963 წლიდან ეს კომპენსატორი იქცა აკმ-ის სავიზიტო ბარათად. ცნობისთვის შეიძლება გაყიდვაში შეგვხვდეს ვეპრები, რომელსაც ამ კომპენსატორის მაგივრად უყენია ლულის ბოლოში არსებული ხრახნის დამცავი სტანდარტული ქანჩი (ე.წ. ცილინდრული გაიკა). ასეთი ქანჩი АКМ -ებზე სტანდარტულად ყენდებოდა მანამდე, სანამ შეიქმნებოდა წაკვეთილი კომპენსატორი.

ღვედის სამაგრი კონდახზე

70-ანი წლების დასაწყისიდან კონდახზე არსებული ღვედის გასაყრელი ყური (ე.წ. ანტაბკა) კონდახის ქვედა ნაწილიდან გადავიდა, კონდახის მარცხენა მხარეს ქვედა გვერდითა კუთხეში.  მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა არის ალბათობა, რომ 60-ან წლებში წარმოებულ AKM-ზეც შეგვხვდეს ასეთი სახით, ან პირიქით 70-ან წლებში დამზადებულ აკმ-ზე ეყონოს კონდახის ქვედა მხარეს. ეს შეიძლება უკავშირდდებოდეს კაპიტალური რემონტის (ე.წ. კაპრემონტის) დროს კონდახის შეცვლას. ანუ რემონტის დროს შეიცვალა კონდახი და შესაბამისად როგორი სამაგრითაც ჰქონდათ სარემონტო სახელოსნოს სასაწყობე მარაგში, ისეთი კონდახი დააყენეს.

იარაღის მაკომპლექტებელი ნაწილები

იარაღს ქარხნულად მოყვა საწმენდი ზუმბა, ინგლისურ ენაზე დაბეჭდილი საექსპორტო პასორტი და მხოლოდ ერთი ცალი ფოლადის მჭიდი. მჭიდში ჩაყენებულია ფოლადის მავთულისგან დამზადებული П-სებური ვაზნების შემზღუდველი, რომელიც მარტივად შეგვიძლია ამოვიღოთ და გადავაგდოთ....... თუმცა ნუ იჩქარებთ გადაგდებას! შეიძლება სამომავლოდ ჩვენთანაც აქტუალური გახდეს რუსული კანონი, რომელიც ზღუდავს იარაღში 10 ცალზე მეტი ვაზნის მოთავსებას. იმედი მაქვს ასე არ მოხდება, მაგრამ ბოლო პერიოდში იარაღის კანონებზე გამკაცრებებს თუ გავითვალისინებთ არც ეგ არაა გამორიცხული. ასევე იარაღის კომპლექტაციაში შედის რეზინის დამცავი, რომელიც საკეტის სახელურზე შეგვიძლია ჩამოვაცვათ. მოკლედ სულ ასეთი მოკრძალებული კომპლექტაციით შემოდის საქართველოში “VEPR-KM”.

რას შევცვლიდი პირადად ჩემს იარაღზე?


ორიგინალური პენალი თავისი აქსესუარებით: 1. ე.წ. "ვიკოლოტკა" (Punch); 2. მრავალფუნქციური სახრახნისი; 3. ლულის საწმენდი (ე.წ პრაწირკა); 4. ნეილონის ჯაგრისი; 5. პენალის თავსაფარი, რომელიც ამავდროულად ლულის ცხვირზე მაგრდება და ლულის გაწმენდისას გამოიყენება; 6. პენალის კორპუსი.

პირველ რიგში გეგმაში მაქვს დავაკომპლექტო იარაღი სრული საშტატო ნაკრებით. ორიგინალური პენალი თავისი აქსესუარებით უკვე მოვათავსე თავის ადგილას. ახლა კი შემდეგი მაკოპლექტებლების ძიებაში ვარ: 1. ორიგინალური ღვედი; 2. ჟღალი ფერის რეაკტოპლასტისგან АГ-4В (ბაკელიტი) დამზადებული მჭიდი; 3. მეტალისგან დამზადებული ორიგინალური ორტუჩიანი სამხედრო საზეთური; 4. ტილოსგან დამზადებული ორიგინალური სამჭიდე ჩანთა; 5. თუ ვიშოვე ადრეული ტიპის ხიშტ-დანა „Изделие 6Х3“ ხომ კარგი, თუ არადა Изделие 6Х4-ს შევიძენ. ყველაზე მეტად კი მაქვს სურვილი ვიშოვო ალუმინისგან Д16 АБМ დამზადებული ე.წ. სადესანტო ტიპის მჭიდი. სამხედრო სარეზერვო სამსახური სწორედ ასეთი მჭიდით დაკომპლექტებული საბჭოთა АКМС-ით გავიარე. 

მარცხნიდან მარჯვნივ: 1. სულ ადრეული ფოლადის მჭიდი ბრტყელი გვერდებით. ძირითადად გამოიყენებოდა ადრეულ კალაშნიკოვის ავტომატებზე АК (АК-47). ცარიელი მჭიდის წონა 400 გრამი / 30 ცალი ვაზნით 910 გრამი; 2. ფოლადის მჭიდი გრძივი ნაჭდევისებური ნეკნებით. ცარიელი მჭიდის წონა 320 გრამი / 30 ცალი ვაზნით 830 გრამი; 3. ალუმინისგან Д16 АБМ/ან დურალუმინისგან АМГ-5 დამზადებული ე.წ. სადესანტო ტიპის მჭიდი. ცარიელი მჭიდის წონა 170 გრამი / 30 ცალი ვაზნით 680 გრამი; 4. ჟღალი ფერის რეაკტოპლასტისგან АГ-4В (ბაკელიტი) დამზადებული მჭიდი. ცარიელი მჭიდის წონა 240 გრამი / 30 ცალი ვაზნით 750 გრამი;

გარდა ორიგინალური პენალისა და მისი საქსეუარებისა, იარაღს მივამტე ასევე რეზინისგან დამზადებული ორიგინალური სამხრე ამორტიზატორი ე.წ. გალოში, რომელიც მარტივად ერთი ხელის მოძრაობით ყენდება და იხსნება კონდახის საზურგეზე. რეზინის გალოში ოდნავ ზრდის კონდახის სიგრძეს, ამცირებს უკუცემის ზემოქმედებას მხარზე და ხდის იარაღის გამოყენებას უფრო კომფორტულს, თუმცა ვიზუალურად ამახინჯებს იარაღს. ცნობისთვის ამ გალოშს სამხედროები იყენებდნენ და დღემდე იყენებენ როგორც АКМ/АКМС-ზე, ასევე АК-74/АКС-74-ზე, ლულისქვეშა ყუმბარმტყორცნთან ГП-25/ГП-30/ГП-34 ტანდემში.

ბუნებრივია, რომ არ ვაპირებ იარაღის არანაირ დატუნინგებას, როგორიც არის პლასტმასის ფურნიტურა, პიკატინის თამასები, წინა დამატებითი სახელური და ა.შ. როგორც უკვე ავღნიშნე, მე პირველ რიგში უპირატესობას სწორედ VEPR-KM-ის ავთენტურობას და ორიგინალურ იერსახეს ვანიჭებ. რაოდენ სასაცილოდ არ უნდა მოგეჩვენოთ, იარაღს ყოველთვის ვაფასებ მისი პირვანდელი სახით. სულ რომ უამრავ უარყოფით ფაქტორებს იწვევდეს ეს პირვანდელი სახე, მირჩევნია ზუსტად ეს უარყოფითი მხარეები შევიგრძნო და მაქსიმალურად კომპლექსური სახით გამოვცადო ის დადებითი თუ უარყოფითი თვისებები, რომელიც ამა თუ იმ იარაღს საშტატო-სამხედრო ფორმით ექსპლუატაციის დროს ახასიათებს.

ჩვენი ეგზემპლარი კოსმეტიკურად და ტექნიკურად თითქმის იდეალურ მდგომარეობაშია, ასევე იდეალურადაა შენახული მისი შიდა დეტალები და ლულის არხი. უაშუალოდ VEPR-KM-ის შერჩევის შესახებ ცალკე სტატიას შემოგთავაზებთ, სადაც დეტალურად განვიხილავ რას უნდა მივაქციოთ ყურადღება ამ იარაღის შერჩევისას.

პირადად ჩემთვის კალაშნიკოვი სწორედ ასეთ უბრალოებასთან, ხის რეტრო ფურნიტურასთან და მრისხანე იერსახესთან ასოცირდება. იღებ ხელში და გრძნობ, რომ  უდიდესი ისტორიის ნაწილი გიჭირავს ხელში, თავისი ბნელი და საიდუმლოებით მოცული წარსულით, სიბინძურით, ზიზღით, სევდით, ტკივილით, 90-ანებში გამოვლილი მძიმე პერიოდით, აფხაზეთით, სამაჩაბლოთი, ოკუპირებული ტერიტორიებით და სხვა ბავშვობის მოგონებებით... გიჭირავს ხელში ეს ბოროტი იმპერიის მიერ შექმნილი რკინის პირმშო და ხვდები, რომ ომი დამთავრებული ჯერ არ არის!

ჩემი კუთვნილი CZ 858 4V (წინა ცხოვრებაში Vz.58) და „Вепрь-КМ“ /ВПО-136 (წინა ცხოვრებაში АКМ)

ფინური პისტოლეტი M/44

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ფინეთის არმიის ძირითად სასშტატო პისტოლეტს წარმოადგენდა ლეგენდარული Lahti 35 (L-35), რომელიც გარკვეულწილად გამოირჩეოდა რთული კონსტრუქციით და წარმოების სიძვირით. მის დამზადებას ესაჭიროებოდა როგორც დიდი მატერიალური, ასევე დროითი რესურსი. შესაბამისად პისტოლეტის წარმოება მიმდინარეობდა ნელი ტემპით და ვერ ხდებოდა მოთხოვნის დროული და სრული დაკმაყოფილება. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე ფინეთის არმიის სამეთაურო შემადგენლობა მუდმივად განიცდიდა თვითდამტენი პისტოლეტების დეფიციტს.

რაც უფრო დიდ მასშტაბებს იღებდა მეორე მსოფლიო ომი, მით უფრო მეტად მძაფრდებოდა შედერაბით იაფიანი და წარმოებისათვის მარტივი თვითდამტენი პისტოლეტის შემუშავების საჭიროება. 1943 წლის თებერვალში ფინეთის არმიის საარტილერიო შეიარაღების სამმართველოს ხელმძღვანელმა, პოლკოვნიკმა რაატიკაინენმა დავალებით მიმართა საკმაოდ მდიდარი გამოცდილების მქონე ფინელ იარაღის ექსპერტს ბრიგერ ლინკომიესს (Birger Linkomies), რომელიც უხელმძღვანელებდა ახალი თვითდამტენი პისტოლეტის შექმნას. ბრიგერ ლინკომიესის მიერ 1943 წლის მარტში მომზადდა პირველადი პროტოტიპის ნახაზები. პისტოლეტს მიენიჭა სამუშაო სახელოწდება M/43.

M/43 გათვლილი იყო 9x19mm Parabellum (9mm Luger) ტიპის ვაზნაზე და მუშაობდა თავისუფალი საკეტის პრინციპით. იმისათვის, რომ იარაღის ავტომატიკის  ფუნქციონირება ყოფილიყო საიმედო, პისტოლეტში გამოყენბულ იქნა მასიური ფოლადის საკეტი და სპეციალური უკუცემის ბუფერი, რომელიც ლულის ქვემოთ იყო მოთავსებული. საკეტი უკუსვლისას უკიდურესი წერტილის მიღწევისას ეჯახებოდა აღნიშნულ ბუფერს, რითაც ხდებოდა პისტოლეტის ჩარჩოზე საკეტის დაჯახების  ერთგვარი შემსუბუქება.

პისტოლეტის ჩარჩო შედგებოდა ფოლადის ფურცლისგან დაბეჭდილი 2 ცალი ნაწილისგან, რომელიც შედუღების მეშვებით იყო ერთმანეთზე გადაბმული. პისტოლეტის ერთმაგი მოქმედების დამრტყმელ-სახლეტი მექნიზმი შესრულებული იყო მთლიანად მოხსნადი მოდულური ბლოკის სახით და გარკვეულიწილად წააგავდა საბჭოთა ТТ-33-ის მექანიზმს.

1943 წლის გაზაფხულს დაიგეგმა, რომ დამზადებულიყო პისტოლეტების პირველი პარტია, თუმცა ვერ მოხერხდა მათი დამზადება. 1943 წლის 11 ნოემბერს სახელმწიფო იარაღის ქარხანამ VKT (Valtion Kivääritehdas) ფინეთის არმიის საარტილერიო შეიარღების სამმართველოს მიწოდა პირველადი სახის განფასება (ე.წ. კალკულაცია), რომლის თანახმად  5000 ცალი ერთეული პისტოლეტის დამზადების შემთხვევაში 1 ცალი ერთეულის ღირებულობა იქნებოდა 900 მარკა. 10 000 ცალის შემთხვევაში 750 მარკა, ხოლო 20 000 ერთეულის დამზადების შემთხვევაში ღირებულება შეადგენდა 675 მარკას. აღნიშნულ განფასებაში არ შედიოდა სათადარიგო ნაწილები. მოგვიანებით სახელმწიფო იარაღის ქარხანამ (VKT) წარმოადგინა ახალი და მეტად სრულყოფილი განფასება, რომელშიც შედიოდა ყველა პისტოლეტისთვის სათადარიგო ნაწილები, დამატებითი მჭიდი და საწმენდი ზუმბა. ახალი განფასება მიუხედავად სათადარიგო დეტალებისა, გამოიყურებოდა უფრო ოპტიმისტურად: 5000 ცალი პისტოლეტის რირებულება შეადგენდა 770 მარკას, ხოლო 14 000 ცალი პისტოლეტის დამზადების შემთხვევაში 1 ცალი პისტოლეტის ღირებულება იყო 640 მარკა.

საარტილერიო შიერაღების სამმართველო ფიქრობდა, რომ დამზადებულიყო 5000 ცალი პისტოლეტი, მაგრამ საბოლოოდ გადაწყვიტეს საწარმოო ხაზის გამართვამდე მომხადრიყო პროტოტიპის მცირე სერიული წარმოება, რომლის გამოცდის შემდეგაც უკვე გადაწყვიტავდნენ პისტოლეტის სერიულ წარმოებაში ჩაშვებას და  შემდგომი სამუშაოების გააგრძელებას. 1944 წლის 2 მარტს განხორციელდა დაკვეთა საცდელ პარტიაზე, რომელიც მოიცავდა საგამოცდო სახით 10-20 ცალ პისტოლეტის დამზადებას.  

იარაღის სახელმწიფო ქარხანას VKT (Valtion Kivääritehdas) გარდა საგამოცდო პისტოლეტების დამზადებისა, დაევალა პისტოლეტის გაუმჯობესება და მის კონსტრუქციაში გარკვეული ცვლილებების შეტანა. საცდელ-საკონსტრუქტორო სამუშაობის ფარგლებში იარაღის სახელმწიფო ქარხანამ М/43-ის კონსტრუქციაში შეიატანა მცირედი ცვლილებები.  

პროტოტიპი M/44 სერიული ნომრით 002

ცვლილებების შედეგად პისტოლეტს მიენიჭა ახალი სამუშაო სახელწოდება M/44. 1944 წლის სექტემბერში ფინეთსა და საბჭოთა კავშირს შორის მოხდა შეთანხმება, რითაც დასრულდა საბჭოთა კავშირსა და ფინეთს შორის ომი. შესაბამისად ახალი პისტოლეტის წარმოება აღარ ითვლებოდა პრიორიტეტად და ფინელებიც დაფიქრდნენ იმაზე, რომ შეეწყვიტათ შემდგომი სამუშაოები. მიუხედავად ამისა უკვე დაწყებული იყო პისტოლეტების საცდელი პარტის დამზადება, რომელიც დასრულდა 1944 წლის ოქტომბერში. სულ დამზადდა 25 ცალი პისტოლეტი M/44. მათი ნუმერაცია იწყებოდა 001 დან და მთავრდებოდა 0025-ით. გარკვეული წყაროების თანახმად საბჭოთა კავშირის კომისიამ ზუსტად ამ დროს მოინახულა ფინეთის იარაღის სახელმწიოფ ქარხანა და აღმოაჩინა, რომ ფინელები მუშაობდნენ ახალ პისტოლეტზე. შეაბამისად საბჭოთა კავშირის მხრიდან წამოვიდა უკმაყოფილება, რომ ფინელები არღვევდნენ შეთანხმებას და არ აწვდიდნენ ინფორმაციას სამხედრო მრეწველობის შესახებ, რომელიც აუცილებლად უნდა ყოფილიყო აღრიცხული. საბოლოოდ უკმაყოფილება უკმაყოფილებდ დარჩა, ხოლო ფინელებმა სამუდამოდ შეაჩერეს სამუშაოები, რომელიც ეხებოდა პისტოლეტს M/44. რაც შეეხება უკვე დამზადებულ ეგზემპლარებს, 25-ვე ერთეული აყვანილ იქნა ფინეთის შეიარაღებული ძალების ბალანსზე და დაექვემდებარა დასაწყობებას.

არასრულად დაშლილი პისტოლეტი M/44. ფოტოზე ნათლად ჩანს უკუცემის ბუფერი და მოდულური ტიპის დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმი

რამდენადაც ცნობილია პისტოლეტი M/44 გამოირჩეოდა საკმაოდ მაღალი უკუცემით და დეტალების დაბალი სიცოცხლისუნარიანობით, რაც გამოწვეული იყო მასში გამოყენებული 9x19 Parabellum (9mm Luger) ტიპის ვაზნით. ისტორიას რომ გადავავლოთ თვალი თავისუფალი საკეტის პრინციპით აგებულ პისტოლეტებში 9x19 კალიბრის ვაზნის გამოყენება თითქმის ყოველთვის ასეთი შედეგით სრულდება (თუ არ ჩავთვლით რამოდენიმე გამონაკლისს).

ცნობილია, რომ საცდელი პარტიის სახით დამზადებული პისტოლეტები M/44 1968 წლამდე წარმოადგენდა ფინეთის შეიარაღებული ძალების საკუთრებას. ხოლო 1968 წელს პისტოლეტების გარკვეული ნაწილი გადაეცათ ფინეთის მუზეუმებს, გარკვეული ნაწილი იყიდეს შეიარაღებული ძალების ოფიცრებმა, ხოლო ნაწილი მოხვდა კერძო კოლექციონერების ხელში. ბუნებრივია ასეთი იარაღი ყოველთვის გამოირჩევა მაღალი საკოლექციო ღირებულებით და კოლექციონერების მხრიდან დიდი ინტერესით. მაგალითისთვის რამოდენიმე წლის წინ ერთერთი პისტოლეტი სერიული ნომრით 0023, რომელიც იყო თითქმის იდეალურ მდგომარეობაში გაყიდულ იქნა აუქციონზე, სადაც  მისი საორიენტაციო ფასი შეადგენდა 12,500- 20,000 აშშ დოლარს. რამდენადაც ჩვენთვის გახდა ცნობილი ჩაქუჩმა საბოლოოდ  14 950 აშშ დოლარზე დაარტყა.


Kel-Tec SUB-2000 Gen 2 (პირველი შთაბეჭდილებები)

აღნიშნულ ვიდეოში ვისაუბრებთ საკეცი კარაბინის Kel-Tec SUB-2000 Gen 2 პირველ შთაბეჭდილებებზე



Beretta M71 სამაგიდო მიმოხილვა

 აღნიშნულ სამაგიდო მიმოხილვაში ვსაუბრობთ ლეგენდარულ Beretta M71 -ზე



RSC Mle.1917 / RSC Mle.1918

სტატიაში „Meunier A6“ ჩვენ ვისაუბრეთ პირველ ფრანგულ თვითდამტენ შაშხანაზე, რომელიც 1916 წელს იქნა მიღებული შეიარაღებაში, თუმცა მისი მასიური წარმოება არ განხორციელებულა და მხოლოდ მცირედი წარმოებით შემოიფარგლნენ. საერთო ჯამში შაშხანა „Meunier A6“ გამოირჩეოდა ბევრი დადებითი მხარეებით, მაგრამ დამზადების კუთხით იგი არ იყო მაინცდამაინც მარტივი და ტექნოლოგიური. ასევე იგი გათვლილი იყო არა საშტატო 7მმ-ან ვაზნაზე (7x59mm და 7x57mm). სწორედ ამიტომ საფრანგეთის არმიამ დაიწყო ახალი პროექტი, რომელიც მიზნად ისახავდა შედარებით მარტივი, იაფიანი და ტექნოლოგიური თვითდამტენი შაშხანის შემუშავებას. ამას გარდა საფრანგეთში საშტატო ვაზნად ჯერ კიდევ 8მმ-იანი (Lebel 8x50mmR) რჩებოდა. შესაბამისად ახალი შაშხანაც ამ ძირითად საშტატო ვაზნაზე უნდა ყოფილიყო გათვლილი.

სხვადასხვა საცდელი მოდელების შესწავლის შემდეგ 1916 წლის მაისში შეიარაღებაში ოფიციალურად მიიღეს ახალი თვითდამტენი შაშხანა.  მათი სერიული წარმოება დაწყებულ იქნა 1917 წლის აპრილისთვის. აღნიშნული იარაღი წარმოადგენდა სამი კონსტრუქტორის ერთობლივ ქმნილებას. ეს კონსტრუქტორები იყვნენ  პოლ რიბეიროლი (Paul Ribeyrolles), შარლ სუტე (Charles Sutter)  და ლუი შოშა (Louis Chauchat). აქედან გამომდინარე შაშხანას მიენიჭა სახელწოდება RSC Mle.1917 შემოკლებით RSC M1917, სადაც აბრევიატურა „RSC“ წარმოადგენდა კონსტრუქტორების გვარების პირველ ასოებს (Ribeyrolle, Sutter, Chauchat).  ოფიციალურად ფრანგული ნომენკლატურის თანახმად შაშხანის სრული დასახელება იყო „Le fusil automatique de 8 mm RSC modele 1917“.

შაშხანა  RSC Mle.1917  იგივე "Le fusil automatique de 8 mm RSC modele 1917 "

ახალი შაშხანის გარკვეული კვანძები აღებულ იქნა შეიარაღებაში არსებული გრძივად მოსრიალე საკეტის პრინციპით მომუშავე შაშხანიდან M1886 Lebel. ეს კვანძები იყო ლულა, ლულის ქვეშა მჭიდის მილაკი, კონდახი, სარეცელის ელემენტები და  სასხლეტი მექანიზმის ელემენტები, რაც მნიშვნელოვნად აიაფებდა და ამარტივებდა წარმოების პროცესს. ამას გარდა შესაძლებელი იყო უკვე მარაგში არსებული და ჩამოწერილი M1886 Lebel-ის შესაბამისი დეტალების გამოყენება.

შაშხანის RSC M1917 წარმოებაში ძირითადად ჩართული იყო ორი ქარხანა. ესენი იყვნენ საფრანგთში ყველაზე ცნობილი Manufacture d'armes de Saint-Étienne (MAS) და Manufacture d'Armes de Tulle (MAT).

აქვე აღსანიშნავია, რომ საფრანგეთი პირველი მსოფლიო ომის დროს იყო ერთერთი პირველი, ვინც შეიარაღებაში მიიღო თვითდამტენი შაშხანა.

შაშხანის კონსტრუქცია

შაშხანა იყენებდა ლულიდან აირების გაყვანის პრინციპს და აირის ცილინდრს, რომელიც ლულის ქვემოთ იყო განთავსებული. აირის ცილინდრის როლს ასრულებდა  M1886 Lebel -ის შაშხანის  ლულაზე მიმაგრებული  ლულისქვეშა მჭიდის მილაკი. აირის დგუში მოთავსებული იყო აღნიშნულ მილაკში, ასევე ამ მილაკშივე დგუშის უკან მოთავსებული იყო დამაბრუნებელი ზამბარა. აირგამყვანი პორტი მდებარეობდა ლულის ქვემოთ წინა ნაწილში (ისე როგორც მოგვიანებით გამოშვებულ ამერიკულ შაშხანაში M1 Garand).

აირგამყვანი პორტის ხრახნი

შაშხანის მთავარ აქილევსის ქუსლს წარმოადგენდა აირგამყვანი პორტის მცირე დიამეტრი, რომელსაც მრავალჯერადი სროლის დროს ახასიათებდა დაბინძურების ტენდენცია, რაც საბოლოოდ იწვევდა დგუშის და შესაბამისად საკეტის უკუსვლის სიჩქარის შემცირებას. აქედან გამომდინარე შაშხანის აირგამყვანი პორტი მოითხოვდა სისტემატიურ წმენდას (რეკომენდაცია იმ პერიოდში იყო რომ ყოველი 100 გასროლის შემდეგ გაწმენდილიყო).  გაწმენდა ხდებოდა  თითბერისგან დამზადებული მოზრდილი ხრახნის მოხსნის შემდეგ, რომელიც ლულის ქვემოდან იყო განთავსებული. ასევე გარკვეული პრობლემები ახასიათებდა შაშხანის მჭიდს და ვაზნების დამჭერ ბლოკისებრ კლიპებს.

ვაზნების დამჭერი კლიპი

იარაღის მჭიდი გათვლილი იყო 5 ვაზნაზე და მასში ვაზნების ჩალაგება ხდებოდა სპეციალური ბლოკისებური სავაზნე კლიპების მეშვეობით. იმისათვის, რომ მჭიდში მოთავსდეს სავაზნე კლიპი, აუცილებელია მჭიდის ქვედა მხარე გადაიწიოს ქვემოთ და წინ.

როდესაც მჭიდი დაიცლებოდა ვაზნებისგან, მსროლელი ხელით გახსნიდა მჭიდის თავსაფარს (გარსაცმს), რის შემდეგაც ცარიელი სავაზნე კლიპი ლულის კოლოფიდან საკუთარი წონის (მასის) ხარჯზე ვარდებოდა ქვემოთ.

საკეტის ჩარჩო და საკეტის თავაკი ორ რადიალურ ჯგუფად განლაგებული საბრძოლო ბჯენებით

ლულის გადაკეტვა ხდებოდა საკეტის მბრუნავი თავაკის მეშვეობით, რომელსაც ორ რადიალურ ჯგუფად განლაგებული საბრძოლო ბჯენები ჰქონდა შესრულებული. აღნიშნული ბჯენები ახდენდნენ ლულის გადაკეტვას ლულის კოლოფზე არსებული შვერილების წყალობით. მცველი განთავსებული იყო ლულის კოლოფის მარცხენა მხარეს სასხლეტი კავის წინ.

ლულის კოლოფის მარცხენა მხარეს განთავსებული მცველის ბერკეტი

1917 წლის აპრილის მიწურულს თითო როტაზე მიწოდებულ იქნა 16 ცალი შაშხანა RSC Mle 1917. ეს შაშხანები როგორც წესი გადაეცემოდათ საუკეთესო მსროლელებს. გამოხმაურებები მებრძოლთა მხრიდან იყო დადებითი, თუმცა როგორც უკვე ვისაუბრეთ ზემოთ RSC Mle 1917-ს ახასიათებდა რიგი ნაკლოვანებები.

პერიოდულად შაშხანა RSC M1917-ში შედიოდა გარკვული კონსტრუქციული ცვლილებები. მაგალითად ეს ეხებოდა საკეტის ღია მდგომარეობაში შემაკავებელ ღილაკს. თავდაპირველად ბოლო ვაზნის გასროლის შემდეგ საკტი არ რჩებოდა ღია მდგომარეობაში, თუმცა კონსტრუქციაში იყო ჩადებული ღილაკი, რომლის მეშვეობითაც მსროლელს შეეძლო გაეხსნა საკეტი და დაეფიქსირებინა ღია მდგომარეობაში. მოგვიანებით ამ სისტემას დაემატა უკვე ავტომატური შემაკავებელი.

მჭიდის ზემოთ განლაგებული ბერკეტი, რომლის მეშვობითაც ბოლო ვაზნის გასროლის შემდეგ საკეტი ავტომატურად რჩებოდა ღია მდგომარეობაში

საინტერესოა ის ფაქტიც, რომ არსებობდა შაშხანები, რომელთაც წინა სამიზნე მოწყობილობაზე ჰქონდა სპეციალური ნასვრეტი, რომელშიც ფოსფორის ე.წ. ფოტოლუმინესცენტური დეტალი იდებოდა და ცუდი განათების პირობებში, ასევე შებინდებისას აადვილებდა დამიზნებას.

ფოტოზე გამოსახულია გაბურღული წინა სამიზნე მოწყობილობა, რომელშიც ფოსფორის ე.წ. ფოტოლუმინესცენტური დეტალი ჯდებოდა

1918 წლის დასაწყისში სასანგრე ბრძოლებმა  აჩვენეს, რომ შაშხანაში უნდა შესულიყო გარკვეული ცვლილებები, რასაც მოჰყვა შაშხანის მოდერნიზება. მოდერნიზაციის შემდეგ შაშხანას მიენიჭა აღნიშვნა RSC Mle.1918. იგი გამოირჩეოდა დამოკლებული ლულით და სარეცელით, რაც აადვილებდა მის გამოყენებას სანგრებში, ვიწრო გვირაბებში და სხვა შეზღუდული სივრცის პირობებში. ამას გარდა М1918-ში მჭიდი იქნა მოდიფიცირებული რათა მასში სპეციალური კლიპების მაგივრად შესაძლებელი ყოფილიყო  ბერტიეს შაშხანის (Berthier Mle 1916) 5 ვაზნიანი კლიპების გამოყენება. ამას გარდა М1918 -ში დამატებულ იქნა მექანიზმი, რომლის წყალობითაც ბოლო ვაზნის გასროლის შემდეგ საკეტი ავტომატურად რჩებოდა ღია მდგომარეობაში. მოგვიანებით ასეთი დანამატი როგორც უკვე ავღნიშნეთ სტატიის ზემოთ, ასევე კეთდებოდა RSC Mle 1917-ზეც.

დამოკლებული შაშხანა RSC Mle 1918

მოკლე RSC Mle.1918-ის დამზადება განხორციელდა პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდგომ და სულ ჯამში სხვადასხვა წყაროების თანახმად დამზადდა დაახლოებით 6000-10 000 ცალამდე ეგზემპლარი. რიგი წყაროები კი ამბობს, რომ სულ ასეთი მოკლე ვარიანტი დამზადდა დაახლოებით 4000 ცალამდე, ხოლო გარკვეული ნაწილი შეიქმნა სტანდარტული RSC М1917-ის გადაკეთებით, რომელსაც შესაბამის ზომაზე აჭრიდნენ ლულას და უმოკლებდნენ სარეცელს. ორივე შაშხანა М1917 და М1918 კომპლექტდებოდა სტანდარტული ფეხოსანთა ხიშტით М1896/15.

გარკვეული წყაროების თანახმად სულ ორივე ფაბრიკის (MAS და MAT) მიერ 1917 წლის აპრილიდან 1918 წლის სექტემბრის ბოლომდე დამზადებულ იქნა  80 000-86 000  ცალი შაშხანა RSC M1917. რიგ წყაროებში სახელდება 86 333 ცალი. 1918 წლის ნოემბერის ბოლოს მათი წარმოება შეწყდა. დღეს შაშხანები RSC M1917 და მითუმეტეს მოკლე ვარიანტი RSC M1918 ბოლომდე ფუნქციონალურ მდგომარეობაში საკმაოდ იშვიათია და კოლექციონერები რასაც ჰქვია ნადირობენ მასზე.

ცნობილია, რომ RSC Mle.1917 და RSC Mle.1918 გამოიყენებოდა მაროკოსთან ომში, ხოლო 1929 წელს RSC M1917 და RSC M1918 ოფიციალურად მოიხსნა შეიარაღებიდან. 1930-ანი წლების მიწურულს მათი დიდი ნაწილი გადაკეთებულ იქნა მექანიკურად ხელით გადასატენ შაშხანებათ. აღნიშნული გადაკეთება მოხდა აირგამყვანი მექანიზმის ბლოკირებით. ასეთი შაშხანები დაასაწყობეს  საარმიო რეზერვის სახით, ხოლო ნაწილი მოხვდა კოლონიების  რიგებში. რა მიზანს ემსახურებოდა ამდაგვარი სახის გადაკეთება? სხვადასხვა წყაროში სახელდება რამოდენიმე მიზეზი. 1. ვინაიდან შაშხანა დაბინძურების მიმართ იყო ზედმეტად მგრძნობიარე, ამგვარი გადაკეთებით იგი გახადეს უფრო საიმედო; 2. თვითდამტენ რეჟიმში ხდებოდა ვაზნების ზედმეტი ხარჯვა, შესაბამისად მექანიკურ რეჟიმზე გადაყვანით იარაღის სწრაფსროლა ხელოვნურად შემცირდა. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ნაცისტურ გერმანიას ხელში ჩაუვარდა RSC Mle.1917-ს გარკვეული რაოდენობა, რომელიც ფოლქსშტურმის  „Volkssturm“ (სახალხო იერიში) შეიარაღებაში მოხვდა. აღნიშნულ შაშხანებს გერმანელებმა ტრადიციულად მიანიჭეს თავიანთი ნომენკლატურის მიხედვით სპეციალური სახელწოდება „Selbstlade-Gewehr 310(f)“.

Rossignol პირველი იარაღი პირდაპირი შეფრქვევით


1899 წლის 17 იანვარს საფრანგეთში სტარტი აიღო საცდელ-საკონსტრუქტორო პროგრამამ, რომლის მიზანს წარმოადგენდა მსუბუქი ხელის ტყვიამფრქვევის შექმნა. მსუბუქი ხელის ტყვიამფრქვევი კონკურსის ტაქტიკურ-ტექნიკური მოთხოვნებიდან გამომდინარე ახლოს იდგა ავტომატურ შაშხანასთან. შესაბამისად კონკურსი მიმდინარეობდა, როგორც ავტომატური შაშხანის (ფრანგულად Fusil Mitrailleur) შემუშავების პროგრამა. საინტერესოა ის ფაქტი, რომ პარალელურად საფრანგეთში მიმდინარეობდა სამუშაოები ასევე თვითდამტენი შაშხანის შექმნაზეც, რომლის ფარგლებშიც გამარჯვებული გახდა ეტენ მენიეს (Etienne Meunier) მიერ შექმნილი შაშხანა „Meunier A6“ (M1916) გარკვეული წყაროების თანახმად თვითდამტენი შაშხანის და ავტომატური შაშხანის მსგავსი მსუბუქი ხელის ტყვიამფრქვევის შემუშავება ერთი პროგრამის ფარგლებში მიმდინარეობდა. ხოლო რიგ წყაროებში ასევე გვხდება ინფორმცა, რომ თვითდამტენი შაშხანის კონკურსზე წარმოდგენილი იარაღებიდან ამოარჩიეს გარკვეული პროტოტიპები და სცადეს მათი ავტომატურ შაშხანებად გადაკეთება, შესაბამისად ასე შეიქმნა პარალელური პროექტი.

1900 წელს ზემოაღნიშნული კონკურსის ფარგლებში კონსტრუქტორ როსინოლოს (Rossignol) მიერ წარმოდგენილ იქნა ავტომატური იარაღი, რომელიც მუშაობდა დენთის აირების პირდაპირი შეფრქვევის პრინციპით  (ე.წ. Direct impingement). 

Rossignol ENT B1

თამამად შეიძლება ითქვას, რომ როსინოლის პროტოტიპი არის მსოფლიოში პირველი შაშანა, რომელიც იყენებდა ამგვარ ავტომატიკის მუშაობის პრინციპს. ყოველ შემთხვევაში ამ ეტაპზე სხვა უფრო ძველი იარაღი, ასეთი მუშაობის პრინციპით უცნობია და ისტორიამ არ შემოგვინახა არანაირი ცნობები.

როსინოლის იარაღი შემუშავებული იყო  ნაციონალური სასროლოსნო სკოლის „École Nationale de Tir“ (ENT) საკონსტრუქტორო ბაზაში. შესაბამისად პროტოტიპს მიენიჭა სახელწოდება „Rossignol ENT“. გამოცდების დროს როსინოლის იარაღი არაერთხელ გადამუშავდა. ცნობილია, რომ სულ კონკურსის ფარგლებში 4 მცირედით შეცვლილი პროტოტიპი დაექვემდებარა გამოცდებს. აღნიშნული პროტოტიპები წარმოდგენილ იქნა  სამუშაო სახელწოდებით: Rossignol ENT B1, B2, B4 და B5. პროტოტიპები გათვლილი იყო ექსპერიმენტალურ ვზნებზე მეტრიკული აღნიშვნით „6x60mm ENT“. როსინოლის იარაღებში ძირითადად გამოიყენებოდა 1 ცალი აირგამყვანი მილაკი, თუმცა საცდელი სახით დამზადდა ასევე სიმეტრიულად განლაგებული 2 ცალი აირგამყვანი მილაკიანი პროტოტიპიც. როსინოლის ავტომატურ იარაღს გააჩნდა 2 ცალი სასხლეტი. მათგან ერთი განკუთვნილი იყო მხოლოდ ერთეული გასროლების განსახორციელებლად, ხოლო მეორე სრულიად ავტომატური ჯერებით სროლისთვის.

იარაღს ჰქონდა გრძელი სარეცელი და ლულის ზედსადები, რომელიც მთლიანად ფარავდა ლუალას. ფაქტიურად მთელი ლულის გარსაცმი შესრულებული იყო ხისგან. სარეცელს და ლულის ზედსადებს გვერდებიდან გაკეთებული ჰქონდა მოგრძო სახის სავენტილაციო ნაპრალები. ამას გარდა სარეცელზე ცალუღით (ხამუტი) დამაგრებული იყო ორფეხა საკეცი სადგარი. რეგულირებადი სამიზნე მოწყობილობა მარკირებული იყო 200 დან 2000 მეტრამდე სროლისთვის.  იარაღის ვაზნებით კვება ხდებოდა მოხსნადი კოლოფისებური მჭიდით. სამწუხაროდ მჭიდებმა ვერ მოაღწია დღევანდელ პერიოდამდე და უცნობია რამდენ ვაზნას იტევდა. სავარაუდოდ სახელდება შემდეგი ციფრები 10, 15, 20 და 22.

საბოლოოდ როსინოლის სისტემის იარაღზე უარი თქვეს, რადგანაც მისი წონა იყო ძალიან მაღალი. შეადგენდა 9,7კილოგრამს და ამავდროულად წარმოების მხრივ ნაკლებად ტექნოლოგიური. მიუხედავად ამისა მასში გამოყენებული ავტომატიკის მუშაობის პრინციპი არის უნიკალური. აქვე ავღნიშნავ, რომ როსინოლის შემდეგ პირდაპირი შეფრქვევის სისტემა გამოიყენებოდა ფრანგულ თვითდამტენ შაშხანებში MAS 38/39, MAS 40, 44 და MAS 49. ასევე 1941 წელს ერიკ ეკლუნდის (Erik Eklund) მიერ შექმნილ შვედურ  შაშხანაში  „Automatgevär m/42“ იგივე „AG-42 Ljungman“, ხოლო მოგვიანებით კი იუჯინ სტოუნერის პროტოტიპებში. შეიძლება ითქვას, არავინ არ იცის, როგორი იქნებოდა დღეს ლეგენდარული ამერიკული AR-15 და მისი დიდი ოჯახი (M16, M16A1, M4), რომ არა ფრანგი როსინოლი... (ისმის მუსიკა, ტაშის ხმა და ფარდა იხურება).

Meunier A6 (M1916)

1890  წელს საფრანგეთში ინიცირებულ იქნა პროექტი, რომლის მთავარ მიზანს წარმოადგენდა თვითდამტენი შაშხანის შემუშავება. ახალი შაშხანით მოხდებოდა საფრანგეთის არმიის შეიარაღებაში არსებული მოძველებული გრძივად მოსრიალე საკეტის პრინციპით მომუშავე „Lebel Model 1886“ -ის ჩანაცვლება, რომელიც 8მმ-იან რანტიან ვაზნას (8x50R Lebel) იყენებდა.

მთავარ მოთხოვნას წარმოადგენდა ის, რომ ახალი შაშხანა გათვლილი უნდა ყოფილიყო 6-7მმ-იან ვაზნაზე, რომელსაც არ ექნებოდა რანტი (ე.წ. ქიმურა) და იქნებოდა 8მმ-ან საშტატო ვზნაზე (8x50R Lebel) უფრო ძლიერი. შესაბამისად პირველ ეტაპზე საჭირო იყო ექსპერიმენტალური ვაზნების შემუშავება და პარალელურ რეჟიმში ამ ესპერიმენტალურ ვაზნებზე შესაბამისი შაშხანების შექმნა/გმოცდა.

აღნიშნული პროექტი მაქსიმალურად იქნა გასაიდუმლოვებული და მკაცრად კონტროლდებოდა, რომ არ მომხდარიყო ინფორმაციის გაჟონვა. პროექტს ხელმძღვანელობდა გენერალი ნაკე ლაროკა (Naquet Laroque), რომელიც ამავდროულად იყო სამთავრობო არსენალის პიუტოს (Puteaux) იგივე (APX) ხელმძღავნელი. ვინაიან პროექტი იყო გასაიდუმლოებული ჩვენამდე ძალიან მწირმა ინფორმაციამ მოაღწია. ამას გარდა პროექტი საკმაოდ ხანგრძლივი პერიოდი მიმდინარეობდა და პირველ მსოფლიო ომამდე გაგძელდა.

ცნობილია, რომ პროექტის ფარგლებში 1890 წლიდან 1912 წლამდე შემუშავდა ექსპერიმენტალური ვაზნების საკმაოდ დიდი სპექტრი. ვაზნების შემუშავებას ახდენდა არტილერიის ტექნიკური განყოფილება ე.წ. Section Technique de l'Artillerie (STA). ჩვენამდე მოაღწია ინფორმაციამ, რომ ამ ვაზნებს შორის იყო:

6×58 Meunier

1897 წელი

6×60 ENT

1900 წელი

6.5×60 CAP

1905 წელი

6.5×61 STA

1910 წელი

6.5×55.5 Berthier

1910 წელი

7×59 STA

1912 წელი

7×57 Meunier

1912 წელი

1894 წელს პერსპექტიულ თვითდამტენ შაშხანებზე მუშაობა აქტიურ ფაზაში შევიდა, რომელშიც ჩაერთო საფრანგეთის სხვადასხვა სამხედრო კვლევითი ორგანიზაცია და მეიარაღეები. კერძოდ პროექტში მონაწილეობს იღებდნენ შემდეგი ორგანიზაციები:

STA (Section Technique de l'Artillerie) არტილერიის ტექნკურ განყოფილება;

ENT (Ecole Normale de Tir) ნაციონალური სასროლოსნო სკოლა;

CTV (Commission Technique de Versailles) ვერსალის ტექნიკური კომისია და APX (Etablissement Technique de Puteaux) სამთავრობო არსენალ პიუტოს ტექნიკური განყოფილება.

სულ პროექტის ფარგლებში წლების მანძილზე (1897-1913 წლები) გამოცდებს დაექვემდებარა რამოდენიმე შაშხანის 22 სხვადასხვა ვარიანტი და პროტოტიპი. სრული სია ასე გამოიყურება:

STA (Section Technique de l'Artillerie)

პროტოტიპებს მიენიჭათ კოდური სახელწოდება A

ENT (Ecole Normale de Tir) პროტოტიპებს მიენიჭათ კოდური სახელწოდება  B

CTV (Commission Technique de Versailles) და

APX (Etablissement Technique de Puteaux)

პროტოტიპებს მიენიჭათ კოდური სახელწოდება C

A 1

A 2 STA 5

A 3 STA 6

კარაბინი A 4

A 5 STA 7

A 6 STA 8 (7mm Meunier)

B 1, ENT 1901, Rossignol

B 2, Rossignol

B 3, ENT 1902, Belgrand

B 4, Rossignol

B 5, Rossignol

B 6, Belgrand

B 7, Chezaud

B 8, Vallarnaud

C 1 CTV 1

C 2 CTV 2, Chauchat

C 3 APX 3, Chauchat & Sutter

C 4 APX 4

C 5 Chauchat & Sutter გადამუშავებული Naquet-Laroque-ს (NL) მიერ

C 6, NL

C 7, NL

C 8 Chauchat & Sutter

როგორც მოცემული სიიდან ჩანს ძირითად შექმნილი იყო რამოდნიმე შაშხანა და ეტაპობრივად ხდებოდა მათი მოდიფიცირება/გადამუშავება.

1897 წელს გამოსაცდელად წარდგენილ იქნა პირველი მოქმედი პროტოტიპი, რომლის ავტორიც გახლდათ ეტენ მენიე (Etienne Meunier). პროტოტიპს მიენიჭა სამუშაო სახელწოდება STA A1. იგი დამზადებული იყო არტილერიის ტექნიკურ განყოფილებაში (Section Technique de l'Artillerie) (STA). აღნიშნული შაშხანა მუშაობდა ლულიდან აირების გაყვანის პრინციპით, სადაც დგუში ხისტად იყო გადაბმული საკეტთან.

ლულის ჩაკეტვა ხდებოდა მბრუნავი საკეტით, რომელიც აღჭურვილი იყო 5 ცალი საბრძოლო ბჯენით. ეტენ მენიეს შაშხანა გათვლილი იყო საცდელ ვაზნაზე მეტრიკული აღნიშვნით 6х58mm Meunier. მისი ტყვია იწონიდა 6,67 გრამს (103 გრანი), ხოლო საწყისი სიჩქარე შეადგენდა 900მ/წამს. შაშხანის მჭიდ იყო მუდმივი (არა მოხსნადი) და მასში თავსდებოდა 8 ცალი ვაზნა. იარაღმა გამოცდისას აჩვენა საკმაოდ კარგი შედეგები, იგი იწონიდა 4 კგ-მდე, იყო საკმაოდ მოსახერხებელი და ერგონომიული.  გამოცდების შემდეგ გაიცა გარკვეული რეკომენდაციები, რომლის მიხედვითაც მოხდებოდა პროტოტიპის გადამუშავება.

გადამუშაების შედეგად გამოჩნდა შაშხანები Meunier A2 და A3, რომლებიც განსხვავდებოდნენ როგორც კონსტრუქციულად, ასევე კალიბრით. რატომღაც გამომცდელებმა და კონსტრუქტორმა სცადეს, რომ ისევ მოძველებულ საშტატო ვაზნას მიბრუნებოდნენ და 8x50R Lebel კალიბრზე დააპროექტეს იარაღი.  

ასევე გამოჩნა ეგზემპლარი რომელიც წარმოადგენდა Meunier A1  ტიპის შაშხანის დამოკლებულ ვარიანტს კარაბინის სახით. მას მიენიჭა სახელწოდება A4 (STA No 1). ლულის და სარეცელეის დამოკლებით იარაღის სიგრძე შემცირებულ იქნა 10 დუიმით. კარაბნში თავსდებოდა 5 ცალი ვაზნა ნაცვლად 8 ცალისა. ასეთი ვარიანტი განიხილებოდა საკავალერიო ნაწილებისთვის. 

1903 წელს მცირე საცდელი პარტიის სახით დამზადებულ იქნა კარაბინი Meunier A4, რომელიც სამხედრო გამოცდებისთვის გაიგზავნა საფრანგეთის არმიაში. გამოცდებში მონაწილეობა მიიღო ექვსმა საარმიო პოლკმა. გამოცდების შედეგად დადგინდა, რომ შეიარაღებაში არსებულ გრძივად მოსრიალე საკეტის მქონე მჭიდიან შაშხანასთან და კარაბინთან შედარებით Meunier A4 -ს ჰქონდა მნიშვნელოვანი უპირატესობა. ზემოაღნიშნულიან გამომდინარე კიდევ უფრო გაიზარდა ინტერესი თვითდამტენი შაშხანების მიმართ და გაიცა რეკომენაცია დაწყებულიყო კარაბინის Meunier A4 სერიული წარმოება და შეირაღებაში მიღება. თუმცა საბოლოოდ მაინც არ მოხდა გადაწყვეტილების მიღება.

1908 წელს დღის სინათლე იხილა კიდევ ერთმა გადამუშავებულმა შაშხანამ სახელწოდებით Meunier A5. იგი გათვლილი იყო ექსპერიმენტალურ ვაზნაზე 6х61mm.  შაშხანის კონსტრუქციაში შეტანილმა ცვლილებებმა უფრო ტექნოლოგიური გახადა იარაღი, ხოლო ახალი ვაზნის გამოყენებით კიდევ უფრო გაიზარდა მისი მახასიათებლები. ვაზნა იყენებდა 6,74 გრამიან (104 გრანი) ტყვიას, რომლის საწყისი სიჩქარეც შეადგენა 1005 მ/წამს.

1909 წელს საფრანგეთის არმიამ შეცვალა ტაქტიკურ-ტექნიკური მოთხოვნები და ამასთანავე ერთერთ მთავარ მოთხოვნად დაასახელა, რომ იარაღის კალიბრი არ უნდა ყოფილიყო 6,5მმ-ზე ნაკლები და ალტერნატივის სახით წარმოადგინა ვაზნები 6.5x61 STA და 6.5x55.5 Berthier. შესაბამისად კონსტრუქტორებმა დაიწყეს თავიანთი შაშხანების ახალ ტაქტიკურ-ტექნიკურ მოთხოვნებზე მორგება.

ეტენ მენიემ (Etienne Meunier) და საკონსტრუქტორო ჯგუფმაც დაიწყო მუშაობა შაშხანის გადამუშავებაზე. ახალი შაშხანა იყენებდა ლულის გრძელი სვლის პრინციპს, რამაც კიდევ უფრო გაამარტივა იარაღის კონსტრუქცია. ახალ შაშხანას მიენიჭა სახელწოდება Meunier A6. იგი გთვლილი იყო ექსპერიმენტალურ ვაზნაზე 7х57mm, რომელიც არტილერიის ტექნიკურ განყოფილებაში (Section Technique de l'Artillerie) (STA) შემუშავდა.

Meunier A6

Meunier A6 -ის საკეტი იყენება  აქეთ იქიდან შესრულებულ რამოდნიმე მცირე ზომის საბრძოლო ბჯენებს, რომლებიც ლულის გადაკეტვის დროს გადაბმაში მოდიოდნენ ლულის სახაზინო ნაწილში შესრულებულ შესაბამის ღარებთან. საკეტის ზემოდან და ასევე ლულის კოლოფსა და მის თავსაფრზე შესრულებული იყო ღარები, რომლთა ზემოქმედებითაც საკეტი ბრუნავდა და ახდენდა ლულის გადაკეტვა/გაღებას.


იარაღი გამოირჩეოდა სახსიათო მოღუნული ფორმის საკეტის სახელრით. მისი დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმი იყენებდა ჩახმახს. ასევე უცნაურ გაწყვეტილებს წარმოადგენდა შაშხანის მჭიდი, რომელიც ტრადიციული მიმწოდებლის მაგივრად იყენებდა მაკრატლის სახის ამწევს. მჭიდის ვაზნებით შევსებ ხდებოდა საექსტრაქციო ფანჯრიდან საკეტის გახსნის შემდეგ. ვაზნების ჩალაგება შესაძლებელი იყო როგოც სათითაოდ, ასევე 5 ცალ ვაზნაზე გათვლილი დამჭერი კლიპების მეშვეობით.

იარაღი გამოირჩეოდა შედარებით მარტივი მოგრძო ხის სარეცელით და ლულის ზედსადებით, რომელზეც ლულის გასაგრილებლად შესრულებული იყო ამონაჭრელები.  

Meunier A6 -ის ავტომატიკის მექანიზმი გასროლის დროს ასრულებდა შემდეგ ციკლს. უკუცემის ხარჯზე ლულა და მასზე გადაბმული საკეტის ჯგუფი გადაადგლდებოდა უკან. არ მისული უკიდურეს უკანა წერტილამდე საკეტი იწყებდა შემობრუნებას და ხდებოდა ლულასთან გადაბმულობის წყვეტა.  განთავისუფლებული ლულა შკუმშული დამაბრუნებელი ზამბარის წყალობით იწყებდა წინ მოძრაობას და საწყის პოზიციაში დაბრუნებას. ამ დროს ხდებოდა მასრის ექსტრაქცია და ამოგდება. საკეტი თავის მხრივ ინერციის ხარჯზე დამოუკიებლად აგრძელებდა უკუსვლას, ახდენდა ჩახმახის შეყენებას და საბოლოოდ უკიდურეს წერტილში მისვლის შემდგომ შეკუმშული დამაბრუნებელი ზამბარის ხარჯზე გაემართებოდა წინ, რა დროსაც მჭიდიდან ამოჰქონდა ვაზნა, აწვდიდა სავზნეში და შემობრუნების შედეგად ახდენდა ლულის გადაკეტვას.

Meunier A6 ტიპის შაშხანის სქემა

1910-1911 წელს მოხდა შაშხანის პირველადი გამოცდები, რიშ შემდეგაც კონსტრუქციაში შეტანილ იქნა მცირე ცვლილებები და 1911 წელს საბოლოო სახით იქნა მიწოდებული სახელმწიფო საგამოცდო კომისიისთვის. გამოცდები ჩატარდა 1911-1912 წლებში, რომლის დროსაც Meunier A6-მა სერიოზული ხარვეზების გარეშე გაისროლა 3000 ვაზნა. საბოლოოდ საგამოცდო კომისიამ რეკომენდაცია გაუწია Meunier A6-ს, რომ წასულიყო სერიულ წარმოებაში და ოფიციალურად მიეღოთ შეიარაღებაში. ასევე დღის წესრიგში დადგა საკითხი, თუ კონკრეტულად რომელ ვაზნაზე იქნებოდა გათვლილი. არჩევანის წინაშე იყო ორი ვაზნა. 7x59mm, რომლის საწყისი სიჩქარეც შეადგენდა 1020-1040მ/წამს. ხოლო მეორე იყო მისი ვარიანტი შემცირებული დენთის მუხტით და ოდნავ შემოკლებული მასრით 7x57mm (7.2x56.95mm) საწყისი სიჩქარე 820-830მ/წამი. საბოლოოდ სწორედ ამ ვაზნაზე შეჩერდნენ.

7x57mm Meunier

1913 წელს საფრანგეთის არმიამ ოფიციალურად განახორციელა პირველი სერიამდელი პარტიის შეკვთა, რომლითაც მოხდებოდა უფრო ფართომსასშტაბიანი საარმიო-საექსპლუატაციო გამოცდები. ამის შემდეგ თუ ჯარისკაცები გამოთქვამდნენ დადებით გამოხმაურებას, დაიწყებოდა მისი ფართომასშტაბიანი სერიული წარმოება. მიუხედავად ამისა შაშხანების დამზადება გაიწელა და შეკვეთა არ იქნა დაკმაყოფილებული. 1914 წელს დაიწყო პირველი მსოფლიო ომი, რომელში ჩაბმაც სსაფრანგთს მოუწევდა ისევ ძველი გრძივად მოსრიალე საკეტის პრინციპით მომუშავე მჭიდიანი M1886  Lebel -ით და ბერტიეს კონსტრიქციის შაშხანებით. 

1914 წლის გაზაფხულის მიწურულს ფაბრიკა MAS-ში ორგანიზებულ იქნა შაშხანის საწარმოო ხაზი, რომელსაც შეეძლო თვეში 5000 ცალი Meunier A6 ტიპის შაშხანის დამზადება, თუმცა სერიული წარმოების დაწყებისგან თავი შეიკავეს.

Meunier A6 „7мм Fusil Automatique Modèle 1916“

პირველი მსოფლიო ომი სულ უფრო მეტ მასშტაბებს იღებდა და თუ თავდაპირვლად არც ისე დიდი იყო მოთხოვნა თვითდამტენ შაშხანაზე, 1916 წელს მკვთრად დადგა თვითდამტენი შაშხანის წარმოების საკითხი. ფეხოსნებს სასწრაფოდ ესაჭიროებოდათ ახალი იარაღი. ამავე წელს Meunier A6 ოფიციალურად მიიღეს შეიარაღებაში აღნიშვნით „7мм Fusil Automatique Modèle 1916“. შაშხანების წარმოება მცირე სერიებად დაიწყო ფაბრიკაში MAT. ასევე სასწრაფო წესით განხორციელდა შაშხანის მოდიფიცირება და შეიქმნა კარაბინი, რომელშიც შესაძლებელი იყო გაზრდილი ტევადობის მუდმივი (არა მოხსნადი) მჭიდების გამოყენება 10 და 15 ცალ ვაზნაზე. კარაბინის საერთო სიგრძე შეადგენდა 1096მმ-ს.

კარაბინი გარზდილი ტევადობის მჭიდით

საერთო ჯამში კარაბინების და შაშხანების წარმოება მიმდინარეობდა 1916-1917 წლებში და სულ დამზადებული ეგზემპლარების რაოდენობამ შეადგინა 1013 ცალი ერთეული. რომელთაგან შეიარაღებაშ მოხვდა 843 ერთეული. მათი გამოყენება ხდებოდა პირველი მსოფლიო ომის ბოლომდე. Meunier A6 (M1916) სწრაფსროლის გამო იმსახურებდა დიდ მოწონებას, თუმცა საჭიროებდა სისტემატიურ წმენდას და ამავდროულად იყენებდა არასტანდარტულ ვაზნებს, რომელი არ მზადდებოდა მასიურად და იყო გარკვეული ლოჯისტიკური პრობლემები მომარაგების კუთხით.

აქედან გამომდინარე 1916-1917 წლებში საფრანგეთში პარალელურად მიმდინარეობდა ახალი პროექტი. რომლის ფარგლებშიც უნდა შემუშავებულიყო საშტატო 8x50R Lebel ტიპის ვაზნაზე გათვლილი თვითდამტენი შაშხანა. აღნიშნული პროექტის ფარგლებში 1917 წელს შეიარაღებაში მიიღეს შაშხანა RSC M1917 (Fusil Automatique Modèle 1917), რომელიც უკვე სულ სხვა ისტორიაა და შევეცდებით მის შესახებ ცალკე სტატიაში ვისაუბროთ.

პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ შეიარაღებაში არსებული შაშხანები და კარაბინები Meunier A6 (M1916) ამოღეს და დაასაწყობეს. გარკვეულ წყაროებს თუ დავუჯერებთ უკვე მეორე მსოფლი ომის დაწყების დროს ეს იარაღები კვლავ დააბრუნეს მწყობრში და მათი უმეტესობა სწორედ ამ პერიოდში დაიკარგა ან განადგურდა.

მიუხედვად ამისა რამოდენიმე ერთეულმა დღემდე მოაღწია და გარკვეულ მუზეუმებში უნიკალური ექსპონატების საიხთ არის დაცული. ასევე რიგი ეგემპლარები კერძო კოლექციონერებსი ხელშიც მოხვდა. რიგ წყაროებში Meunier A6 (M1916) მოხსენიებულია, როგორც პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში შექმნილი საუკეთესო თვითდამტენი იარაღი.

საინტერესოა ის ფაქტი, რომ იარაღის კონსტრუქტორმა ჯერ კიდევ 1915 წელს შეიტანა განაცხადი ოფიციალურ პატენტზე, მაგრამ ვინაიდან იგი ითვლებოდა მკაცრად გასაიდუმლოებული პროექტის ნაწილად არ დაკმაყოფილდა საპატენტო მოწმობის გაცემა და მხოლოდ 5 წლის შემდეგ, 1920 წელს მოხდა საპატენტო მოწმობის გაცემა.